I ACA 447/17Abuzywne klauzule kredyt hipoteczny nadpłata
Podsumowanie
Przejdź do pełnego tekstuPowód (...) Bank S.A. w W. pozwał pozwanych J. i Z. S. o zapłatę 307.271,35 zł tytułem niespłaconego kredytu hipotecznego. Bank wypowiedział umowę z powodu braku spłat, stawiając całą należność w stan wymagalności. Pozwani zakwestionowali rzetelność dokumentów i zarzucili abuzywność postanowień umowy dotyczących przeliczania kredytu złotowego na walutę obcą (frank szwajcarski) oraz sposobu ustalania kursów walut. Sąd Okręgowy w Białymstoku oddalił powództwo, uznając klauzule waloryzacyjne za niedozwolone postanowienia umowne (art. 385¹ § 1 k.c.) i stwierdzając, że nie wiążą one pozwanych. Sąd ustalił, że na dzień wypowiedzenia umowy przez bank istniała po stronie pozwanych nadpłata, co czyniło wypowiedzenie bezskutecznym. Sąd Apelacyjny w Białymstoku oddalił apelację banku, podzielając ustalenia faktyczne i ocenę prawną sądu pierwszej instancji. Sąd Apelacyjny podkreślił, że umowa nie była kredytem walutowym, a klauzule dotyczące przeliczania waluty i ustalania kursów były niedozwolone, ponieważ były nietransparentne, dawały bankowi swobodę w ustalaniu kursów, co rażąco naruszało interesy konsumentów i było sprzeczne z dobrymi obyczajami. Sąd Apelacyjny odrzucił argumenty banku o konieczności zastąpienia abuzywnych klauzul innymi miernikami waloryzacyjnymi, wskazując, że sąd nie może modyfikować treści umowy, a bank sam nie podjął działań w celu dostosowania umowy do obowiązujących przepisów. W konsekwencji, bank został obciążony kosztami postępowania apelacyjnego.
Przeanalizuj tę sprawę w pełnym kontekście orzecznictwa.
Analiza orzecznictwa · odpowiedzi na pytania · badanie przepisów · drafting pism.
Wartość praktyczna
Siła precedensu: WysokaPotwierdzenie abuzywności klauzul waloryzacyjnych w umowach kredytów indeksowanych do waluty obcej, skutków stwierdzenia abuzywności oraz bezskuteczności wypowiedzenia umowy z powodu nadpłaty.
Dotyczy umów kredytów indeksowanych do waluty obcej, zawartych z konsumentami przed zmianami w Prawie bankowym, gdzie klauzule nie były indywidualnie uzgodnione i spełniają przesłanki abuzywności.
Zagadnienia prawne (4)
Czy klauzule umowne dotyczące przeliczania kredytu złotowego na walutę obcą (indeksacja) i sposobu ustalania kursów walut w umowie kredytu hipotecznego z konsumentem mogą być uznane za niedozwolone postanowienia umowne (abuzywne)?Ratio decidendi
Odpowiedź sądu
Tak, klauzule te mogą być uznane za niedozwolone postanowienia umowne, jeśli są nietransparentne, dają przedsiębiorcy swobodę w ustalaniu kursów, rażąco naruszają interesy konsumenta i są sprzeczne z dobrymi obyczajami.
Uzasadnienie
Sąd uznał, że klauzule waloryzacyjne w umowie kredytu hipotecznego były niedozwolone, ponieważ nie były indywidualnie uzgodnione, nie były transparentne, pozwalały bankowi na dowolne ustalanie kursów walut (kupna i sprzedaży), co prowadziło do rażącej dysproporcji praw i obowiązków na niekorzyść konsumenta i było sprzeczne z dobrymi obyczajami. Sąd podkreślił, że bank nie wykazał, aby klauzule te były negocjowane indywidualnie z konsumentami.
Jaki jest skutek stwierdzenia abuzywności klauzul umownych w umowie kredytu konsumenckiego?Ratio decidendi
Odpowiedź sądu
Stwierdzenie abuzywności klauzul skutkuje tym, że nie wiążą one konsumenta (ex tunc i ex lege), a umowa pozostaje w mocy w pozostałym zakresie, bez możliwości zastąpienia abuzywnych postanowień innymi przepisami lub uzupełniania luki przez sąd.
Uzasadnienie
Sąd powołał się na art. 385¹ § 2 k.c. oraz orzecznictwo TSUE i SN, zgodnie z którym abuzywne postanowienia nie wiążą konsumenta, a umowa obowiązuje w pozostałym zakresie. Sąd nie może modyfikować treści umowy ani zastępować abuzywnych klauzul innymi, gdyż podważałoby to cel dyrektywy o ochronie konsumentów i odstraszający charakter przepisów o niedozwolonych klauzulach.
Czy wypowiedzenie umowy kredytu hipotecznego jest skuteczne, jeśli na dzień wypowiedzenia po stronie kredytobiorcy istnieje nadpłata?Ratio decidendi
Odpowiedź sądu
Nie, wypowiedzenie umowy kredytu hipotecznego jest bezskuteczne, jeśli na dzień jego dokonania po stronie kredytobiorcy występuje nadpłata, a nie wymagalne zadłużenie.
Uzasadnienie
Sąd Okręgowy, opierając się na opinii biegłego, ustalił, że na dzień wypowiedzenia umowy przez bank po stronie pozwanych istniała nadpłata, a nie zadłużenie. W związku z tym, stwierdzono, że przesłanki do wypowiedzenia umowy nie zostały spełnione, a samo wypowiedzenie było bezskuteczne.
Czy umowa kredytu, w której kwota kredytu jest wyrażona w złotych, wypłacana w złotych, a spłacana w złotych, ale indeksowana kursem waluty obcej, jest umową o kredyt walutowy?Ratio decidendi
Odpowiedź sądu
Nie, taka umowa nie jest umową o kredyt walutowy, lecz umową o kredyt złotowy indeksowany.
Uzasadnienie
Sąd Apelacyjny wyjaśnił, że umowa o kredyt walutowy wymaga, aby przedmiotem świadczenia banku była waluta obca, a kredytobiorca zobowiązany był do spłaty w tej walucie. W analizowanym przypadku, mimo indeksacji, wszystkie świadczenia były realizowane w złotych polskich, co wyklucza kwalifikację umowy jako kredytu walutowego.
Rozstrzygnięcie
Strony
| Nazwa | Typ | Rola |
|---|---|---|
| (...) Bank S.A. w W. | spółka | powód |
| Z. S. | osoba_fizyczna | pozwany |
| J. S. | osoba_fizyczna | pozwany |
Przepisy (22)
Główne
k.c. art. 385¹ § § 1
Kodeks cywilny
Postanowienia umowy zawieranej z konsumentem nieuzgodnione indywidualnie nie wiążą go, jeżeli kształtują jego prawa i obowiązki w sposób sprzeczny z dobrymi obyczajami, rażąco naruszając jego interesy (niedozwolone postanowienia umowne). Nie dotyczy to postanowień określających główne świadczenia stron, w tym cenę lub wynagrodzenie, jeżeli zostały sformułowane w sposób jednoznaczny.
k.c. art. 385¹ § § 2
Kodeks cywilny
Postanowienia umowy uznane za niedozwolone nie wiążą konsumenta, strony zaś są związane umową w pozostałym zakresie.
Pr. bank. art. 69 § ust. 1
Prawo bankowe
Definicja umowy kredytu bankowego.
Pomocnicze
k.c. art. 385¹ § § 3
Kodeks cywilny
Nieuzgodnione indywidualnie są te postanowienia umowy, na których treść konsument nie miał rzeczywistego wpływu.
k.c. art. 385
Kodeks cywilny
Przepisy dotyczące klauzul niedozwolonych.
k.c. art. 22¹
Kodeks cywilny
Definicja konsumenta.
k.c. art. 65 § § 1 i 2
Kodeks cywilny
Zasady wykładni oświadczeń woli.
k.c. art. 56
Kodeks cywilny
Zwyczaje, o ile nie są sprzeczne z prawem ani nie naruszają zasad współżycia społecznego.
k.c. art. 354
Kodeks cywilny
Zasady wykonywania zobowiązań.
k.c. art. 5
Kodeks cywilny
Zakaz nadużywania prawa podmiotowego.
k.c. art. 358 § § 2
Kodeks cywilny
Dotyczy zobowiązań wyrażonych w walucie obcej i ich spłaty w walucie polskiej.
k.c. art. 358¹ § § 3
Kodeks cywilny
Waloryzacja sądowa w przypadku istotnej zmiany siły nabywczej pieniądza.
k.c. art. 358¹ § § 4
Kodeks cywilny
Ograniczenie żądania waloryzacji sądowej dla przedsiębiorców.
k.p.c. art. 233 § § 1
Kodeks postępowania cywilnego
Zasady oceny dowodów przez sąd.
k.p.c. art. 98 § § 1 i 3
Kodeks postępowania cywilnego
Zasady zasądzania kosztów procesu.
k.p.c. art. 108 § § 1
Kodeks postępowania cywilnego
Rozstrzyganie o kosztach w orzeczeniu kończącym postępowanie w instancji.
k.p.c. art. 217 § § 3
Kodeks postępowania cywilnego
Pominięcie wniosków dowodowych zmierzających do zwłoki.
Pr. bank. art. 69 § ust. 2 pkt 4a
Prawo bankowe
Szczegółowe zasady określania kursów walut w umowach kredytu denominowanego lub indeksowanego do waluty innej niż polska.
Pr. bank. art. 95
Prawo bankowe
Wyciąg z ksiąg banku jako dowód istnienia zadłużenia.
Dz. U. 2011 Nr 165, poz. 984 art. 4
Ustawa o zmianie ustawy - Prawo bankowe oraz niektórych innych ustaw z dnia 29 lipca 2011 r.
Przepisy przejściowe dotyczące umów kredytów zawartych przed wejściem w życie noweli.
Rozporządzenie Ministra Sprawiedliwości z dnia 28 września 2002 r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych oraz ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu art. § 6 pkt 6 i 7 oraz § 2 ust. 3
Podstawa do zasądzenia kosztów zastępstwa procesowego.
Rozporządzenie Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych art. § 2 pkt 8 w zw. z § 10 ust.1 pkt 2
Podstawa do ustalenia wysokości kosztów zastępstwa procesowego w postępowaniu apelacyjnym.
Argumenty
Skuteczne argumenty
Klauzule waloryzacyjne w umowie kredytu hipotecznego są niedozwolonymi postanowieniami umownymi (abuzywne) z uwagi na ich nietransparentność, dowolność w ustalaniu kursów walut przez bank, rażące naruszenie interesów konsumenta i sprzeczność z dobrymi obyczajami. • Wypowiedzenie umowy kredytu jest bezskuteczne, jeśli na dzień jego dokonania po stronie kredytobiorcy występuje nadpłata, a nie wymagalne zadłużenie. • Umowa kredytu, w której świadczenia są realizowane w złotych, mimo indeksacji do waluty obcej, nie jest umową o kredyt walutowy.
Odrzucone argumenty
Apelacja banku zarzucająca Sądowi Okręgowemu naruszenie prawa procesowego i materialnego poprzez błędną wykładnię przepisów o abuzywności klauzul. • Argumentacja banku o konieczności zastąpienia abuzywnych klauzul innymi miernikami waloryzacyjnymi (np. kurs NBP z marżą banku) i przeprowadzenia uzupełniającego postępowania dowodowego. • Twierdzenie banku, że klauzule waloryzacyjne określają główne świadczenia stron i nie podlegają kontroli abuzywności. • Argumentacja banku o naruszeniu zasady pacta sunt servanda i możliwości zastosowania art. 5 k.c. na jego korzyść.
Godne uwagi sformułowania
„Bank zyskał uprawnienie do określania wysokości kursu (...) , które nie doznawało żadnych ograniczeń. • „Postanowienia te są nietransparentne, nieprzejrzyste i trudne do zrozumienia, a poprzez możliwość dowolnego kształtowania przez powodowy Bank kursu wymiany walut skutkują rażącą dysproporcję uprawnień kontraktowych na niekorzyść pozwanych i w sposób oczywisty godzą w dobre obyczaje. • „Wypowiedzenie umowy było bezskuteczne z uwagi na brak wymagalnego zadłużenia pozwanych na datę wypowiedzenia umowy kredytowej. • „Sąd nie może modyfikować treści umowy ani zastępować abuzywnych klauzul innymi, gdyż podważałoby to cel dyrektywy o ochronie konsumentów i odstraszający charakter przepisów o niedozwolonych klauzulach.
Skład orzekający
Krzysztof Chojnowski
przewodniczący-sprawozdawca
Magdalena Natalia Pankowiec
sędzia
Małgorzata Mikos - Bednarz
sędzia
Informacje dodatkowe
Wartość precedensowa
Siła: Wysoka
Powoływalne dla: "Potwierdzenie abuzywności klauzul waloryzacyjnych w umowach kredytów indeksowanych do waluty obcej, skutków stwierdzenia abuzywności oraz bezskuteczności wypowiedzenia umowy z powodu nadpłaty."
Ograniczenia: Dotyczy umów kredytów indeksowanych do waluty obcej, zawartych z konsumentami przed zmianami w Prawie bankowym, gdzie klauzule nie były indywidualnie uzgodnione i spełniają przesłanki abuzywności.
Wartość merytoryczna
Ocena: 8/10
Sprawa dotyczy powszechnego problemu kredytów frankowych i abuzywności klauzul bankowych, co jest tematem budzącym duże zainteresowanie wśród konsumentów i prawników. Rozstrzygnięcie potwierdza ochronę konsumentów przed nieuczciwymi praktykami bankowymi.
“Bank przegrywa w sądzie: klauzule frankowe uznane za abuzywne, a wypowiedzenie umowy nieważne z powodu nadpłaty!”
Dane finansowe
WPS: 307 271,35 PLN
Sektor
finanse
Twój asystent do analizy prawnej.
Zadaj pytanie prawne, zleć analizę orzecznictwa i przepisów, lub poproś o projekt pisma — AI przeszuka polskie orzecznictwo i aktualne akty prawne.
- Analiza orzecznictwa i przepisów
- Drafting pism i dokumentów
- Odpowiedzi na pytania prawne
- Pogłębiona analiza z doktryny
Powiązane przepisy
Powiązane tematy
Pełny tekst orzeczenia
Oryginalna treść postanowienia (niezmieniona). Otwiera się jako osobna strona.