III AUa 77/13
Podsumowanie
Przejdź do pełnego tekstuSprawa dotyczyła decyzji Zakładu Ubezpieczeń Społecznych Oddziału w Rzeszowie z dnia 11 lipca 2012 r., która zobowiązała K. G. do zwrotu nienależnie pobranych świadczeń emerytalnych za okres od 1 października 2011 r. do 31 lipca 2012 r. w kwocie 35 298 zł. Kobieta wniosła odwołanie, zarzucając naruszenie przepisów postępowania administracyjnego oraz błędną wykładnię art. 103a ustawy o emeryturach i rentach z FUS. Twierdziła, że emerytura nie była świadczeniem nienależnie pobranym, ponieważ nie została pouczona o konieczności powiadomienia organu rentowego o okolicznościach mogących wpływać na prawo do świadczeń. Sąd Okręgowy w Rzeszowie, wyrokiem z dnia 23 listopada 2012 r., zmienił zaskarżoną decyzję, uznając, że K. G. nie pobierała nienależnego świadczenia i nie ma obowiązku zwrotu kwoty. Sąd I instancji oparł swoje rozstrzygnięcie na wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 13 listopada 2012 r. (sygn. akt K 2/12), który stwierdził niekonstytucyjność art. 103a ustawy emerytalnej w odniesieniu do osób nabywających prawo do emerytury przed 1 stycznia 2011 r. ZUS złożył apelację, argumentując, że decyzja została wydana w czasie obowiązywania przepisu, który dopiero później został uznany za niekonstytucyjny, i że sąd powinien orzekać według stanu prawnego z daty wydania decyzji. Sąd Apelacyjny w Rzeszowie oddalił apelację ZUS, uznając wyrok Sądu Okręgowego za trafny. Sąd odwoławczy podkreślił, że sprawy z zakresu ubezpieczeń społecznych są sprawami cywilnymi, do których ma zastosowanie zasada aktualności orzekania (art. 316 § 1 kpc). Sąd Apelacyjny zgodził się z Sądem I instancji, że należy uwzględnić skutki wyroku Trybunału Konstytucyjnego, nawet w odniesieniu do okresów poprzedzających jego ogłoszenie, ponieważ przepis uznany za niekonstytucyjny nie powinien być stosowany przez organy prawa. Sąd odwołał się do licznych orzeczeń Sądu Najwyższego potwierdzających takie rozumienie konsekwencji orzeczeń TK oraz do podobnego wyroku Sądu Apelacyjnego w Lublinie.
Przeanalizuj tę sprawę w pełnym kontekście orzecznictwa.
Analiza orzecznictwa · odpowiedzi na pytania · badanie przepisów · drafting pism.
Wartość praktyczna
Siła precedensu: WysokaInterpretacja wpływu orzeczeń Trybunału Konstytucyjnego na rozstrzyganie spraw administracyjnych i cywilnych, zwłaszcza w kontekście przepisów uznanych za niekonstytucyjne.
Dotyczy specyficznej sytuacji związanej z przepisem art. 103a ustawy emerytalnej i wyrokiem TK K 2/12, ale zasady ogólne dotyczące skutków orzeczeń TK są szeroko stosowalne.
Zagadnienia prawne (2)
Czy sąd powinien uwzględniać skutki wyroku Trybunału Konstytucyjnego stwierdzającego niekonstytucyjność przepisu, nawet w odniesieniu do okresów poprzedzających ogłoszenie wyroku TK, przy rozpatrywaniu sprawy o zwrot nienależnie pobranych świadczeń?Ratio decidendi
Odpowiedź sądu
Tak, sąd powinien uwzględniać skutki wyroku Trybunału Konstytucyjnego, nawet w odniesieniu do okresów poprzedzających jego ogłoszenie, ponieważ przepis uznany za niekonstytucyjny nie powinien być stosowany przez organy prawa.
Uzasadnienie
Sąd Apelacyjny powołał się na zasadę aktualności orzekania (art. 316 § 1 kpc) oraz liczne orzeczenia Sądu Najwyższego, które potwierdzają, że orzeczenia Trybunału Konstytucyjnego mają wpływ na rozstrzyganie spraw, nawet jeśli dotyczą stanów faktycznych powstałych przed ich wejściem w życie.
Czy emerytura wypłacona na podstawie przepisu, który następnie został uznany za niekonstytucyjny, może być uznana za świadczenie nienależnie pobrane?Ratio decidendi
Odpowiedź sądu
Nie, jeśli przepis, na podstawie którego świadczenie zostało wypłacone, został uznany za niekonstytucyjny, świadczenie to nie może być uznane za nienależnie pobrane.
Uzasadnienie
Sąd Okręgowy, a następnie Sąd Apelacyjny, oparły się na wyroku Trybunału Konstytucyjnego, który stwierdził niekonstytucyjność art. 103a ustawy emerytalnej w odniesieniu do osób nabywających prawo do emerytury przed 1 stycznia 2011 r. W związku z tym, świadczenie wypłacone wnioskodawczyni nie było świadczeniem nienależnym.
Strony
| Nazwa | Typ | Rola |
|---|---|---|
| K. G. | osoba_fizyczna | wnioskodawczyni |
| Zakład Ubezpieczeń Społecznych Oddział w R. | instytucja | pozwany |
Przepisy (14)
Główne
ustawa emerytalno-rentowa art. 103a
Ustawa o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych
Przepis uznany za niekonstytucyjny przez TK, nie powinien być stosowany przez sądy nawet do stanów faktycznych powstałych przed ogłoszeniem wyroku TK.
k.p.c. art. 316 § § 1
Kodeks postępowania cywilnego
Wyraża zasadę aktualności orzekania, nakazującą oparcie wyroku na stanie faktycznym i prawnym istniejącym w chwili zamknięcia rozprawy.
k.p.c. art. 385
Kodeks postępowania cywilnego
Pomocnicze
k.p.a. art. 6
Kodeks postępowania administracyjnego
k.p.a. art. 7
Kodeks postępowania administracyjnego
k.p.a. art. 9
Kodeks postępowania administracyjnego
k.p.a. art. 10
Kodeks postępowania administracyjnego
k.p.a. art. 77 § § 1
Kodeks postępowania administracyjnego
k.p.a. art. 80
Kodeks postępowania administracyjnego
ustawa emerytalno-rentowa art. 138
Ustawa o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych
k.p.c. art. 476 § § 2
Kodeks postępowania cywilnego
k.p.c. art. 1
Kodeks postępowania cywilnego
k.p.c. art. 477 § 9 § 2 i § 3
Kodeks postępowania cywilnego
Konstytucja RP art. 190 § ust. 1 i 3
Konstytucja Rzeczypospolitej Polskiej
Wyraża zasadę prospektywnych skutków orzeczeń Trybunału Konstytucyjnego, jednakże z uwagi na wiążące stwierdzenie Trybunału, że dany przepis pozostaje w sprzeczności z aktem prawnym wyższego rzędu – nie powinien być on przez organy stosujące prawo uwzględniany przy rozpatrywaniu konkretnych przypadków (ad casum) nawet w odniesieniu do roszczeń przypadających w okresie poprzedzającym ogłoszenie wyroku Trybunału w Dzienniku Ustaw.
Argumenty
Skuteczne argumenty
Skutki wyroku Trybunału Konstytucyjnego stwierdzającego niekonstytucyjność przepisu powinny być uwzględniane przez sądy nawet w odniesieniu do okresów poprzedzających ogłoszenie wyroku TK. • Świadczenie wypłacone na podstawie przepisu, który został później uznany za niekonstytucyjny, nie może być uznane za nienależnie pobrane.
Odrzucone argumenty
Decyzja ZUS była prawidłowa w dacie jej wydania, ponieważ opierała się na obowiązującym wówczas przepisie, a orzeczenie TK ma skutek prospektywny. • Sąd powinien orzekać o zasadności decyzji według stanu istniejącego w dacie wydania decyzji, a nie w dacie wyrokowania.
Godne uwagi sformułowania
zasada aktualności orzekania • orzeczenie Trybunału Konstytucyjnego stwierdziło niekonstytucyjność przepisu art. 103 a odnośnie osób, które nabyły prawo do emerytury przed dniem 1 stycznia 2011 r., a zatem wypłacana wnioskodawczyni emerytura nie była świadczeniem nienależnym. • choć formalnie obowiązywał on aż do dnia 22 listopada 2012 r. to jednak nie może być stosowany przez sąd rozpoznający konkretną sprawę także wobec stanów faktycznych powstałych przed dniem wejścia w życie powołanego wyroku Trybunału.
Skład orzekający
Irena Mazurek
przewodniczący
Janina Czyż
sprawozdawca
Barbara Gonera
członek
Informacje dodatkowe
Wartość precedensowa
Siła: Wysoka
Powoływalne dla: "Interpretacja wpływu orzeczeń Trybunału Konstytucyjnego na rozstrzyganie spraw administracyjnych i cywilnych, zwłaszcza w kontekście przepisów uznanych za niekonstytucyjne."
Ograniczenia: Dotyczy specyficznej sytuacji związanej z przepisem art. 103a ustawy emerytalnej i wyrokiem TK K 2/12, ale zasady ogólne dotyczące skutków orzeczeń TK są szeroko stosowalne.
Wartość merytoryczna
Ocena: 7/10
Sprawa pokazuje konflikt między decyzją administracyjną a późniejszym orzeczeniem Trybunału Konstytucyjnego, co jest częstym i ważnym zagadnieniem prawnym. Pokazuje, jak orzeczenia TK mogą wpływać na przeszłe decyzje.
“Czy ZUS może żądać zwrotu emerytury, gdy przepis, na którym się opierał, został uznany za niekonstytucyjny?”
Dane finansowe
WPS: 35 298 PLN
zwrot kosztów zastępstwa procesowego: 60 PLN
Sektor
ubezpieczenia społeczne
Twój asystent do analizy prawnej.
Zadaj pytanie prawne, zleć analizę orzecznictwa i przepisów, lub poproś o projekt pisma — AI przeszuka 1,4 mln orzeczeń i aktualne akty prawne.
- Analiza orzecznictwa i przepisów
- Drafting pism i dokumentów
- Odpowiedzi na pytania prawne
- Pogłębiona analiza z doktryny
Pełny tekst orzeczenia
Oryginalna treść postanowienia (niezmieniona). Otwiera się jako osobna strona.