Orzeczenie · 2014-12-02

XVII AMA 63/13Bank kary uokik ike ochrona konsumentów

Sąd

Sąd Okręgowy w Warszawie

Miejsce

Warszawa

Data

2014-12-02

SAOSOchrona środowiskaochrona_konsumentowŚredniaokręgowy

UOKiKprawo bankoweIKEindywidualne konto emerytalnewzorce umowneobowiązki informacyjnekary pieniężneochrona konsumentówrozliczenia pieniężne

Podsumowanie

Przejdź do pełnego tekstu

Prezes Urzędu Ochrony Konkurencji i Konsumentów decyzją z dnia 28 grudnia 2012 r. uznał praktyki Banku (...) S.A. dotyczące umów o indywidualne konta emerytalne (IKE) za naruszające zbiorowe interesy konsumentów. Chodziło o niewskazywanie w umowach przesłanek dokonywania zmian umowy oraz zakresu odpowiedzialności banku za terminowe i prawidłowe przeprowadzenie rozliczeń pieniężnych i wysokość odszkodowania. Na bank nałożono kary pieniężne w łącznej wysokości ponad 2,8 mln zł. Bank złożył odwołanie, zarzucając m.in. naruszenie prawa do obrony poprzez sposób doręczenia decyzji, błędne uznanie praktyk za niedozwolone, a także rażąco wysoką karę. Sąd Okręgowy w Warszawie – Sąd Ochrony Konkurencji i Konsumentów, analizując przepisy prawa bankowego i ustawy o IKE, stwierdził, że bank rzeczywiście naruszył przepisy, nie zamieszczając w umowach IKE wymaganych informacji dotyczących przesłanek zmian umowy oraz zakresu odpowiedzialności za rozliczenia pieniężne. Sąd uznał, że umowa IKE prowadzona w formie rachunku bankowego podlega przepisom prawa bankowego, w tym art. 52 ust. 2 pkt 8 i 10. Sąd nie zgodził się z argumentem banku, że jego obowiązki informacyjne zostały wypełnione poprzez Regulamin Ogólny, wskazując, że umowa IKE wymaga odrębnych warunków. Jednakże, sąd uznał, że bank zaniechał stosowania tych praktyk, wprowadzając zmiany do wzorców umownych, które zostały doręczone także dotychczasowym klientom. W konsekwencji, sąd zmienił decyzję Prezesa UOKiK w zakresie nakazania zaniechania praktyk. Co do kar pieniężnych, sąd uznał je za zasadne, ale znacząco je obniżył. Zredukowano karę za niewskazywanie przesłanek zmian umowy z 1.680.817 zł do 500.000 zł, a karę za niewskazywanie odpowiedzialności za rozliczenia z 1.176.572 zł do 350.000 zł. Obniżenie kar uzasadniono marginalnym udziałem IKE w przychodach banku, faktycznym zaprzestaniem stosowania praktyk oraz niewspółmiernością pierwotnych kar do skali naruszenia. Sąd oddalił zarzut naruszenia prawa do obrony, uznając sposób doręczenia decyzji za prawidłowy. O kosztach postępowania orzeczono stosownie do wyniku sporu.

Asystent · analiza prawna

Przeanalizuj tę sprawę w pełnym kontekście orzecznictwa.

Analiza orzecznictwa · odpowiedzi na pytania · badanie przepisów · drafting pism.

Wypróbuj Asystenta

Wartość praktyczna

Siła precedensu: Średnia

Do czego można powołać

Interpretacja przepisów prawa bankowego w kontekście umów o indywidualne konta emerytalne (IKE), obowiązki informacyjne banków wobec konsumentów, zasady nakładania i wymiaru kar pieniężnych przez Prezesa UOKiK.

Ograniczenia stosowania

Orzeczenie dotyczy specyfiki umów IKE prowadzonych przez banki i może wymagać dostosowania do innych produktów finansowych lub instytucji.

Zagadnienia prawne (4)

Czy niewskazywanie w umowach o indywidualne konta emerytalne (IKE) przesłanek dokonywania zmian umowy oraz zakresu odpowiedzialności banku za terminowe i prawidłowe przeprowadzenie rozliczeń pieniężnych stanowi naruszenie zbiorowych interesów konsumentów?Ratio decidendi

Odpowiedź sądu

Tak, stanowi naruszenie zbiorowych interesów konsumentów, gdyż przepisy prawa bankowego nakładają obowiązek zamieszczenia tych informacji w umowach rachunków bankowych, a umowa IKE prowadzona w formie rachunku bankowego podlega tym przepisom.

Uzasadnienie

Sąd uznał, że umowa IKE prowadzona przez bank w formie rachunku bankowego podlega przepisom prawa bankowego, w tym art. 52 ust. 2 pkt 8 i 10, które nakazują określenie przesłanek zmian umowy oraz zakresu odpowiedzialności banku za rozliczenia pieniężne. Brak tych informacji w umowach IKE stanowił bezprawną praktykę naruszającą zbiorowe interesy konsumentów.

Czy bank wypełnił obowiązek informacyjny poprzez zamieszczenie odpowiednich postanowień w Ogólnym Regulaminie Otwierania i Prowadzenia Rachunków Bankowych, zamiast w umowie IKE?Ratio decidendi

Odpowiedź sądu

Nie, nie wypełnił obowiązku, ponieważ umowa IKE wymaga odrębnych warunków, a klient nie zapoznawał się z treścią ogólnego regulaminu w kontekście umowy IKE.

Uzasadnienie

Sąd stwierdził, że § 3 Regulaminu Ogólnego wyłącza jego zastosowanie do rachunków, dla których konieczne jest zawarcie odrębnej umowy, tak jak w przypadku IKE. Klient otrzymywał jedynie OWU IKE i cennik, co uniemożliwiało uznanie, że zapoznał się z treścią ogólnego regulaminu w zakresie wymaganym przez prawo bankowe.

Czy sposób doręczenia decyzji Prezesa UOKiK (w dniu poprzedzającym długi weekend) ograniczył prawo banku do wniesienia odwołania?

Odpowiedź sądu

Nie, nie ograniczył prawa do obrony ani nie naruszył prawa.

Uzasadnienie

Sąd uznał, że przepisy prawa nie wyłączają możliwości wydawania orzeczeń w dni poprzedzające dni wolne od pracy ani nie przewidują przedłużania terminów ustawowych z uwagi na dni wolne. Doręczenie decyzji w dniu roboczym, zgodnie z przepisami, nie naruszało prawa powoda do obrony. Bank powinien był liczyć się z możliwością otrzymania decyzji w okresie przedłużonego postępowania.

Czy wysokość nałożonych kar pieniężnych jest adekwatna do naruszenia i skali działalności banku?Ratio decidendi

Odpowiedź sądu

Nie, kary były rażąco wysokie i niewspółmierne, co wymagało ich znacznej redukcji.

Uzasadnienie

Sąd obniżył kary, biorąc pod uwagę marginalny udział przychodów z IKE w całkowitych przychodach banku, fakt zaprzestania stosowania praktyk oraz potrzebę zachowania proporcji między karą a bezprawnym działaniem. Kara w zredukowanej wysokości ma spełnić cele prewencyjne, nie wpływając negatywnie na rentowność banku.

Rozstrzygnięcie

Decyzja

Częściowe uwzględnienie odwołania

Strona wygrywająca

Bank (...) S.A.

Strony

Nazwa	Typ	Rola
Bank (...) S.A.	spółka	odwołujący
Prezes Urzędu Ochrony Konkurencji i Konsumentów	organ_państwowy	pozwanego

Przepisy (17)

Główne

p.b. art. 52 § ust. 2 pkt 8

Ustawa Prawo bankowe

Umowa rachunku bankowego powinna określać przesłanki i tryb dokonywania zmian umowy.

p.b. art. 52 § ust. 2 pkt 10

Ustawa Prawo bankowe

Umowa rachunku bankowego powinna określać zakres odpowiedzialności banku za terminowe i prawidłowe przeprowadzenie rozliczeń pieniężnych oraz wysokość odszkodowania za przekroczenie terminu realizacji dyspozycji posiadacza rachunku.

u.o.k.k. art. 24 § ust. 1 i 2

Ustawa o ochronie konkurencji i konsumentów

Zakaz stosowania praktyk naruszających zbiorowe interesy konsumentów.

u.o.k.k. art. 106 § ust. 1 pkt 4

Ustawa o ochronie konkurencji i konsumentów

Możliwość nałożenia kary pieniężnej za naruszenie zbiorowych interesów konsumentów.

Pomocnicze

u.i.k.e. art. 2 § pkt 1

Ustawa o indywidualnych kontach emerytalnych oraz indywidualnych kontach zabezpieczenia emerytalnego

Definicja IKE jako wyodrębnionego rachunku bankowego w banku.

u.i.k.e. art. 8 § ust. 1 pkt 4

Ustawa o indywidualnych kontach emerytalnych oraz indywidualnych kontach zabezpieczenia emerytalnego

IKE jest prowadzone na podstawie pisemnej umowy z bankiem o prowadzenie rachunku bankowego.

u.i.k.e. art. 12 § pkt 4

Ustawa o indywidualnych kontach emerytalnych oraz indywidualnych kontach zabezpieczenia emerytalnego

Zasady prowadzenia IKE, tryb oraz warunki zawarcia i rozwiązania umowy o prowadzenie IKE określa w przypadku banku – umowa rachunku bankowego.

u.i.k.e. art. 32

Ustawa o indywidualnych kontach emerytalnych oraz indywidualnych kontach zabezpieczenia emerytalnego

Bank zawiera umowę o prowadzenie IKE w formie rachunku oszczędnościowego, zgodnie z zasadami określonymi w ustawie Prawo bankowe, o ile przepisy ustawy IKE nie stanowią inaczej.

k.c. art. 384

Kodeks cywilny

Stosowanie wzorców umownych.

k.c. art. 384¹

Kodeks cywilny

Skuteczność zmian wzorca umownego wobec konsumenta.

k.p.c. art. 479 45

Kodeks postępowania cywilnego

Rejestr klauzul niedozwolonych.

k.p.c. art. 38

Kodeks postępowania cywilnego

Doręczenie pism procesowych.

k.p.c. art. 100

Kodeks postępowania cywilnego

Orzekanie o kosztach postępowania.

k.p.a. art. 39

Kodeks postępowania administracyjnego

Doręczenie pism.

Konstytucja RP art. 8 § ust. 1

Konstytucja Rzeczypospolitej Polskiej

Zasada praworządności.

Konstytucja RP art. 45

Konstytucja Rzeczypospolitej Polskiej

Prawo do sądu.

Konstytucja RP art. 78

Konstytucja Rzeczypospolitej Polskiej

Prawo do zaskarżenia orzeczeń wydanych w pierwszej instancji.

Argumenty

Skuteczne argumenty

Znaczne obniżenie kar pieniężnych ze względu na marginalny udział IKE w przychodach banku i zaprzestanie stosowania praktyk. • Bank zaniechał stosowania praktyk naruszających zbiorowe interesy konsumentów poprzez wprowadzenie zmian do wzorców umownych.

Odrzucone argumenty

Naruszenie prawa do obrony poprzez sposób doręczenia decyzji. • Brak obowiązku zamieszczania w umowach IKE przesłanek zmian umowy i zakresu odpowiedzialności banku za rozliczenia pieniężne. • Wypełnienie obowiązku informacyjnego poprzez ogólny regulamin rachunków bankowych. • Kara pieniężna była rażąco wysoka i nieproporcjonalna.

Godne uwagi sformułowania

Bezsporna okoliczność • Wobec przedstawionej wyżej regulacji nie może budzić wątpliwości, że IKE prowadzone przez Bank ma postać wyodrębnionego rachunku bankowego-rachunku oszczędnościowego, do którego stosuje się normy prawa bankowego • Nie sposób zgodzić się z powodem, że Bank wypełnił jednak zobowiązanie do zamieszczenia w umowach IKE regulacji wymaganych w art. 52 ust 2 pkt 8 i 10 prawa bankowego, poprzez uregulowanie tych kwestii w Regulaminie Ogólnym Otwierania i Prowadzenia Rachunków Bankowych dla Osób Fizycznych w Banku (...) • Kara w orzeczonej wysokości, pozostaje we właściwej proporcji do uzyskanego przychodu i uwzględnia niewielki udział IKE w przychodach Banku a ponadto, nie wpłynie negatywnie na rentowność powoda i jego płynność finansową.

Skład orzekający

Małgorzata Perdion-Kalicka

sędzia referent

Informacje dodatkowe

Wartość precedensowa

Siła: Średnia

Powoływalne dla: "Interpretacja przepisów prawa bankowego w kontekście umów o indywidualne konta emerytalne (IKE), obowiązki informacyjne banków wobec konsumentów, zasady nakładania i wymiaru kar pieniężnych przez Prezesa UOKiK."

Ograniczenia: Orzeczenie dotyczy specyfiki umów IKE prowadzonych przez banki i może wymagać dostosowania do innych produktów finansowych lub instytucji.

Wartość merytoryczna

Ocena: 6/10

Sprawa dotyczy ważnego aspektu ochrony konsumentów w sektorze bankowym, a konkretnie umów IKE, które są popularnym produktem oszczędnościowym. Interpretacja przepisów i obniżenie kar przez sąd mogą być interesujące dla prawników i konsumentów.

“Bank ukarany za brak klauzul w umowach IKE – sąd obniża kary, ale potwierdza naruszenie.”

Dane finansowe

kara_pieniężna: 500 000 PLN

kara_pieniężna: 350 000 PLN

Sektor

bankowość

Asystent AI dla prawników