I SA/Gd 1495/21

I SA/Gd 1495/21 - Wyrok WSA w Gdańsku
Data orzeczenia
2022-01-19
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2021-11-17
Sąd
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku
Sędziowie
Elżbieta Rischka /przewodniczący/
Irena Wesołowska
Krzysztof Przasnyski /sprawozdawca/
Symbol z opisem
6118 Egzekucja świadczeń pieniężnych, zabezpieczenie zobowiązań podatkowych
Hasła tematyczne
Administracyjne postępowanie
Egzekucyjne postępowanie
Sygn. powiązane
III FSK 427/22 - Wyrok NSA z 2023-04-12
Skarżony organ
Dyrektor Izby Administracji Skarbowej
Treść wyniku
Uchylono postanowienie I i II instancji
Powołane przepisy
Dz.U. 2021 poz 735
art.61 a par.1
Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego - tekst jedn.
Dz.U. 2020 poz 1427
art.17 par.1 , art.18
Ustawa z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji - t.j.
Sentencja
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Elżbieta Rischka, Sędziowie Sędzia WSA Krzysztof Przasnyski (spr.), Sędzia WSA Irena Wesołowska, , po rozpoznaniu w Wydziale I w trybie uproszczonym w dniu 19 stycznia 2022 r. sprawy ze skargi A. S. na postanowienie Dyrektora Izby Administracji Skarbowej z dnia 16 września 2021 r., nr [...] w przedmiocie odmowy wszczęcia postępowania 1. uchyla zaskarżone postanowienie oraz poprzedzające je postanowienie Naczelnika Urzędu Skarbowego z dnia 16 lipca 2021 r. nr [...] 2. zasądza od Dyrektora Izby Administracji Skarbowej na rzecz strony skarżącej kwotę 597 (pięćset dziewięćdziesiąt siedem) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania.
Uzasadnienie
Zaskarżonym postanowieniem z dnia 16 września 2021 r. Dyrektor Izby Administracji Skarbowej, działając na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 w zw. z art. 127 § 2 i art. 144 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r.- Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2021 r., poz. 735 ze zm.), dalej jako "k.p.a.", art. 61a § 2 k.p.a. w zw. z art. 17 § 1 i art. 18 ustawy z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (Dz. U. z 2020 r., poz. 1427 ze zm.), dalej jako "u.p.e.a.", po rozpatrzeniu zażalenia A. S., utrzymał w mocy postanowienie Naczelnika Urzędu Skarbowego z dnia 16 lipca 2021r. w przedmiocie odmowy wszczęcia postępowania w sprawie podania z dnia 23 czerwca 2021 r.
Stan faktyczny przedstawia się następująco:
Organ egzekucyjny - Naczelnik Urzędu Skarbowego prowadzi wobec A. S. postępowanie egzekucyjne.
W toku postępowania egzekucyjnego Naczelnik Urzędu Skarbowego dokonał zajęcia niewydzielonego udziału wynoszącego 1/2 części prawa własności nieruchomości położonej w S., dla której Sąd Rejonowy prowadzi księgę wieczystą nr [...]. Licytację ułamkowej części ww. nieruchomości przeprowadzono 20 listopada 2020 r.
Postanowieniem z dnia 4 marca 2021 r. Naczelnik Urzędu Skarbowego przyznał małżonkom: A. N. i K. N. prawo własności ww. nieruchomości.
Pismem z dnia 19 maja 2021 r. Naczelnik Urzędu Skarbowego sporządził plan podziału sumy uzyskanej z egzekucji tej nieruchomości.
Pismem z dnia 7 czerwca 2021 r. zobowiązany wezwał organ do usunięcia naruszenia prawa ww. podziału. Na pismo to Naczelnik Urzędu Skarbowego udzielił odpowiedzi pismem z dnia 11 czerwca 2021 r.
Pismem z dnia 11 czerwca 2021 r. Naczelnik Urzędu Skarbowego przesłał zobowiązanemu plan podziału zawierający skorygowane pouczenie.
Pismem z dnia 23 czerwca 2021 r. A. S. wniósł skargę na czynność organu egzekucyjnego, tj. plan podziału z dnia 19 maja 2021 r.
Postanowieniem z dnia 16 lipca 2021 r. Naczelnik Urzędu Skarbowego odmówił wszczęcia postępowania w sprawie ww. wniosku.
Po rozpoznaniu zażalenia wniesionego przez A. S., postanowieniem z dnia 16 września 2021 r. Dyrektor Izby Administracji Skarbowej utrzymał w mocy zaskarżone postanowienie.
W uzasadnieniu wskazał, że w niniejszej sprawie Naczelnik Urzędu Skarbowego pismem z dnia 19 maja 2021 r. sporządził plan podziału sumy uzyskanej z egzekucji 1/2 udziału nieruchomości położonej w miejscowości S., dla której Sąd Rejonowy prowadzi księgę wieczystą nr [...]. Na ww. plan zobowiązany złożył skargę na czynność egzekucyjną. W treści przywołał wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 11 sierpnia 2012 r., II FSK 142/11 zgodnie z którym zobowiązanemu służy skarga z art. 54 u.p.e.a.
Zdaniem organu odwoławczego, zaskarżona czynność, nie może być uznana za czynność egzekucyjną, podlegającą zaskarżeniu na mocy art. 54 u.p.e.a. Zgodnie bowiem z art. 1a pkt 2 tejże ustawy - czynnościami egzekucyjnymi organu egzekucyjnego są wszelkie podejmowane przez ten organ działania zmierzające do zastosowania lub zrealizowania środka egzekucyjnego. Sporządzenie planu podziału środków uzyskanej z egzekucji nieruchomości nie zmierza ani do zastosowania ani do zrealizowania środka egzekucyjnego, a jest ono jedynie wynikiem już zrealizowanego środka egzekucyjnego. Zatem organ egzekucyjny prawidłowo wskazał, że żadne z unormowań ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji, ani też kodeksu postępowania administracyjnego, którego przepisy znajdują odpowiednie zastosowanie w postępowaniu egzekucyjnym nie zawiera podstawy prawnej do rozpatrzenia żądania. Wniosek ten nie podlega trybowi administracyjnoprawnemu, a co za tym idzie nie mógł być objęty merytorycznym rozstrzygnięciem.
W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku A. S., reprezentowany przez radcę prawnego, zaskarżonemu postanowieniu organu II instancji zarzucił naruszenie przepisów, które mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy: art. 54 u.p.e.a., poprzez jego niezastosowanie; art. 61a § 1 k.p.a., poprzez jego niewłaściwe zastosowanie.
Skarżący wniósł o uchylenie w całości zaskarżonego postanowienia i poprzedzającego je postanowienia I instancji; zasądzenie kosztów postępowania, w tym wynagrodzenia pełnomocnika, według norm przepisanych.
W odpowiedzi na skargę organ odwoławczy wniósł o jej oddalenie, podtrzymując dotychczasowe stanowisko w sprawie.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku zważył, co następuje:
Skarga jest zasadna.
Przedmiotem kontroli sądowoadministracyjnej w rozpoznawanej sprawie jest postanowienie Naczelnika Urzędu Skarbowego wydane w oparciu o przepis art. 61a § 1 k.p.a., zastosowany w postępowaniu egzekucyjnym odpowiednio na podstawie art. 18 u.p.e.a. oraz utrzymujące je w mocy postanowienie Dyrektora Izby Administracji Skarbowej.
Zasadniczy spór w niniejszej sprawie sprowadza się do odpowiedzi na pytanie, czy na czynność sporządzenia planu podziału kwoty uzyskanej ze sprzedaży nieruchomości, o której mowa w art. 115b u.p.e.a. przysługuje skarga na czynność egzekucyjną w trybie art. 54 u.p.e.a.
Zdaniem organów orzekających w sprawie, kwestionowana przez skarżącego czynność nie może być uznana za czynność egzekucyjną, podlegającą zaskarżeniu na mocy art. 54 u.p.e.a. Zgodnie bowiem z art. 1a pkt 2 tejże ustawy - czynnościami egzekucyjnymi organu egzekucyjnego są wszelkie podejmowane przez ten organ działania zmierzające do zastosowania lub zrealizowania środka egzekucyjnego. Sporządzenie planu podziału środków uzyskanej z egzekucji nieruchomości nie zmierza ani do zastosowania ani do zrealizowania środka egzekucyjnego, a jest ono jedynie wynikiem już zrealizowanego środka egzekucyjnego.
Sąd orzekający w niniejszej sprawie nie podziela tego poglądu, albowiem organy bezzasadnie zastosowały art. 61a § 1 k.p.a. jako podstawę swych rozstrzygnięć.
Powołany przepis stanowi podstawę do wydania przez organ administracji publicznej postanowienia o odmowie wszczęcia postępowania, gdy żądanie, o którym mowa w art. 61, zostało wniesione przez osobę niebędącą stroną lub z innych uzasadnionych przyczyn postępowanie nie może być wszczęte. Ustawodawca wprowadził w tej regulacji dwie samodzielne i niezależne przesłanki wydania postanowienia o odmowie wszczęcia postępowania. Jedną z ich jest wniesienie podania przez osobę, która nie jest stroną. Przesłanką do wydania postanowienia w trybie art. 61a § 1 k.p.a. jest też zaistnienie innych uzasadnionych przyczyn uniemożliwiających wszczęcie postępowania. Przyczyny te nie zostały w ustawie skonkretyzowane. Należy przez nie rozumieć takie sytuacje, które w sposób oczywisty stanowią przeszkodę do wszczęcia postępowania; przykładowo, gdy w tej samej sprawie postępowanie administracyjne już się toczy albo w sprawie takiej zapadło już rozstrzygniecie lub, gdy w przepisach prawa brak jest podstawy materialnoprawnej do rozpatrzenia żądania w trybie administracyjnym. Na tę ostatnią przesłankę powołano się w zaskarżonym postanowieniu.
Jak przyjmuje się w orzecznictwie i doktrynie prawa podatkowego, odmowa wszczęcia postępowania w momencie złożenia wniosku, w rozumieniu art. 61a § 1 K.p.a., musi być dla organu oczywista, aby można było wydać postanowienie o odmowie wszczęcia postępowania w danej sprawie. Jeżeli natomiast dana okoliczność budzi kontrowersje i rozbieżności, których rozstrzygnięcie przez organ wymaga przeprowadzenia postępowania wyjaśniającego, nie można odmówić wszczęcia postępowania (por. uwagi do art. 61a § 1 k.p.a. (w:) A. Plucińska-Filipowicz, Komentarz do zmian wprowadzonych ustawą z dnia 3 grudnia 2010 r. o zmianie ustawy - Kodeks postępowania administracyjnego oraz ustawy - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, Lex/el 2011).
Podzielając to stanowisko, w pierwszej kolejności należy zwrócić uwagę na formę, w jakiej organ powinien się wypowiedzieć co do sposobu podziału uzyskanej kwoty. W obowiązującym stanie prawnym organ egzekucyjny ma obowiązek wydania postanowienia w sprawie podziału kwoty uzyskanej z egzekucji w wypadku określonym w art. 115a u.p.e.a., tj. w razie zbiegu egzekucji. Zgodnie z § 5 tego przepisu, wniosek o wydanie postanowienia w sprawie podziału kwoty uzyskanej z egzekucji rozpatruje organ egzekucyjny po uprzednim zawiadomieniu wierzycieli uczestniczących w podziale o złożonym wniosku i o możliwości wzięcia czynnego udziału w tym postępowaniu. Na postanowienie organu egzekucyjnego w sprawie podziału kwoty uzyskanej z egzekucji przysługuje wierzycielom i zobowiązanemu zażalenie.
Nie budzi zatem wątpliwości możliwość kwestionowania na drodze administracyjnej rozstrzygnięcia organu egzekucyjnego. W konsekwencji służy również prawo wniesienia skargi do sądu administracyjnego na ostateczne postanowienie zapadłe w tym przedmiocie, na podstawie art. 3 § 2 pkt 3 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn. Dz.U. z 2019 r. poz. 2325), zwanej dalej: "p.p.s.a."
Należy natomiast zauważyć, że obowiązek organu egzekucyjnego w zakresie dokonania podziału kwoty uzyskanej ze sprzedaży nieruchomości został jedynie ogólnie wyznaczony w art. 115b, stanowiącym iż organ egzekucyjny sporządza plan podziału kwoty uzyskanej ze sprzedaży nieruchomości niezwłocznie, gdy postanowienie o przyznaniu własności nieruchomości staje się ostateczne. Ustawa w tym przypadku milczy co do formy powyższego planu.
W związku z tym należy zwrócić uwagę, że zgodnie z ogólną regułą wyrażoną w art. 17 § 1 u.p.e.a., o ile przepisy niniejszej ustawy nie stanowią inaczej, rozstrzygnięcie i zajmowane przez organ egzekucyjny lub wierzyciela stanowisko w sprawach dotyczących postępowania egzekucyjnego następuje w formie postanowienia. W postępowaniu egzekucyjnym mają odpowiednie zastosowanie przepisy k.p.a. (art. 18 u.p.e.a.).
W świetle ww. ogólnej reguły należy stwierdzić, iż również w przypadku sporządzenia planu podziału na podstawie art. 115b u.p.e.a. postanowienie będzie właściwą formą wypowiedzi organu. Powyższy pogląd reprezentowany jest także w literaturze przedmiotu (por: System egzekucji administracyjnej pod red. J. Niczyporuka, S. Fundowicza, J. Radwanowicz, Wydawnictwo C.H. Beck, Warszawa 2004 s. 442, Piotr Przybysz, Postępowanie egzekucyjne w administracji. Komentarz 2006, LexisNexis Warszawa 2006, s.386.).
Jednocześnie należy zauważyć, że na postanowienie wydane na podstawie art. 115b u.p.e.a. nie służy zażalenie. Przepisy ustawy są bowiem w tym względzie jednoznaczne. W myśl art. 17 zdanie drugie u.p.e.a., na postanowienie organu egzekucyjnego służy zażalenie, jeżeli niniejsza ustawa lub Kodeks postępowania administracyjnego tak stanowi. Zażalenie wnosi się do organu odwoławczego za pośrednictwem organu, który wydał zaskarżone postanowienie, w terminie 7 dni od dnia doręczenia lub ogłoszenia postanowienia.
Z przepisów ustawy wynika, że plan podziału sporządzony w sytuacji zbiegu egzekucji ma formę postanowienia, na które służy zażalenie (art. 115a u.p.e.a.). Brak jest analogicznego przepisu w odniesieniu do planu podziału wydanego na podstawie art. 115b, tj. takiego, jak w realiach niniejszej sprawy.
Tym samym, zdaniem Sądu, na postanowienie zawierające plan podziału kwoty uzyskanej ze sprzedaży nieruchomości (art. 115b u.p.e.a.), nie przysługuje skarga do Sądu. Stosownie bowiem do 3 § 2 pkt 3 p.p.s.a., sądy administracyjne orzekają w sprawach skarg na postanowienia wydane w postępowaniu egzekucyjnym i zabezpieczającym, na które przysługuje zażalenie.
Jednocześnie należy zaznaczyć że ustawodawca w art. 54 § 1 u.p.e.a. przewidział możliwość wniesienia przez zobowiązanego skargi na czynności egzekucyjne organu egzekucyjnego lub egzekutora. Zgodzić się przy tym należy z poglądem wyrażonym w literaturze, że: "przedmiotem zaskarżenia mogą być czynności egzekucyjne, na które nie przysługuje inny środek prawny, np. zarzut lub zażalenia czy wniosek o wyłączenie spod egzekucji rzeczy lub prawa majątkowego" (Z.Leoński (w:) R. Hauser, Z.Leoński, A,Skoczylas, Postępowanie egzekucyjne w administracji, Komentarz, Wyd. Beck, Warszawa 2005., s. 152.).
Jak podkreśla się w orzecznictwie, określony w art. 54 § 1 u.p.e.a. środek ochrony prawnej zobowiązanego, jakim jest skarga na czynności egzekucyjne, stanowi samoistną instytucję postępowania egzekucyjnego. Ma charakter subsydiarny, komplementarny wobec innych środków prawnych i nie może mieć zastosowania do tych przypadków, w których przewidziano inne środki zaskarżenia, jak zarzuty, zażalenie, żądanie wyłączenia rzeczy lub prawa spod egzekucji, czy skargę do sądu powszechnego. Skarga w tym trybie przysługuje na dokonanie przez organ egzekucyjny czynności natury wykonawczej, czy czynności faktyczne podejmowane już w toku prowadzonej egzekucji przez organ egzekucyjny lub przez egzekutora, a także na wydawane w toku egzekucji akty, na które nie przysługuje inny środek zaskarżenia, jak np. zażalenie, czy zarzuty (por. wyroki: NSA z dnia 25 sierpnia 2020 r., sygn. akt II FSK 1324/18, WSA w Gdańsku z dnia 9 marca 2021 r., sygn. akt I SA/Gd 343/20, publ. Centralna Baza Orzeczeń Sądów Administracyjnych, orzeczenia.nsa.gov.pl).
Zdaniem Sądu, wbrew odmiennemu stanowisku organów, taki rodzaj skargi przysługiwał skarżącemu, natomiast stosownie do art. 54 § 5 u.p.e.a., na postanowienie w sprawie skargi na czynność egzekucyjną przysługuje zażalenie, a zatem także skarga do sądu administracyjnego. Również w orzecznictwie sądowoadministracyjnym prezentowany jest pogląd, że podział kwoty uzyskanej z egzekucji jest czynnością egzekucyjną, na którą zobowiązanemu służy skarga zgodnie z art. 54 u.p.e.a. (por. wyrok NSA z dnia 14 sierpnia 2012 r., sygn. akt II FSK 142/11, wyrok WSA w Poznaniu z dnia 6 lipca 2016 r., sygn. akt III SA/Po 263/16, publ. j.w.).
Przyjęcie odmiennego poglądu prowadziłoby do pozbawienia zobowiązanego kontroli nad sposobem podziału sum uzyskanych z egzekucji, na co słusznie zwrócono uwagę w uzasadnieniu skargi.
Ponownie rozpoznając sprawę organ uwzględni ocenę prawną zawartą w uzasadnieniu niniejszego wyroku.
Reasumując, po dokonaniu kontroli zaskarżonego postanowienia oraz poprzedzającego je postanowienia organu I instancji Sąd doszedł do przekonania, że skarga z wyżej przedstawionych przyczyn zasługuje na uwzględnienie.
Uznając, że rozstrzygnięcia obu instancji naruszają wskazane w powyższych rozważaniach przepisy - Sąd na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c p.p.s.a., uchylił zaskarżone postanowienie Dyrektora Izby Administracji Skarbowej oraz na podstawie art. 135 p.p.s.a., poprzedzające je postanowienie organu pierwszej instancji.
O kosztach orzeczono w myśl art. 200 i art. 205 § 2 p.p.s.a. Składają się na nie: zwrot wpisu (100 zł), zwrot opłaty od pełnomocnictwa (17 zł) oraz wynagrodzenie pełnomocnika (480 zł), obliczone na podstawie § 14 ust. 1 pkt 1 lit. c) rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych (Dz. U. z 2018 r. poz. 265).