I C 717/24
Podsumowanie
Przejdź do pełnego tekstuSprawa dotyczyła roszczeń P.S. i H.S. przeciwko (...) Bankowi (...) S.A. z siedzibą w W. o zapłatę i ustalenie. Powodowie domagali się zwrotu nienależnych świadczeń z dwóch umów kredytów mieszkaniowych denominowanych we franku szwajcarskim (z 2006 r. i 2008 r.) oraz ustalenia nieistnienia stosunku prawnego pierwszej z tych umów. Kluczowym zarzutem było abuzywny charakter postanowień umownych dotyczących sposobu ustalania kursów walut, które zdaniem powodów prowadziły do nieważności umów. Sąd Okręgowy w Olsztynie, po analizie przepisów i orzecznictwa, w tym wyroku TSUE w sprawie C-260/18 oraz uchwały SN III CZP 6/21, uznał umowę z 2006 r. za nieważną z powodu niedozwolonych postanowień dotyczących kursów walut, które nie zostały indywidualnie uzgodnione i naruszały rażąco interesy konsumentów. W konsekwencji uwzględniono żądanie ustalenia nieistnienia stosunku prawnego tej umowy. W zakresie żądania zapłaty, sąd zastosował teorię zwrotu korzyści, zasądzając od banku na rzecz powodów kwotę 75.562,20 zł, stanowiącą różnicę między wypłaconym kapitałem a sumą wpłat dokonanych przez powodów ponad ten kapitał. Powództwo dotyczące drugiej umowy (z 2008 r.) zostało oddalone w całości. Sąd argumentował, że umowa ta została w całości spłacona przez powodów bez zastrzeżeń, co należy uznać za akceptację jej warunków i wygaśnięcie zobowiązań, uniemożliwiając skuteczne powołanie się na abuzywność postanowień po wykonaniu umowy. O kosztach postępowania orzeczono z uwzględnieniem częściowego uwzględnienia powództwa i zmiany linii orzeczniczej po wydaniu wyroku przez TSUE.
Przeanalizuj tę sprawę w pełnym kontekście orzecznictwa.
Analiza orzecznictwa · odpowiedzi na pytania · badanie przepisów · drafting pism.
Wartość praktyczna
Siła precedensu: WysokaUstalenie nieważności umów kredytów denominowanych z powodu abuzywnych klauzul kursowych, zwłaszcza w kontekście orzecznictwa TSUE i SN. Zasada zwrotu korzyści banku ponad wypłacony kapitał. Ograniczenia w dochodzeniu roszczeń z umów wykonanych.
Orzeczenie dotyczy specyficznych umów kredytowych i ich postanowień. Interpretacja dotycząca wykonalności umów po ich spłacie może być przedmiotem dalszych sporów.
Zagadnienia prawne (4)
Czy postanowienia umowy kredytu denominowanego we franku szwajcarskim dotyczące sposobu ustalania kursów walut, które nie zostały indywidualnie uzgodnione, mogą być uznane za niedozwolone (abuzywne) w rozumieniu art. 385¹ § 1 k.c. i skutkować nieważnością umowy lub jej części?Ratio decidendi
Odpowiedź sądu
Tak, postanowienia te mogą być uznane za niedozwolone, jeśli nie zostały indywidualnie uzgodnione, naruszają dobre obyczaje i rażąco interesy konsumenta, co może prowadzić do nieważności umowy lub jej części.
Uzasadnienie
Sąd uznał, że mechanizm ustalania kursów walut w umowach kredytu denominowanego, odsyłający jedynie do tabeli kursów banku bez precyzyjnego określenia sposobu ich ustalania, nie został indywidualnie uzgodniony i daje bankowi swobodę w kształtowaniu zobowiązania konsumenta, co narusza dobre obyczaje i rażąco interesy konsumenta. W przypadku umowy z 2006 r. brak możliwości ustalenia wiążącego kursu doprowadził do nieważności umowy.
Jaki jest skutek uznania postanowień umowy kredytu denominowanego za niedozwolone (abuzywne) w kontekście możliwości dalszego wykonywania umowy i dochodzenia zwrotu świadczeń?Ratio decidendi
Odpowiedź sądu
Uznanie postanowień za niedozwolone skutkuje ich wyeliminowaniem z umowy. Jeśli brak możliwości ustalenia wiążącego kursu waluty uniemożliwia wykonanie umowy zgodnie z jej istotą, umowa może być uznana za niewiążącą strony. W przypadku umów już wykonanych, powołanie się na abuzywność może być ograniczone, zwłaszcza jeśli konsument akceptował warunki.
Uzasadnienie
Sąd oparł się na orzecznictwie TSUE i SN, zgodnie z którym niedozwolone postanowienie jest eliminowane z umowy. Jeśli brak możliwości ustalenia kursu uniemożliwia wykonanie umowy, umowa może nie wiązać. Jednakże, w przypadku umowy już w pełni spłaconej bez zastrzeżeń, sąd uznał, że konsument nie może skutecznie powołać się na abuzywność po wykonaniu umowy, gdyż stanowiłoby to naruszenie pewności obrotu prawnego i zasad współżycia społecznego.
Czy bank może dochodzić zwrotu nominalnej kwoty kredytu od konsumenta w przypadku uznania umowy kredytu denominowanego za nieważną z powodu abuzywnych klauzul?Ratio decidendi
Odpowiedź sądu
Nie, bank nie może żądać zwrotu całej nominalnej kwoty kredytu, jeśli umowa została uznana za nieważną. Może natomiast żądać zwrotu korzyści majątkowej uzyskanej ponad wypłacony kapitał.
Uzasadnienie
Sąd, opierając się na wyroku TSUE w sprawie I C 396-24, stwierdził, że w przypadku nieważności umowy bankowi przysługuje jedynie zwrot korzyści majątkowej uzyskanej ponad wypłacony kapitał, zgodnie z art. 405 k.c. w zw. z art. 410 k.c., a nie zwrot całej nominalnej kwoty kredytu.
Czy zarzut potrącenia zgłoszony przez bank w odpowiedzi na pozew jest skuteczny, jeśli wierzytelność nie jest wymagalna?Ratio decidendi
Odpowiedź sądu
Nie, zarzut potrącenia nie jest skuteczny, jeśli wierzytelność nie jest wymagalna.
Uzasadnienie
Sąd uznał, że roszczenie banku o zwrot kapitału nie było wymagalne w momencie zgłoszenia zarzutu potrącenia, ponieważ bank kwestionował nieważność umowy, co uniemożliwiało skuteczne potrącenie.
Strony
| Nazwa | Typ | Rola |
|---|---|---|
| P. S. | osoba_fizyczna | powód |
| H. S. | osoba_fizyczna | powód |
| (...) Bank (...) Spółka Akcyjna z siedzibą w W. | spółka | pozwany |
Przepisy (13)
Główne
k.c. art. 405
Kodeks cywilny
Podstawa do zwrotu korzyści majątkowej uzyskanej bez podstawy prawnej.
k.c. art. 410
Kodeks cywilny
Reguluje świadczenie nienależne, stosowane w przypadku nieważności umowy.
k.c. art. 385¹ § § 1
Kodeks cywilny
Definicja i skutki klauzul niedozwolonych (abuzywnych) w umowach z konsumentami.
k.c. art. 58 § § 1
Kodeks cywilny
Skutki czynności prawnej sprzecznej z ustawą lub zasadami współżycia społecznego (nieważność).
pr. bank. art. 69
Ustawa - Prawo bankowe
Definicja umowy kredytu bankowego.
k.p.c. art. 189
Kodeks postępowania cywilnego
Podstawa prawna żądania ustalenia istnienia lub nieistnienia stosunku prawnego.
k.c. art. 498 § § 1
Kodeks cywilny
Warunki dopuszczalności potrącenia wierzytelności.
k.c. art. 358 § § 1
Kodeks cywilny
Wyrażanie zobowiązań pieniężnych w walucie polskiej, z wyjątkami.
Pomocnicze
k.c. art. 385²
Kodeks cywilny
Określa kryteria oceny, czy postanowienie umowne jest niedozwolone.
k.c. art. 358 § § 2
Kodeks cywilny
Możliwość spełnienia świadczenia w walucie polskiej według kursu średniego NBP (nieobowiązujący w dacie zawarcia umowy).
k.c. art. 411
Kodeks cywilny
Okoliczności wyłączające obowiązek zwrotu świadczenia (np. spełnienie świadczenia zadość zasadom współżycia społecznego, spełnienie świadczenia w wykonaniu nieważnej czynności prawnej).
k.c. art. 354 § § 1
Kodeks cywilny
Zasada lojalnego dotrzymywania zobowiązań.
k.p.c. art. 102
Kodeks postępowania cywilnego
Zasada nieobciążania strony kosztami postępowania w szczególnie uzasadnionych wypadkach.
Argumenty
Skuteczne argumenty
Niedozwolony charakter postanowień umownych dotyczących kursów walut w umowach kredytu denominowanego. • Brak indywidualnego uzgodnienia klauzul kursowych. • Naruszenie dobrych obyczajów i rażące naruszenie interesów konsumentów przez klauzule kursowe. • Nieważność umowy kredytu z 2006 r. z powodu abuzywności klauzul kursowych. • Prawo do zwrotu korzyści majątkowej banku ponad wypłacony kapitał w przypadku nieważności umowy.
Odrzucone argumenty
Skuteczność zarzutu potrącenia zgłoszonego przez bank. • Dopuszczalność dochodzenia zwrotu świadczeń z umów już wykonanych bez zastrzeżeń. • Spełnienie świadczenia zadość zasadom współżycia społecznego (art. 411 pkt 2 k.c.). • Brak interesu prawnego w ustaleniu nieistnienia stosunku prawnego (w odniesieniu do drugiej umowy). • Roszczenie o zwrot świadczenia nienależnego w całości (w odniesieniu do drugiej umowy).
Godne uwagi sformułowania
postanowienia umowne w tym zakresie, jeżeli nie zostały sformułowane jednoznacznie, podlegają kontroli w celu stwierdzenia, czy nie mają charakteru niedozwolonego • mechanizm (konkretny sposób) ustalania kursu nie został opisany w żaden sposób, gdyż każda z umów w tym względzie odsyła tylko do „Tabeli kursów”. Oznacza to, że zgodnie z umowami Bank miał całkowitą swobodę w zakresie ustalania kursu waluty. • postanowienia uprawniające Bank do jednostronnego i nieskrępowanego ustalania kursu przyjmowanego do rozliczenia umowy stron należy uznać za niedozwolone w rozumieniu art. 385 ¹ k.c. • nie jest możliwe zastąpienie postanowienia niedozwolonego przez odwołanie się do norm ogólnych prawa cywilnego, nie mających charakteru dyspozytywnego. • w przypadku następczej nieważności umowy kredytowej po obu jej stronach powstają odrębne roszczenia o zwrot świadczeń nienależnie spełnionych. • nie można żądać zwrotu świadczenia, jeżeli jego spełnienie czyni zadość zasadom współżycia społecznego. • spełnienie świadczenia z umowy, która była wykonywana bez żadnych zastrzeżeń i wątpliwości przez obie strony, aż do czasu jej zakończenia, przy uwzględnieniu, że powód nie sygnalizował pozwanemu zamiaru jej kwestionowania, czyni zadość zasadom współżycia społecznego.
Skład orzekający
Juliusz Ciejek
przewodniczący
Informacje dodatkowe
Wartość precedensowa
Siła: Wysoka
Powoływalne dla: "Ustalenie nieważności umów kredytów denominowanych z powodu abuzywnych klauzul kursowych, zwłaszcza w kontekście orzecznictwa TSUE i SN. Zasada zwrotu korzyści banku ponad wypłacony kapitał. Ograniczenia w dochodzeniu roszczeń z umów wykonanych."
Ograniczenia: Orzeczenie dotyczy specyficznych umów kredytowych i ich postanowień. Interpretacja dotycząca wykonalności umów po ich spłacie może być przedmiotem dalszych sporów.
Wartość merytoryczna
Ocena: 8/10
Sprawa dotyczy popularnego problemu kredytów frankowych i abuzywności klauzul, z uwzględnieniem najnowszego orzecznictwa TSUE i SN. Pokazuje praktyczne konsekwencje dla konsumentów i banków.
“Kredyt frankowy z 2006 roku nieważny! Sąd zasądził od banku zwrot ponad 75 tys. zł, ale umowa z 2008 roku pozostała ważna.”
Dane finansowe
WPS: 293 297,04 PLN
zwrot korzyści banku ponad wypłacony kapitał: 75 562,2 PLN
zwrot kosztów procesu: 6434 PLN
Sektor
finanse
Twój asystent do analizy prawnej.
Zadaj pytanie prawne, zleć analizę orzecznictwa i przepisów, lub poproś o projekt pisma — AI przeszuka 1,4 mln orzeczeń i aktualne akty prawne.
- Analiza orzecznictwa i przepisów
- Drafting pism i dokumentów
- Odpowiedzi na pytania prawne
- Pogłębiona analiza z doktryny
Pełny tekst orzeczenia
Oryginalna treść postanowienia (niezmieniona). Otwiera się jako osobna strona.