I KA 19/23
Podsumowanie
Przejdź do pełnego tekstuSąd Najwyższy rozpoznał apelację prokuratora IPN wniesioną od wyroku Wojskowego Sądu Okręgowego w Warszawie, który uniewinnił J. C. i J. S. od zarzutów popełnienia zbrodni komunistycznych, polegających na przekroczeniu uprawnień i bezprawnym pozbawieniu wolności osób w okresie stanu wojennego. Prokurator zarzucił sądowi pierwszej instancji błąd w ustaleniach faktycznych, twierdząc, że działania oskarżonych wyczerpywały znamiona zbrodni. Sąd Najwyższy uznał apelację za oczywiście bezzasadną. Podkreślono, że ocena działań oskarżonych, funkcjonariuszy państwa komunistycznego, powinna być dokonana w kontekście realiów prawnych i politycznych z 1982 roku, a nie z perspektywy obecnej wiedzy historycznej. Sąd wskazał, że prokurator nie wykazał w sposób wystarczający winy oskarżonych, zwłaszcza w zakresie strony podmiotowej czynów, czyli utożsamiania się z represyjnym systemem politycznym. W przypadku J. S., sąd pierwszej instancji oparł się na jego wyjaśnieniach, że nie zgadzał się z decyzją o aresztowaniu, a brak zdania odrębnego nie przesądzał o jego akceptacji. W przypadku J. C., sąd uznał, że działał on w oparciu o obowiązujące przepisy, a jego przełożony podjął kluczowe decyzje w sprawie. Sąd Najwyższy podkreślił, że dla skazania konieczne jest udowodnienie winy ponad wszelką wątpliwość, a ciężar dowodu spoczywa na oskarżycielu. Wobec braku takich dowodów, Sąd Najwyższy utrzymał w mocy wyrok uniewinniający i obciążył Skarb Państwa kosztami postępowania odwoławczego.
Przeanalizuj tę sprawę w pełnym kontekście orzecznictwa.
Analiza orzecznictwa · odpowiedzi na pytania · badanie przepisów · drafting pism.
Wartość praktyczna
Siła precedensu: WysokaInterpretacja odpowiedzialności karnej funkcjonariuszy państwa komunistycznego za działania w okresie stanu wojennego, ocena dowodów w sprawach historycznych, znaczenie strony podmiotowej czynu.
Sprawa dotyczy specyficznego kontekstu historycznego i prawnego okresu stanu wojennego.
Zagadnienia prawne (3)
Czy działania funkcjonariuszy państwa komunistycznego polegające na wydaniu postanowień o tymczasowym aresztowaniu w okresie stanu wojennego, w oparciu o obowiązujące wówczas przepisy, mogą być uznane za zbrodnię komunistyczną lub zbrodnię przeciwko ludzkości, jeśli materiał dowodowy nie dawał podstaw do przyjęcia popełnienia zarzucanego czynu?Ratio decidendi
Odpowiedź sądu
Nie, jeśli nie można udowodnić winy sprawcy, w szczególności jego utożsamiania się z represyjnym systemem politycznym i świadomego działania na szkodę jednostki z pobudek politycznych.
Uzasadnienie
Sąd Najwyższy podkreślił, że ocena działań powinna być dokonana w realiach historycznych, a prokurator nie wykazał strony podmiotowej czynu, czyli świadomego działania z intencją represjonowania motywowanego politycznie. Brak wystarczających dowodów winy ponad wszelką wątpliwość.
Czy brak zgłoszenia zdania odrębnego przez sędziego w składzie orzekającym, który nie zgadzał się z decyzją, przesądza o jego akceptacji tej decyzji i odpowiedzialności karnej?Ratio decidendi
Odpowiedź sądu
Nie, brak pisemnego zaznaczenia zdania odrębnego nie obala domniemania, jak głosował sędzia, zwłaszcza gdy narada i głosowanie były objęte klauzulą tajności, a zgłoszenie zdania odrębnego jest prawem, nie obowiązkiem.
Uzasadnienie
Sąd Najwyższy wyjaśnił, że zgłoszenie zdania odrębnego jest prawem sędziego, a nie obowiązkiem. Brak takiego zaznaczenia nie oznacza automatycznie akceptacji decyzji, zwłaszcza gdy sędzia kwestionował ją w innych sprawach lub gdy narada była tajna. Ocena powinna uwzględniać całokształt okoliczności.
Czy ocena działań funkcjonariuszy państwa komunistycznego z okresu stanu wojennego powinna być dokonywana z perspektywy obecnej wiedzy historycznej, czy też z uwzględnieniem realiów prawnych i politycznych z tamtego okresu?Ratio decidendi
Odpowiedź sądu
Ocena powinna być dokonana z uwzględnieniem ówczesnych realiów, a nie wiedzy historycznej uzyskanej po znacznym upływie czasu.
Uzasadnienie
Sąd Najwyższy stwierdził, że wymaganie od oskarżonego w 1982 roku przeprowadzenia procesu myślowego opartego na obecnej wiedzy historycznej jest niedopuszczalne. Należy brać pod uwagę ówczesne realia, a nie późniejsze spojrzenie historyczne.
Strony
| Nazwa | Typ | Rola |
|---|---|---|
| J. C. | osoba_fizyczna | oskarżony |
| J. S. | osoba_fizyczna | oskarżony |
| Prokurator IPN Głównej Komisji Ścigania Zbrodni przeciwko Narodowi Polskiemu | organ_państwowy | apelujący |
| Z. B. | osoba_fizyczna | pokrzywdzony |
| P. Z. | osoba_fizyczna | pokrzywdzony |
| A. W. | osoba_fizyczna | pokrzywdzony |
Przepisy (17)
Główne
k.k. art. 165 § § 2
Kodeks karny
Dotyczy popełnienia przestępstwa z art. 165 § 2 k.k. z 1969 r. w związku z ustawą o IPN.
ustawa o IPN art. 2 § ust. 1
Ustawa o Instytucie Pamięci Narodowej - Komisji Ścigania Zbrodni przeciwko Narodowi Polskiemu
Definicja zbrodni komunistycznej.
ustawa o IPN art. 3
Ustawa o Instytucie Pamięci Narodowej - Komisji Ścigania Zbrodni przeciwko Narodowi Polskiemu
Definicja zbrodni przeciwko ludzkości.
Pomocnicze
dekret o stanie wojennym art. 48 § ust. 2 w zb. z ust. 3
Dekret o stanie wojennym
Czyn, o który podejrzewano pokrzywdzonych.
k.k. art. 276 § § 1
Kodeks karny
Czyn, o który podejrzewano pokrzywdzonych.
k.p.k. art. 414 § § 1 zd. 2
Kodeks postępowania karnego
Podstawa prawna uniewinnienia przez sąd pierwszej instancji.
k.p.k. art. 17 § § 1 pkt 1
Kodeks postępowania karnego
Podstawa prawna uniewinnienia przez sąd pierwszej instancji.
k.p.k. art. 438 § pkt 3
Kodeks postępowania karnego
Podstawa zarzutu apelacji prokuratora (błąd w ustaleniach faktycznych).
k.p.k. art. 99a § § 1
Kodeks postępowania karnego
Możliwość odstąpienia od sporządzenia pisemnego uzasadnienia wyroku na formularzu.
k.p.k. art. 457 § § 3
Kodeks postępowania karnego
Wymogi uzasadnienia wyroku odwoławczego.
k.p.k. art. 6 § ust. 1
Kodeks postępowania karnego
Konwencja o ochronie praw człowieka i podstawowych wolności - prawo do rzetelnego procesu.
k.p.k. art. 5 § § 2
Kodeks postępowania karnego
Domniemanie na korzyść oskarżonego.
dekret o postępowaniach szczególnych art. 8 § ust. 1
Dekret o postępowaniach szczególnych w sprawach o przestępstwa i wykroczenia w czasie obowiązywania stanu wojennego
Podstawa do stosowania środków zapobiegawczych.
k.k. art. 189
Kodeks karny
Przestępstwo pozbawienia wolności.
k.p.k. art. 437 § § 2 zdanie drugie
Kodeks postępowania karnego
Podstawa do uchylenia wyroku i przekazania sprawy do ponownego rozpoznania.
k.p.k. art. 454 § § 1
Kodeks postępowania karnego
Zakaz orzekania na niekorzyść oskarżonego po raz pierwszy w postępowaniu odwoławczym.
k.p.k. art. 636 § § 1
Kodeks postępowania karnego
Obciążenie Skarbu Państwa kosztami postępowania odwoławczego.
Argumenty
Skuteczne argumenty
Ocena działań oskarżonych powinna być dokonana w realiach historycznych z 1982 roku, a nie z perspektywy obecnej wiedzy. • Brak wystarczających dowodów winy, zwłaszcza w zakresie strony podmiotowej czynów. • Brak dowodów na świadome utożsamianie się oskarżonych z represyjnym systemem politycznym. • Brak obowiązku zgłaszania zdania odrębnego przez sędziego. • Działania oskarżonych były zgodne z obowiązującymi wówczas przepisami proceduralnymi.
Odrzucone argumenty
Zarzut prokuratora o błędnych ustaleniach faktycznych sądu pierwszej instancji. • Twierdzenie, że działania oskarżonych wyczerpują znamiona zbrodni komunistycznej lub przeciwko ludzkości.
Godne uwagi sformułowania
ocena powinna być dokonana w oparciu o ówczesne realia, a nie wiedzę historyczną, którą społeczeństwo uzyskało po tak znacznym upływie czasu • dla skazania nie wystarczy uznanie przez Sąd prawdopodobieństwa, gdyż dowody zebrane w sprawie muszą mieć tak wysoką siłę przekonywania, że zlikwidują wszelkie racjonalne wątpliwości • ciężar dowodu, że oskarżeni dokonali zarzuconych im czynów spoczywał na oskarżycielu • nie można uznać jako okoliczności ekskulpujących od ponoszenia odpowiedzialności karnej za utrzymanie stanu pozbawienia wolności
Skład orzekający
Marek Pietruszyński
przewodniczący
Tomasz Artymiuk
sprawozdawca
Małgorzata Wąsek-Wiaderek
członek
Informacje dodatkowe
Wartość precedensowa
Siła: Wysoka
Powoływalne dla: "Interpretacja odpowiedzialności karnej funkcjonariuszy państwa komunistycznego za działania w okresie stanu wojennego, ocena dowodów w sprawach historycznych, znaczenie strony podmiotowej czynu."
Ograniczenia: Sprawa dotyczy specyficznego kontekstu historycznego i prawnego okresu stanu wojennego.
Wartość merytoryczna
Ocena: 8/10
Sprawa dotyczy oceny działań funkcjonariuszy państwa komunistycznego w okresie stanu wojennego i ich odpowiedzialności za zbrodnie komunistyczne, co jest ważnym tematem historycznym i prawnym.
“Czy sędzia z PRL-u może być skazany za zbrodnie komunistyczne? Sąd Najwyższy analizuje realia stanu wojennego.”
Twój asystent do analizy prawnej.
Zadaj pytanie prawne, zleć analizę orzecznictwa i przepisów, lub poproś o projekt pisma — AI przeszuka 1,4 mln orzeczeń i aktualne akty prawne.
- Analiza orzecznictwa i przepisów
- Drafting pism i dokumentów
- Odpowiedzi na pytania prawne
- Pogłębiona analiza z doktryny
Pełny tekst orzeczenia
Oryginalna treść postanowienia (niezmieniona). Otwiera się jako osobna strona.