I OSK 2551/20
Podsumowanie
Przejdź do pełnego tekstuSprawa rozpatrywana przez Naczelny Sąd Administracyjny dotyczyła skargi kasacyjnej Prezydenta Miasta K. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach, który uchylił akt organu odmawiający zwrotu części opłaty za wydanie karty pojazdu. Spółka domagała się zwrotu 425 zł, argumentując, że opłata pobrana w 2005 roku na podstawie § 1 ust. 1 rozporządzenia Ministra Infrastruktury była niezgodna z Konstytucją RP i ustawą Prawo o ruchu drogowym, co potwierdził wyrok Trybunału Konstytucyjnego z 2006 roku (sygn. akt U 6/04). Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach uznał skargę za zasadną, uchylając akt organu i nakazując zwrot kwoty 425 zł. Sąd I instancji podkreślił, że sądy nie są związane aktami rangi podustawowej i mogą samodzielnie oceniać ich zgodność z Konstytucją i ustawami, nawet jeśli utrata mocy obowiązującej przepisu została odroczona. Sąd wskazał również na sprzeczność przepisu z art. 110 Traktatu o Funkcjonowaniu Unii Europejskiej. Prezydent Miasta K. w skardze kasacyjnej zarzucił naruszenie prawa materialnego, w tym art. 178 ust. 1 Konstytucji RP, poprzez błędną wykładnię lub niewłaściwe zastosowanie, twierdząc, że WSA nie był władny samodzielnie oceniać zgodności przepisu z Konstytucją. Podniesiono również zarzuty dotyczące naruszenia art. 7 Konstytucji RP, art. 6 kpa, art. 77 ust. 3 prd, § 1 ust. 1 rozporządzenia, art. 77 ust. 4 pkt 2 prd, a także przepisów Ordynacji podatkowej. Zarzucono także naruszenie przepisów postępowania, w tym art. 146 § 1 i 2 ppsa. Naczelny Sąd Administracyjny oddalił skargę kasacyjną. Sąd podkreślił, że sądy administracyjne mają prawo do samodzielnej kontroli konstytucyjności i legalności przepisów wykonawczych, a wyrok Trybunału Konstytucyjnego o niezgodności przepisu z prawem oznacza, że taki charakter miał on od początku, nawet jeśli jego moc obowiązująca została odroczona. Sąd powołał się na art. 190 ust. 4 Konstytucji RP, który stanowi podstawę do wznowienia postępowania lub uchylenia decyzji w przypadku stwierdzenia niezgodności przepisu, na podstawie którego wydano orzeczenie, z Konstytucją. W ocenie NSA, zwrot nadpłaconej opłaty jest właśnie takim "innym rozstrzygnięciem". Sąd uznał również, że przepisy Ordynacji podatkowej dotyczące przedawnienia nie mają zastosowania do stanu faktycznego sprzed wejścia w życie nowej ustawy o finansach publicznych, zgodnie z utrwalonym orzecznictwem.
Przeanalizuj tę sprawę w pełnym kontekście orzecznictwa.
Analiza orzecznictwa · odpowiedzi na pytania · badanie przepisów · drafting pism.
Wartość praktyczna
Siła precedensu: WysokaPotwierdzenie prawa do zwrotu opłat pobranych na podstawie niekonstytucyjnych przepisów, nawet jeśli zostały pobrane przed wyrokiem Trybunału Konstytucyjnego, oraz potwierdzenie uprawnienia sądów do kontroli konstytucyjności przepisów wykonawczych.
Dotyczy specyficznej sytuacji opłaty za kartę pojazdu, ale zasady prawne są szeroko stosowalne do innych przypadków pobierania opłat na podstawie niekonstytucyjnych przepisów.
Zagadnienia prawne (4)
Czy sąd administracyjny może odmówić zastosowania przepisu rozporządzenia, który został uznany przez Trybunał Konstytucyjny za niezgodny z Konstytucją i ustawą, nawet jeśli utrata mocy obowiązującej tego przepisu została odroczona?Ratio decidendi
Odpowiedź sądu
Tak, sąd administracyjny jest uprawniony do samodzielnej oceny konstytucyjności i legalności przepisów wykonawczych oraz do odmowy ich zastosowania, nawet jeśli utrata mocy obowiązującej przepisu została odroczona przez Trybunał Konstytucyjny.
Uzasadnienie
Sądy podlegają jedynie Konstytucji i ustawom (art. 178 ust. 1 Konstytucji RP), co daje im prawo do kontroli aktów podustawowych. Wyrok Trybunału Konstytucyjnego o niezgodności przepisu z prawem oznacza, że taki charakter miał on od początku, a odroczenie utraty mocy obowiązującej ma na celu umożliwienie zmian legislacyjnych.
Czy art. 190 ust. 4 Konstytucji RP, dotyczący wznowienia postępowania lub uchylenia decyzji w przypadku orzeczenia TK o niezgodności przepisu, ma zastosowanie do czynności organu administracji publicznej polegającej na pobraniu opłaty, a nie do decyzji administracyjnej?Ratio decidendi
Odpowiedź sądu
Tak, art. 190 ust. 4 Konstytucji RP stanowi podstawę do wydania "innego rozstrzygnięcia", które w tym przypadku polega na zwrocie nadpłaconej opłaty pobranej na podstawie niekonstytucyjnego przepisu.
Uzasadnienie
Przyjęcie, że przepis uznany za niekonstytucyjny jest podstawą do pobierania opłat do momentu utraty jego mocy obowiązującej, pozbawiałoby art. 190 ust. 4 Konstytucji RP znaczenia. Prawo do kwestionowania rozstrzygnięć ukształtowanych na podstawie niekonstytucyjnego przepisu istnieje niezależnie od daty orzeczenia TK.
Czy przepisy Ordynacji podatkowej dotyczące przedawnienia mają zastosowanie do zwrotu opłaty za kartę pojazdu pobranej przed wejściem w życie ustawy o finansach publicznych z 2009 r. i nowej ustawy o finansach publicznych?Ratio decidendi
Odpowiedź sądu
Nie, przepisy Ordynacji podatkowej dotyczące przedawnienia nie mają zastosowania do zwrotu opłat pobranych na podstawie przepisów obowiązujących przed wejściem w życie ustawy o finansach publicznych z 2009 r., które nie przewidywały terminu przedawnienia.
Uzasadnienie
Ustawa z 27 sierpnia 2009 r. (art. 115 ust. 1) dotyczy spraw w toku, a nie zakończonych. Stosowanie przepisów nowej ustawy do zdarzeń sprzed jej wejścia w życie byłoby sprzeczne z zasadą niedziałania prawa wstecz (art. 2 Konstytucji RP). Orzecznictwo NSA konsekwentnie odmawia stosowania przepisów ufp i op do takich sytuacji.
Czy Prezydent Miasta był właściwym organem do określenia wysokości opłaty za kartę pojazdu?
Odpowiedź sądu
Nie, Prezydent Miasta nie był organem uprawnionym do wydania rozporządzenia określającego wysokość opłat za kartę pojazdu, gdyż kompetencja ta należała do ministra właściwego do spraw transportu.
Uzasadnienie
Art. 77 ust. 4 pkt 2 Prawa o ruchu drogowym upoważniał ministra do wydania rozporządzenia. Jednakże, obowiązek zwrotu nadpłaconej opłaty spoczywa na organie, który ją pobrał (starosta lub prezydent miasta wykonujący zadania z zakresu administracji rządowej).
Przepisy (24)
Główne
Konstytucja RP art. 178 § ust. 1
Konstytucja Rzeczypospolitej Polskiej
Konstytucja RP art. 190 § ust. 4
Konstytucja Rzeczypospolitej Polskiej
Rozporządzenie Ministra Infrastruktury z dnia 28 lipca 2003 r. w sprawie wysokości opłat za kartę pojazdu art. 1 § ust. 1
prd art. 77 § ust. 3 i 4 pkt 2
Ustawa z dnia 20 czerwca 1997 r. Prawo o ruchu drogowym
Pomocnicze
Konstytucja RP art. 7
Konstytucja Rzeczypospolitej Polskiej
Konstytucja RP art. 8 § ust. 2
Konstytucja Rzeczypospolitej Polskiej
Konstytucja RP art. 184
Konstytucja Rzeczypospolitej Polskiej
ppsa art. 146 § § 1 i 2
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi
ppsa art. 183 § § 1
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi
ppsa art. 184
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi
ppsa art. 204 § pkt 2
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi
ppsa art. 205 § § 2
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi
Ustawa z dnia 27 sierpnia 2009 r. Przepisy wprowadzające ustawę o finansach publicznych art. 115 § ust. 1
Ustawa z dnia 27 sierpnia 2009 r. Przepisy wprowadzające ustawę o finansach publicznych art. 60 § pkt 7
kpa art. 6
Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego
kpa art. 7
Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego
kpa art. 8
Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego
kpa art. 77 § § 1 i 4
Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego
kpa art. 145a § § 1
Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego
op art. 2 § § 1 pkt 1
Ustawa z dnia 29 sierpnia 1997 r. - Ordynacja podatkowa
op art. 72 § § 1
Ustawa z dnia 29 sierpnia 1997 r. - Ordynacja podatkowa
op art. 80 § § 1
Ustawa z dnia 29 sierpnia 1997 r. - Ordynacja podatkowa
Rozporządzenie Ministra Infrastruktury i Budownictwa z dnia 28 marca 2006 r., w sprawie wysokości opłat za kartę pojazdu art. 1 § ust. 1
Rozporządzenie Ministra Infrastruktury z dnia 27 września 2003 r. w sprawie szczegółowych czynności organów w sprawach związanych z dopuszczeniem pojazdu do ruchu oraz wzorców dokumentów w tych sprawach art. 1 § ust. 1 pkt 3 załącznika nr 1
Argumenty
Skuteczne argumenty
Opłata za kartę pojazdu pobrana w 2005 r. była niezgodna z Konstytucją RP i ustawą, co potwierdził wyrok TK. • Sądy administracyjne mają prawo do samodzielnej kontroli konstytucyjności przepisów wykonawczych. • Art. 190 ust. 4 Konstytucji RP umożliwia dochodzenie zwrotu nadpłaconej opłaty na podstawie niekonstytucyjnego przepisu. • Przepisy Ordynacji podatkowej o przedawnieniu nie mają zastosowania do opłat pobranych przed wejściem w życie ustawy o finansach publicznych.
Odrzucone argumenty
Sąd Wojewódzki nie był władny samodzielnie oceniać zgodności przepisu z Konstytucją, gdyż jego moc obowiązująca została odroczona. • Przepis rozporządzenia był formalnie obowiązujący w dacie pobrania opłaty. • Zastosowanie przepisów Ordynacji podatkowej (w tym przedawnienia) do spraw sprzed wejścia w życie ustawy o finansach publicznych. • Naruszenie art. 146 § 1 i 2 ppsa poprzez uchylenie czynności organu i uznanie obowiązku zwrotu opłaty.
Godne uwagi sformułowania
sędziowie podlegają jedynie Konstytucji oraz ustawom • odroczenie utraty mocy obowiązującej przepisu ma jedynie na celu umożliwienie odpowiedniemu organowi dokonania stosownej zmiany tego przepisu • zwrot nadpłaconej opłaty jest "innym rozstrzygnięciem" w rozumieniu art. 190 ust. 4 Konstytucji RP • brak podstaw do zastosowania instytucji przedawnienia, uregulowanej w art. 79 § 2 op, albowiem obowiązujące od 1 stycznia 2010 r. przepisy ustawy z 27 sierpnia 2009 r. nie mogą być stosowane do czynności dokonanych na podstawie poprzednio obowiązującego stanu prawnego
Skład orzekający
Marek Stojanowski
przewodniczący sprawozdawca
Marian Wolanin
sędzia
Agnieszka Miernik
sędzia del. WSA
Informacje dodatkowe
Wartość precedensowa
Siła: Wysoka
Powoływalne dla: "Potwierdzenie prawa do zwrotu opłat pobranych na podstawie niekonstytucyjnych przepisów, nawet jeśli zostały pobrane przed wyrokiem Trybunału Konstytucyjnego, oraz potwierdzenie uprawnienia sądów do kontroli konstytucyjności przepisów wykonawczych."
Ograniczenia: Dotyczy specyficznej sytuacji opłaty za kartę pojazdu, ale zasady prawne są szeroko stosowalne do innych przypadków pobierania opłat na podstawie niekonstytucyjnych przepisów.
Wartość merytoryczna
Ocena: 7/10
Sprawa dotyczy ważnego zagadnienia prawnego dotyczącego ochrony praw obywateli w sytuacji pobierania opłat na podstawie przepisów uznanych za niekonstytucyjne, co ma szerokie implikacje praktyczne.
“Czy można odzyskać pieniądze zapłacone na podstawie "niekonstytucyjnego" przepisu? NSA odpowiada.”
Twój asystent do analizy prawnej.
Zadaj pytanie prawne, zleć analizę orzecznictwa i przepisów, lub poproś o projekt pisma — AI przeszuka 1,4 mln orzeczeń i aktualne akty prawne.
- Analiza orzecznictwa i przepisów
- Drafting pism i dokumentów
- Odpowiedzi na pytania prawne
- Pogłębiona analiza z doktryny
Pełny tekst orzeczenia
Oryginalna treść postanowienia (niezmieniona). Otwiera się jako osobna strona.