XII C 84/21Niedozwolone klauzule kredytu hipotecznego bank przegral 4
Podsumowanie
Przejdź do pełnego tekstuSprawa dotyczyła powództwa P.R. przeciwko (...) AG (Spółka Akcyjna) Oddział w Polsce o ustalenie nieistnienia stosunku prawnego z umowy kredytu hipotecznego z 2008 r. oraz o zapłatę kwoty 246 988,62 zł tytułem zwrotu nienależnie pobranych rat i opłat. Sąd Okręgowy w Poznaniu wyrokiem z 30 września 2022 r. ustalił nieważność umowy kredytu, zasądził od pozwanego na rzecz powódki kwotę 246 988,62 zł wraz z odsetkami oraz obciążył pozwanego kosztami postępowania. Pozwany bank złożył apelację, kwestionując wyrok w części dotyczącej ustalenia nieważności umowy, zasądzenia kwoty i kosztów. Zarzuty apelacji dotyczyły m.in. naruszenia przepisów postępowania (nieważność postępowania, pozbawienie możności obrony praw, naruszenie art. 328 § 1 k.p.c.) oraz prawa materialnego (m.in. art. 189 k.c., 353¹ k.c., 58 § 1 i 3 k.c., 385¹ § 1 k.c. w zw. z Dyrektywą 93/13/EWG). Sąd Apelacyjny w Poznaniu, rozpoznając apelację, oddalił ją. Sąd odwoławczy przyjął ustalenia sądu pierwszej instancji za własne i ocenił zarzuty apelacyjne. Uznano, że zarzut nieważności postępowania z powodu braku uzasadnienia wyroku sądu pierwszej instancji nie jest zasadny, gdyż sąd odwoławczy rozpoznaje sprawę merytorycznie. Sąd Apelacyjny nie podzielił zarzutu naruszenia art. 233 § 1 k.p.c. (swobodna ocena dowodów), wskazując, że ocena dowodów dokonana przez sąd pierwszej instancji była logiczna i zgodna z doświadczeniem życiowym. Podkreślono, że kluczowe dla rozstrzygnięcia było ustalenie, iż postanowienia dotyczące mechanizmu indeksacji i przeliczeń kursowych były niejednoznaczne, nie zostały indywidualnie uzgodnione i stanowiły klauzule niedozwolone (abuzywne) w rozumieniu art. 385¹ k.c. w zw. z Dyrektywą 93/13/EWG. Sąd Apelacyjny podzielił stanowisko sądu pierwszej instancji, że umowa kredytu indeksowanego do waluty obcej, zawierająca takie klauzule, jest nieważna od początku (ex tunc), a świadczenia spełnione w jej wykonaniu są nienależne (art. 405 k.c. i 410 § 1 i 2 k.c.). Oddalono apelację pozwanego, zasądzając od niego na rzecz powódki zwrot kosztów postępowania apelacyjnego.
Przeanalizuj tę sprawę w pełnym kontekście orzecznictwa.
Analiza orzecznictwa · odpowiedzi na pytania · badanie przepisów · drafting pism.
Wartość praktyczna
Siła precedensu: WysokaPotwierdzenie nieważności umów kredytów indeksowanych walutą obcą z powodu abuzywnych klauzul, zasady oceny klauzul niedozwolonych, skutki prawne stwierdzenia nieważności umowy, zasady rozliczania świadczeń z nieważnej umowy.
Orzeczenie dotyczy specyficznego stanu faktycznego i treści umowy kredytowej. Ocena abuzywności klauzul jest zawsze indywidualna, choć orzecznictwo wypracowało ogólne wytyczne.
Zagadnienia prawne (3)
Czy postanowienia umowy kredytu indeksowanego walutą obcą, dotyczące mechanizmu indeksacji i przeliczeń kursowych, mogą być uznane za klauzule niedozwolone (abuzywne) w rozumieniu art. 385¹ k.c. i Dyrektywy 93/13/EWG?Ratio decidendi
Odpowiedź sądu
Tak, postanowienia umowy kredytu indeksowanego walutą obcą, dotyczące mechanizmu indeksacji i przeliczeń kursowych, które są niejednoznaczne, nie zostały indywidualnie uzgodnione i naruszają dobre obyczaje oraz rażąco interesy konsumenta, stanowią klauzule niedozwolone (abuzywne).
Uzasadnienie
Sąd Apelacyjny uznał, że klauzule indeksacyjne były niejednoznaczne, nie zostały indywidualnie uzgodnione, a bank jednostronnie ustalał kursy walut, co naruszało dobre obyczaje i rażąco interes konsumenta. Brak indywidualnego uzgodnienia postanowień wzorca umowy, niejednoznaczność mechanizmu indeksacji oraz brak transparentności co do ryzyka kursowego, uzasadniają uznanie ich za abuzywne.
Jakie są skutki prawne stwierdzenia abuzywności klauzul indeksacyjnych w umowie kredytu hipotecznego?Ratio decidendi
Odpowiedź sądu
Stwierdzenie abuzywności klauzul indeksacyjnych prowadzi do nieważności umowy kredytu od początku (ex tunc), a świadczenia spełnione w jej wykonaniu są nienależne (art. 405 k.c. i 410 § 1 i 2 k.c.).
Uzasadnienie
Usunięcie abuzywnych klauzul przeliczeniowych i indeksacyjnych prowadzi do tak daleko idącej zmiany charakteru umowy, że jej dalsze utrzymanie w mocy nie jest możliwe. Umowa nie może być zastąpiona innym typem kredytu (np. złotowym z oprocentowaniem WIBOR), a jej nieważność skutkuje obowiązkiem zwrotu nienależnie spełnionych świadczeń.
Czy brak uzasadnienia wyroku sądu pierwszej instancji stanowi podstawę do uchylenia wyroku przez sąd drugiej instancji?
Odpowiedź sądu
Nie, brak uzasadnienia wyroku sądu pierwszej instancji, choć utrudnia kontrolę instancyjną, nie stanowi samodzielnej podstawy do wydania orzeczenia kasatoryjnego, gdyż sąd odwoławczy rozpoznaje sprawę merytorycznie.
Uzasadnienie
Sąd Apelacyjny powołał się na uchwałę Sądu Najwyższego (III CZP 38/99), zgodnie z którą nieusuwalny brak uzasadnienia wyroku nie jest przeszkodą do rozpoznania sprawy na skutek apelacji, a sąd odwoławczy może poddać kontroli postępowanie pierwoszoinstancyjne na podstawie zebranego materiału.
Rozstrzygnięcie
Strony
| Nazwa | Typ | Rola |
|---|---|---|
| P. R. | osoba_fizyczna | powódka |
| (...) AG (Spółka Akcyjna) Oddział w Polsce | spółka | pozwany |
Przepisy (8)
Główne
k.c. art. 385¹ § § 1
Kodeks cywilny
Postanowienie umowne jest niedozwolone, jeżeli kształtuje prawa i obowiązki konsumenta w sposób sprzeczny z dobrymi obyczajami, rażąco naruszając jego interesy. Dotyczy to w szczególności postanowień, które w inny sposób niż indywidualnie uzgodnione kształtują stosunek prawny między stronami.
Pomocnicze
k.c. art. 58 § § 1 i 3
Kodeks cywilny
Czynność prawna sprzeczna z ustawą albo mająca na celu obejście ustawy jest nieważna, chyba że właściwy przepis przewiduje inny skutek, w szczególności, że zamiast nieważności – zastosowanie mają inne środki ochrony wskazane w przepisie.
k.c. art. 405
Kodeks cywilny
Kto bez podstawy prawnej uzyskał korzyść majątkową kosztem innej osoby, obowiązany jest do wydania korzyści w naturze, a jeżeli nie jest to możliwe, do zwrotu jej wartości.
k.c. art. 410 § § 1 i 2
Kodeks cywilny
Przepisy o bezpodstawnie wzbogaceniu stosuje się również do świadczenia z tytułu nienależnego.
k.p.c. art. 328 § § 1
Kodeks postępowania cywilnego
Uzasadnienie wyroku powinno zawierać wskazanie podstawy faktycznej i prawnej rozstrzygnięcia.
k.p.c. art. 387 § § 2¹
Kodeks postępowania cywilnego
W przypadku, gdy sąd drugiej instancji nie przeprowadził postępowania dowodowego ani nie zmienił ustaleń faktycznych sądu pierwszej instancji, uzasadnienie może ograniczyć się do wskazania podstawy prawnej wyroku z przytoczeniem przepisów prawa.
k.p.c. art. 203¹
Kodeks postępowania cywilnego
Reguluje procesowy zarzut potrącenia w postępowaniu cywilnym.
p.b. art. 69 § ust. 1 i 2
Prawo bankowe
Określa zasady zawierania umów kredytu.
Argumenty
Skuteczne argumenty
Niedozwolony (abuzywny) charakter klauzul indeksacyjnych i przeliczeniowych umowy kredytu. • Niejednoznaczność i brak indywidualnego uzgodnienia postanowień dotyczących mechanizmu indeksacji. • Naruszenie dobrych obyczajów i rażące naruszenie interesów konsumenta przez bank. • Nieważność umowy kredytu od początku (ex tunc) z powodu abuzywności klauzul. • Nienależny charakter świadczeń spełnionych w wykonaniu nieważnej umowy.
Odrzucone argumenty
Zarzut nieważności postępowania z powodu braku uzasadnienia wyroku sądu pierwszej instancji. • Zarzut naruszenia art. 233 § 1 k.p.c. (swobodna ocena dowodów). • Argumentacja banku o braku abuzywności klauzul, w tym powoływanie się na procedury bankowe i zapoznanie się przez konsumenta z umową. • Przedwczesność i nieskuteczność zarzutu potrącenia zgłoszonego przez bank.
Godne uwagi sformułowania
nieusuwalny brak uzasadnienia wyroku nie stanowi przeszkody do rozpoznania sprawy na skutek apelacji • sąd odwoławczy rozpoznaje sprawę jako sąd apelacyjny. Kontrolując prawidłowość zaskarżonego orzeczenia, pełni również funkcję sądu merytorycznego • do naruszenia tego przepisu mogłoby dojść tylko wówczas, gdyby apelujący wykazał uchybienie podstawowym regułom służącym ochronie wiarygodności i mocy poszczególnych dowodów tj. zasadom logicznego myślenia, doświadczenia życiowego i właściwego kojarzenia faktów • postanowienia kształtujące mechanizm indeksacji nie zostały zawarte w umowie, lecz znajdują się wyłącznie w regulaminie, a zatem w tej części dokumentów kształtujących umowę, które co do zasady nie podlegają żadnym negocjacjom • warunek dotyczący ryzyka kursowego musi zostać zrozumiany przez konsumenta zarówno w aspekcie formalnym i gramatycznym, jak i w odniesieniu do jego konkretnego zakresu • postanowienia określające główne świadczenia stron nie podlegają kontroli pod kątem abuzywności jedynie pod warunczem, że zostały sformułowane w sposób jednoznaczny • klauzula waloryzacyjna zawarta w analizowanej umowie kredytowej stron (przy uwzględnieniu stanowiącego jej integralną część Regulaminu kredytowania) tych kryteriów nie spełniała, ponieważ nie została jednoznacznie sformułowana • postanowienie umowne jest sprzeczne z dobrymi obyczajami, jeżeli kontrahent konsumenta, traktujący go w sposób sprawiedliwy, słuszny i uwzględniający jego prawnie uzasadnione roszczenia,…
Skład orzekający
Joanna Jurkiewicz
przewodniczący
Informacje dodatkowe
Wartość precedensowa
Siła: Wysoka
Powoływalne dla: "Potwierdzenie nieważności umów kredytów indeksowanych walutą obcą z powodu abuzywnych klauzul, zasady oceny klauzul niedozwolonych, skutki prawne stwierdzenia nieważności umowy, zasady rozliczania świadczeń z nieważnej umowy."
Ograniczenia: Orzeczenie dotyczy specyficznego stanu faktycznego i treści umowy kredytowej. Ocena abuzywności klauzul jest zawsze indywidualna, choć orzecznictwo wypracowało ogólne wytyczne.
Wartość merytoryczna
Ocena: 9/10
Sprawa dotyczy powszechnego problemu kredytów frankowych i abuzywnych klauzul, co czyni ją niezwykle interesującą dla szerokiego grona odbiorców, w tym konsumentów i prawników. Rozstrzygnięcie potwierdza utrwaloną linię orzeczniczą w tej materii.
“Kredyt frankowy nieważny? Bank przegrał apelację w sprawie o 246 tys. zł!”
Dane finansowe
WPS: 246 988,62 PLN
zwrot nienależnie pobranych rat kapitałowo-odsetkowych i innych opłat okołoumownych: 246 988,62 PLN
zwrot kosztów postępowania apelacyjnego: 8100 PLN
Sektor
bankowość
Twój asystent do analizy prawnej.
Zadaj pytanie prawne, zleć analizę orzecznictwa i przepisów, lub poproś o projekt pisma — AI przeszuka polskie orzecznictwo i aktualne akty prawne.
- Analiza orzecznictwa i przepisów
- Drafting pism i dokumentów
- Odpowiedzi na pytania prawne
- Pogłębiona analiza z doktryny
Powiązane przepisy
Powiązane tematy
Pełny tekst orzeczenia
Oryginalna treść postanowienia (niezmieniona). Otwiera się jako osobna strona.