# Kiedy zarzut nieważności postępowania (art. 398⁹ § 1 pkt 3 k.p.c.) jest skuteczny? *Data publikacji: 2026-05-21 · obszar prawa: cywilne · Wersja HTML: https://lexedit.ai/odpowiedzi/sn-skarga-kasacyjna-niewaznosc-postepowania* **TL;DR:** Zarzut nieważności postępowania z art. 398⁹ § 1 pkt 3 k.p.c. jest skuteczny wyłącznie wtedy, gdy strona została **całkowicie i bezwzględnie** pozbawiona możności obrony swoich praw w rozumieniu [art. 379 pkt 5 k.p.c.](https://lexedit.ai/przepisy/kodeks-postepowania-cywilnego/art-379) — a nie jedynie doznała utrudnień procesowych. SN rygorystycznie weryfikuje ten zarzut w ramach kontroli wstępnej skargi kasacyjnej, odmawiając przyjęcia w zdecydowanej większości przypadków. --- ## 1. Całkowite pozbawienie możności obrony — nie utrudnienie Pozbawienie strony możności obrony praw, aby mogło stanowić przyczynę nieważności, musi być całkowite i w sposób bezwzględny wyłączać możność obrony. Chodzi o rzeczywiste pozbawienie możliwości działania w postępowaniu lub jego istotnej części, nie zaś o pewne utrudnienia, którym można zaradzić. SN podkreśla, że „pozbawienie strony możności obrony jej praw, aby mogło być przyczyną nieważności postępowania, musi być całkowite i w sposób bezwzględny wyłączać możność obrony" ([I CSK 704/14](https://lexedit.ai/orzeczenia/i-csk-704-14/odmowa-przyjecia-skargi-kasacyjnej-brak-nawaznosci-postepowania-485092)). Analogicznie w „Chodzi jednak tylko o wypadki rzeczywistego pozbawienia możności obrony, którego skutkiem było niedziałanie strony w postępowaniu, nie zaś pewne utrudnienia w działaniu strony, którym można było zaradzić" ([V CSK 602/17](https://lexedit.ai/orzeczenia/v-csk-602-17/odmowa-przyjecia-skargi-kasacyjnej-brak-pozbawienia-praw-2149764)). ## 2. Wadliwe doręczenie zawiadomienia o rozprawie — klasyczny przypadek skuteczności Najczęstszą sytuację, w której SN uwzględnia zarzut nieważności, stanowi wadliwe doręczenie zawiadomienia o terminie rozprawy. W [II UKN 228/97](https://lexedit.ai/orzeczenia/ii-ukn-228-97/niewaznosc-postepowania-pozbawienie-obrony-praw-52979) SN uchylił wyrok, gdy pełnomocnik strony nie został zawiadomiony o rozprawie apelacyjnej, bo wezwanie wysłano na adres zakładu pracy zamiast kancelarii prawnej. Podobnie w [II PSKP 17/24](https://lexedit.ai/orzeczenia/ii-pskp-17-24/uchylenie-wyroku-niewaznosc-postepowania-mobbing-305541) SN stwierdził nieważność, gdy doręczenie zastępcze zawiadomienia o rozprawie nastąpiło w dniu samej rozprawy, co pozbawiło pełnomocnika możliwości udziału. W [II UK 17/17](https://lexedit.ai/orzeczenia/ii-uk-17-17/uchylenie-wyroku-brak-obrony-praw-poletniego-1732314) SN uwzględnił zarzut, gdy po osiągnięciu pełnoletności przez stronę sąd zawiadomił o rozprawie jedynie byłą przedstawicielkę ustawową, a nie samą stronę. ## 3. Nieuwzględnienie wniosków dowodowych NIE jest nieważnością SN konsekwentnie orzeka, że pominięcie wniosków dowodowych nie stanowi pozbawienia możności obrony w rozumieniu [art. 379 pkt 5 k.p.c.](https://lexedit.ai/przepisy/kodeks-postepowania-cywilnego/art-379) „Nieuwzględnienie przez sąd wniosków dowodowych strony nie stanowi pozbawienia możności obrony praw w rozumieniu art. 379 pkt 5 k.p.c." ([II USK 307/22](https://lexedit.ai/orzeczenia/ii-usk-307-22/odmowa-przyjecia-skargi-kasacyjnej-renta-socjalna-342172)). Podobnie „przyczyną nieważności postępowania wskazana w art. 379 pkt 5 k.p.c. nie mogą być ewentualne wadliwości w postępowaniu dowodowym ani w ustalaniu stanu faktycznego" ([II PK 168/13](https://lexedit.ai/orzeczenia/ii-pk-168-13/odmowa-przyjecia-skargi-kasacyjnej-przez-sad-najwyzszy-470136)). Wadliwości dowodowe mogą stanowić co najwyżej podstawę kasacyjną z naruszenia przepisów postępowania, nie zaś zarzut nieważności. ## 4. Reprezentacja przez pełnomocnika wyklucza zarzut Gdy strona była reprezentowana przez profesjonalnego pełnomocnika, zarzut nieważności z powodu nieobecności osobistej na rozprawie jest z reguły nieskuteczny. W [I CSK 704/14](https://lexedit.ai/orzeczenia/i-csk-704-14/odmowa-przyjecia-skargi-kasacyjnej-brak-nawaznosci-postepowania-485092) SN wskazał, że powód miał pełnomocnika na wszystkich rozprawach, co wyklucza całkowite pozbawienie obrony. [V CSK 273/19](https://lexedit.ai/orzeczenia/v-csk-273-19/odmowa-przyjecia-skargi-kasacyjnej-brak-podstaw-1732417) potwierdza, że posiadanie profesjonalnego pełnomocnika w postępowaniu apelacyjnym wyklucza zarzut nieważności z powodu odmowy ustanowienia pełnomocnika z urzędu. „Odmowa ustanowienia dla powoda pełnomocnika z urzędu nie jest równoważna z pozbawieniem jego możliwości działania w postępowaniu" ([I CSK 3944/22](https://lexedit.ai/orzeczenia/i-csk-3944-22/odmowa-przyjecia-skargi-kasacyjnej-brak-pelnomocnika-z-urzedu-267738)). ## 5. Kumulatywność przesłanek i konieczność udowodnienia zarzutu SN wymaga kumulatywnego spełnienia trzech warunków: naruszenia przepisów procesowych, wpływu tego naruszenia na wyłączenie możliwości działania strony oraz niemożności obrony praw w następstwie obu okoliczności. „Tylko przy kumulatywnym spełnieniu tych wszystkich przesłanek można mówić o skutkującym nieważnością postępowania pozbawieniu strony możliwości obrony swoich praw" ([I CSK 2509/22](https://lexedit.ai/orzeczenia/i-csk-2509-22/odmowa-przyjecia-skargi-kasacyjnej-brak-nawaznosci-336645)). Ponadto zarzut nie może być gołosłowny — w [II CSK 85/19](https://lexedit.ai/orzeczenia/ii-csk-85-19/odmowa-przyjecia-skargi-kasacyjnej-brak-podstaw-3077778) SN odmówił przyjęcia skargi, bo powód nie udowodnił zarzutu orzekania przez wyłączonych sędziów, nie wskazując daty ani treści wniosku o wyłączenie. ## 6. Nieważność dotyczy postępowania przed sądem II instancji W postępowaniu kasacyjnym zarzut nieważności z art. 398⁹ § 1 pkt 3 k.p.c. odnosi się bezpośrednio do postępowania przed sądem drugiej instancji. Uchybienia sądu I instancji mogą być badane jedynie pośrednio — przez zarzut naruszenia przez sąd odwoławczy [art. 386 § 2 k.p.c.](https://lexedit.ai/przepisy/kodeks-postepowania-cywilnego/art-386) „w postępowaniu kasacyjnym można podnosić zarzut nieważności postępowania przed sądem I instancji tylko wtedy, gdy miał on wpływ na orzeczenie" ([II CSK 488/13](https://lexedit.ai/orzeczenia/ii-csk-488-13/odmowa-przyjecia-skargi-kasacyjnej-niedostateczne-uzasadnienie-2203519)). Potwierdza to [I CSK 3944/22](https://lexedit.ai/orzeczenia/i-csk-3944-22/odmowa-przyjecia-skargi-kasacyjnej-brak-pelnomocnika-z-urzedu-267738), gdzie SN wyraźnie stwierdził, że nieważność w rozumieniu art. 398⁸ § 1 pkt 3 k.p.c. dotyczy postępowania przed sądem drugiej instancji. --- **Źródła:** Orzeczenia: I CSK 704/14, V CSK 602/17, II UKN 228/97, II PSKP 17/24, II UK 17/17, II USK 307/22, II PK 168/13, V CSK 273/19, I CSK 3944/22, I CSK 2509/22, II CSK 85/19, II CSK 488/13, III CZ 136/24, III PK 131/16 Przepisy: art. 398⁹ § 1 pkt 3 k.p.c., [art. 379 pkt 5 k.p.c.](https://lexedit.ai/przepisy/kodeks-postepowania-cywilnego/art-379), [art. 386 § 2 k.p.c.](https://lexedit.ai/przepisy/kodeks-postepowania-cywilnego/art-386), [art. 214 § 1 k.p.c.](https://lexedit.ai/przepisy/kodeks-postepowania-cywilnego/art-214) ## Źródła (orzeczenia) - [I CSK 704/14](https://lexedit.ai/orzeczenia/i-csk-704-14/odmowa-przyjecia-skargi-kasacyjnej-brak-nawaznosci-postepowania-485092) — Sąd Najwyższy — wyrok z 2015-04-22 > „pozbawienie strony możności obrony swoich praw, aby mogło być przyczyną nieważności postępowania, musi być całkowite i w sposób bezwzględny wyłączać możność obrony" - [V CSK 602/17](https://lexedit.ai/orzeczenia/v-csk-602-17/odmowa-przyjecia-skargi-kasacyjnej-brak-pozbawienia-praw-2149764) — Sąd Najwyższy — wyrok z 2018-04-25 > „liczności sprawy. Chodzi jednak tylko o wypadki rzeczywistego pozbawienia możności obrony, którego skutkiem było niedziałanie strony w postępowaniu, nie zaś pewne utrudnienia w działaniu strony, którym m" - [II UKN 228/97](https://lexedit.ai/orzeczenia/ii-ukn-228-97/niewaznosc-postepowania-pozbawienie-obrony-praw-52979) — Sąd Najwyższy — wyrok z 1997-09-11 - [II PSKP 17/24](https://lexedit.ai/orzeczenia/ii-pskp-17-24/uchylenie-wyroku-niewaznosc-postepowania-mobbing-305541) — Sąd Najwyższy — wyrok z 2025-06-17 - [II UK 17/17](https://lexedit.ai/orzeczenia/ii-uk-17-17/uchylenie-wyroku-brak-obrony-praw-poletniego-1732314) — Sąd Najwyższy — wyrok z 2018-04-10 - [II USK 307/22](https://lexedit.ai/orzeczenia/ii-usk-307-22/odmowa-przyjecia-skargi-kasacyjnej-renta-socjalna-342172) — Sąd Najwyższy — wyrok z 2023-01-17 > „Nieuwzględnienie przez sąd wniosków dowodowych strony nie stanowi więc pozbawienia możności obrony praw w rozumieniu art. 379 pkt 5 k" - [II PK 168/13](https://lexedit.ai/orzeczenia/ii-pk-168-13/odmowa-przyjecia-skargi-kasacyjnej-przez-sad-najwyzszy-470136) — Sąd Najwyższy — wyrok z 2013-11-07 > „przyczyną nieważności postępowania wskazanej w art. 379 pkt 5 k.p.c. nie mogą być ewentualne wadliwości w postępowaniu dowodowym ani w ustalaniu stanu faktycznego" - [V CSK 273/19](https://lexedit.ai/orzeczenia/v-csk-273-19/odmowa-przyjecia-skargi-kasacyjnej-brak-podstaw-1732417) — Sąd Najwyższy — wyrok z 2019-11-07 - [I CSK 3944/22](https://lexedit.ai/orzeczenia/i-csk-3944-22/odmowa-przyjecia-skargi-kasacyjnej-brak-pelnomocnika-z-urzedu-267738) — Sąd Najwyższy — wyrok z 2023-03-16 > „strony o ustanowienie dla niej pełnomocnika z urzędu nie jest równoważne z pozbawieniem jej możliwości działania w postępowaniu" - [I CSK 2509/22](https://lexedit.ai/orzeczenia/i-csk-2509-22/odmowa-przyjecia-skargi-kasacyjnej-brak-nawaznosci-336645) — Sąd Najwyższy — wyrok z 2023-01-25 > „Tylko przy kumulatywnym spełnieniu tych wszystkich przesłanek można mówić o skutkującym nieważnością postępowania pozbawieniu strony możliwości obrony swoich praw" - [II CSK 85/19](https://lexedit.ai/orzeczenia/ii-csk-85-19/odmowa-przyjecia-skargi-kasacyjnej-brak-podstaw-3077778) — Sąd Najwyższy — wyrok z 2019-07-12 - [II CSK 488/13](https://lexedit.ai/orzeczenia/ii-csk-488-13/odmowa-przyjecia-skargi-kasacyjnej-niedostateczne-uzasadnienie-2203519) — Sąd Najwyższy — wyrok z 2014-03-14 > „w postępowaniu kasacyjnym można podnosić zarzut nieważności postępowania przed sądem I instancji tylko wtedy, gdy miał on wpływ na orzeczenie" - [III CZ 136/24](https://lexedit.ai/orzeczenia/iii-cz-136-24/uchylenie-wyroku-sadu-okregowego-niedopuszczalnosc-uchylenia-z-powodu-niedorzeczenia-238736) — wyrok z 2024-12-10 - [III PK 131/16](https://lexedit.ai/orzeczenia/iii-pk-131-16/niewaznosc-postepowania-pozbawienie-moznosci-obrony-praw-462429) — wyrok z 2017-09-14 ## Przepisy - [art. 379 pkt 5 k.p.c.](https://lexedit.ai/przepisy/kodeks-postepowania-cywilnego/art-379) — Kodeks postępowania cywilnego - [art. 386 § 2 k.p.c.](https://lexedit.ai/przepisy/kodeks-postepowania-cywilnego/art-386) — Kodeks postępowania cywilnego - [art. 214 § 1 k.p.c.](https://lexedit.ai/przepisy/kodeks-postepowania-cywilnego/art-214) — Kodeks postępowania cywilnego --- **Lexedit** — agent AI do researchu prawnego po polskim prawie: 1,4 mln orzeczeń (SN, NSA, WSA, sądy apelacyjne), 100 tys. aktów prawnych z wersjami historycznymi. Każde cytowanie w memo jest klikalne i weryfikowane względem treści źródła. Wypróbuj: https://lexedit.ai/research Więcej odpowiedzi: https://lexedit.ai/odpowiedzi · Indeks dla agentów AI: https://lexedit.ai/llms.txt