III AUa 149/25Przeliczenie emerytury bez pomniejszenia o wcześniejsze świadczenia 5
Podsumowanie
Przejdź do pełnego tekstuSprawa dotyczyła wniosku M.O. o przeliczenie emerytury powszechnej bez pomniejszenia jej podstawy o kwotę wcześniej pobranych emerytur wcześniejszych. Zakład Ubezpieczeń Społecznych odmówił, powołując się na brak publikacji wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 4 czerwca 2024 r. (SK 140/20), który uznał przepis art. 25 ust. 1b ustawy emerytalnej za niezgodny z Konstytucją w określonym zakresie. Sąd Okręgowy w Szczecinie przyznał rację ubezpieczonemu, uznając, że wyrok TK z 4 czerwca 2024 r. nie był wydany przez sąd w rozumieniu prawa europejskiego z powodu wadliwego składu sędziowskiego. Niemniej jednak, sąd pierwszej instancji powołał się na zasady konstytucyjne, w tym zasadę zaufania do państwa i stanowionego przez nie prawa, argumentując, że ubezpieczony, przechodząc na wcześniejszą emeryturę w 2010 r., nie mógł przewidzieć późniejszej zmiany przepisów, która skutkowała pomniejszeniem jego emerytury powszechnej. Sąd Okręgowy przyznał prawo do przeliczenia emerytury od 1 listopada 2021 r. Organ rentowy złożył apelację, zarzucając naruszenie art. 25 ust. 1b ustawy emerytalnej. Sąd Apelacyjny w Szczecinie oddalił apelację, podzielając stanowisko Sądu Okręgowego. Sąd odwoławczy potwierdził dopuszczalność tzw. rozproszonej kontroli konstytucyjnej przez sądy, powołując się na orzecznictwo Sądu Najwyższego i wcześniejszy wyrok TK z 2019 r. (P 20/16). Sąd Apelacyjny podkreślił, że ubezpieczony, podobnie jak kobiety urodzone w 1953 r. objęte wyrokiem TK z 2019 r., nabył prawo do wcześniejszej emerytury przed wejściem w życie art. 25 ust. 1b ustawy emerytalnej, a prawo do emerytury powszechnej uzyskał po tej dacie. W związku z tym, zastosowanie tego przepisu naruszałoby zasadę zaufania do państwa. Sąd Apelacyjny uznał również, że Sąd Okręgowy prawidłowo zastosował art. 114 ust. 1 pkt 6 ustawy emerytalnej, uznając błędne obliczenie emerytury przez organ rentowy za podstawę do jej przeliczenia.
Przeanalizuj tę sprawę w pełnym kontekście orzecznictwa.
Analiza orzecznictwa · odpowiedzi na pytania · badanie przepisów · drafting pism.
Wartość praktyczna
Siła precedensu: WysokaPotwierdzenie dopuszczalności rozproszonej kontroli konstytucyjnej przez sądy, interpretacja zasady zaufania do państwa w kontekście zmian przepisów emerytalnych, zastosowanie art. 114 ust. 1 pkt 6 ustawy emerytalnej w przypadku błędów organu rentowego wynikających z wadliwej legislacji.
Orzeczenie dotyczy specyficznej sytuacji prawnej ubezpieczonego, który nabył prawo do wcześniejszej emerytury przed wejściem w życie art. 25 ust. 1b ustawy emerytalnej, a prawo do emerytury powszechnej uzyskał po tej dacie. Interpretacja zasady zaufania do państwa może być różnie stosowana w innych kontekstach.
Zagadnienia prawne (3)
Czy przepis art. 25 ust. 1b ustawy o emeryturach i rentach z FUS, w zakresie w jakim przewiduje pomniejszenie podstawy obliczenia emerytury powszechnej o kwotę wcześniej pobranych emerytur, może być stosowany wobec osób, które nabyły prawo do wcześniejszej emerytury przed wejściem w życie tego przepisu, a prawo do emerytury powszechnej uzyskały po jego wejściu w życie?Ratio decidendi
Odpowiedź sądu
Nie, przepis art. 25 ust. 1b ustawy emerytalnej nie może być stosowany w takiej sytuacji, gdyż jego zastosowanie narusza zasadę zaufania do państwa i stanowionego przez nie prawa, gwarantowaną przez art. 2 Konstytucji RP.
Uzasadnienie
Sąd Apelacyjny, powołując się na orzecznictwo TK i SN, stwierdził, że ubezpieczony, który nabył prawo do wcześniejszej emerytury przed 1 stycznia 2013 r. (wejście w życie art. 25 ust. 1b ustawy emerytalnej), a prawo do emerytury powszechnej uzyskał po tej dacie, nie mógł przewidzieć negatywnych skutków pomniejszenia podstawy emerytury powszechnej. Zastosowanie tego przepisu w takiej sytuacji narusza zasadę zaufania do państwa i stanowionego przez nie prawa.
Czy sąd może odmówić zastosowania przepisu ustawy uznanego przez Trybunał Konstytucyjny za niezgodny z Konstytucją, nawet jeśli wyrok TK nie został opublikowany lub został wydany w wadliwym składzie?Ratio decidendi
Odpowiedź sądu
Tak, sąd może odmówić zastosowania przepisu ustawy uznanego za niezgodny z Konstytucją (tzw. rozproszona kontrola konstytucyjna), zwłaszcza gdy TK orzekał już o normie analogicznej lub gdy przepis jest powtórzeniem niekonstytucyjnej normy.
Uzasadnienie
Sąd Apelacyjny potwierdził dopuszczalność rozproszonej kontroli konstytucyjnej przez sądy. Odmowa zastosowania przepisu ustawy uznanego za sprzeczny z Konstytucją nie narusza wyłącznej kompetencji TK, ponieważ sąd orzeka w indywidualnej sprawie, a nie usuwa przepisu z obrotu prawnego. Dopuszczalność ta jest szczególnie uzasadniona w przypadkach, gdy TK wydał już orzeczenie w podobnej sprawie lub gdy przepis jest powtórzeniem wadliwej normy.
Czy błąd organu rentowego, polegający na zastosowaniu niekonstytucyjnego przepisu przy ustalaniu wysokości świadczenia, stanowi podstawę do jego ponownego ustalenia na podstawie art. 114 ust. 1 pkt 6 ustawy emerytalnej?Ratio decidendi
Odpowiedź sądu
Tak, zastosowanie niekonstytucyjnego przepisu przez organ rentowy stanowi błąd organu rentowego, który jest podstawą do ponownego ustalenia wysokości świadczenia.
Uzasadnienie
Sąd Apelacyjny uznał, że zastosowanie przez organ rentowy przepisu art. 25 ust. 1b ustawy emerytalnej, który został uznany za niezgodny z Konstytucją, stanowi błąd organu rentowego w rozumieniu art. 114 ust. 1 pkt 6 ustawy emerytalnej. Pozwala to na ponowne ustalenie wysokości świadczenia, nawet jeśli pierwotna decyzja była prawomocna.
Rozstrzygnięcie
Strony
| Nazwa | Typ | Rola |
|---|---|---|
| M. O. | osoba_fizyczna | ubezpieczony/odwołujący |
| Zakład Ubezpieczeń Społecznych Oddział w S. | organ_państwowy | organ rentowy/pozwanego |
Przepisy (17)
Główne
ustawa emerytalna art. 25 § ust. 1b
Ustawa o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych
Przepis ten, w zakresie w jakim przewiduje pomniejszenie podstawy obliczenia emerytury powszechnej o kwotę wcześniej pobranych emerytur, nie może być stosowany wobec osób, które nabyły prawo do wcześniejszej emerytury przed jego wejściem w życie, a prawo do emerytury powszechnej uzyskały po jego wejściu w życie, ze względu na naruszenie zasady zaufania do państwa i stanowionego przez nie prawa.
ustawa emerytalna art. 114 § ust. 1 pkt 6
Ustawa o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych
Stanowi podstawę do ponownego ustalenia prawa do świadczeń lub ich wysokości, jeżeli przyznanie świadczeń lub nieprawidłowe obliczenie ich wysokości nastąpiło na skutek błędu organu rentowego. Zastosowanie niekonstytucyjnego przepisu przez organ rentowy jest traktowane jako błąd organu.
Konstytucja RP art. 2
Konstytucja Rzeczypospolitej Polskiej
Zasada demokratycznego państwa prawnego urzeczywistnianego przez stosowanie przepisów prawa, w tym zasada zaufania obywateli do państwa i stanowionego przez nie prawa.
Pomocnicze
ustawa emerytalna art. 133 § ust. 1 pkt 2
Ustawa o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych
Określa, że ponowne ustalenie prawa do świadczeń lub ich wysokości następuje, poczynając od miesiąca, w którym powstało prawo do tych świadczeń lub do ich podwyższenia, jednak nie wcześniej niż za okres 3 lat poprzedzających bezpośrednio miesiąc, o którym mowa w pkt 1, jeżeli odmowa lub przyznanie niższych świadczeń były następstwem błędu organu rentowego lub odwoławczego.
Konstytucja RP art. 8 § ust. 2
Konstytucja Rzeczypospolitej Polskiej
Podstawa do bezpośredniego stosowania Konstytucji przez sądy.
Konstytucja RP art. 10 § ust. 2
Konstytucja Rzeczypospolitej Polskiej
Zalicza Trybunał Konstytucyjny do władzy sądowniczej.
Konstytucja RP art. 175 § ust. 1
Konstytucja Rzeczypospolitej Polskiej
Sądy sprawują wymiar sprawiedliwości.
Konstytucja RP art. 188 § pkt 1
Konstytucja Rzeczypospolitej Polskiej
Wyłączna kompetencja Trybunału Konstytucyjnego do orzekania w sprawach zgodności ustaw i umów międzynarodowych z Konstytucją.
k.p.c. art. 1
Kodeks postępowania cywilnego
Wykorzystanie zasad konstytucyjnych przy rozstrzygnięciu konkretnej sprawy cywilnej.
k.p.c. art. 385
Kodeks postępowania cywilnego
Podstawa prawna oddalenia apelacji.
k.p.c. art. 387 § § 2 1 pkt. 1
Kodeks postępowania cywilnego
Podstawa do przyjęcia ustaleń faktycznych sądu pierwszej instancji.
k.p.c. art. 387 § § 2 1 pkt. 2
Kodeks postępowania cywilnego
Podstawa do przyjęcia rozważań sądu pierwszej instancji.
k.p.a. art. 9
Kodeks postępowania administracyjnego
Obowiązek organów informowania stron o okolicznościach faktycznych i prawnych.
k.p.a. art. 145
Kodeks postępowania administracyjnego
Wzruszenie prawomocnej decyzji.
k.p.a. art. 145a
Kodeks postępowania administracyjnego
Wznowienie postępowania w przypadku orzeczenia TK.
k.p.a. art. 146
Kodeks postępowania administracyjnego
Termin do wznowienia postępowania.
u.s.u.s. art. 66
Ustawa o systemie ubezpieczeń społecznych
Status prawny Zakładu Ubezpieczeń Społecznych jako państwowej jednostki organizacyjnej.
Argumenty
Skuteczne argumenty
Zastosowanie przepisu art. 25 ust. 1b ustawy emerytalnej wobec ubezpieczonego narusza zasadę zaufania do państwa i stanowionego przez nie prawa. • Sąd może odmówić zastosowania przepisu ustawy uznanego za niezgodny z Konstytucją (rozproszona kontrola konstytucyjna). • Błąd organu rentowego polegający na zastosowaniu niekonstytucyjnego przepisu stanowi podstawę do ponownego ustalenia wysokości świadczenia na podstawie art. 114 ust. 1 pkt 6 ustawy emerytalnej.
Odrzucone argumenty
Wyrok Trybunału Konstytucyjnego z 4 czerwca 2024 r. nie jest wiążący z powodu braku publikacji w Dzienniku Ustaw. • Wyrok Trybunału Konstytucyjnego z 4 czerwca 2024 r. został wydany przez wadliwie obsadzony skład sędziowski, co czyni go niewiążącym. • Sądy nie mogą dokonywać rozproszonej kontroli konstytucyjnej.
Godne uwagi sformułowania
nie sposób jest uznać, aby wyrok ów został wydany przez sąd (trybunał) w rozumieniu powszechnie obowiązujących przepisów prawa • nie sposób jest uznać, aby Trybunał, w którego składzie zasiada Justyn Piskorski był sądem należycie obsadzonym, którego orzeczenia należy uznawać za wiążące • nie można było tracić z pola widzenia faktu, iż Trybunał orzeka w konkretnej sprawie, będąc związany jej stanem faktycznym oraz postawionym w niej pytaniem prawnym. Nie pozbawia to jednak jego poglądów waloru uniwersalności • nie będzie tym samym pułapką dla tych, którzy w zaufaniu do obowiązującego prawa, określającego w dodatku horyzont czasowy wypłacanych świadczeń i zasad ich realizacji, skorzystali ze swoich uprawnień • nie ma zatem racji apelujący organ rentowy, że w obowiązującym stanie prawnym niedopuszczalne jest dokonywanie przez sądy tzw. rozproszonej kontroli konstytucyjnej • nie należy zapominać, że zostało ono wydane na gruncie pierwszego wyroku TK z 2019 r. stanowiącego swoiste „novum” zarówno dla organu rentowego, ubezpieczonych jak i dla ustawodawcy • nie można przyjąć, że jej wadliwość jeszcze się nie objawiła. […]
Skład orzekający
Beata Górska
przewodniczący
Informacje dodatkowe
Wartość precedensowa
Siła: Wysoka
Powoływalne dla: "Potwierdzenie dopuszczalności rozproszonej kontroli konstytucyjnej przez sądy, interpretacja zasady zaufania do państwa w kontekście zmian przepisów emerytalnych, zastosowanie art. 114 ust. 1 pkt 6 ustawy emerytalnej w przypadku błędów organu rentowego wynikających z wadliwej legislacji."
Ograniczenia: Orzeczenie dotyczy specyficznej sytuacji prawnej ubezpieczonego, który nabył prawo do wcześniejszej emerytury przed wejściem w życie art. 25 ust. 1b ustawy emerytalnej, a prawo do emerytury powszechnej uzyskał po tej dacie. Interpretacja zasady zaufania do państwa może być różnie stosowana w innych kontekstach.
Wartość merytoryczna
Ocena: 8/10
Sprawa dotyczy ważnego zagadnienia prawnego związanego z prawami emerytalnymi i interpretacją Konstytucji, a także kontrowersji wokół składu Trybunału Konstytucyjnego. Ma duże znaczenie praktyczne dla wielu ubezpieczonych.
“Sąd Apelacyjny: ZUS nie może pomniejszać emerytury o wcześniejsze świadczenia, jeśli prawo zostało nabyte przed zmianą przepisów!”
Sektor
ubezpieczenia społeczne
Twój asystent do analizy prawnej.
Zadaj pytanie prawne, zleć analizę orzecznictwa i przepisów, lub poproś o projekt pisma — AI przeszuka polskie orzecznictwo i aktualne akty prawne.
- Analiza orzecznictwa i przepisów
- Drafting pism i dokumentów
- Odpowiedzi na pytania prawne
- Pogłębiona analiza z doktryny
Powiązane przepisy
Powiązane tematy
Pełny tekst orzeczenia
Oryginalna treść postanowienia (niezmieniona). Otwiera się jako osobna strona.