Orzeczenie · 2015-11-19

VI ACA 1632/14

Sąd

Sąd Apelacyjny w Warszawie

Miejsce

Warszawa

Data

2015-11-19

SAOSCywilneprawo rzeczoweWysokaapelacyjny

kredyt hipotecznywspólność majątkowazgoda małżonkarękojmia wiary publicznej ksiąg wieczystychodpowiedzialność rzeczowabankowośćnieruchomości

Podsumowanie

Przejdź do pełnego tekstu

Sprawa dotyczyła powództwa (...) Banku (...) S.A. przeciwko K. K. o zapłatę kwoty 183 959,12 CHF z tytułu kredytu hipotecznego udzielonego jej mężowi, D. K., zabezpieczonego hipoteką na nieruchomości stanowiącej majątek wspólny małżonków. Sąd Okręgowy oddalił powództwo, uznając umowę kredytową i oświadczenie o ustanowieniu hipoteki za nieważne z powodu braku zgody pozwanej, zgodnie z art. 37 § 1 k.r.o. Sąd Okręgowy uznał, że bank nie dochował należytej staranności, nie weryfikując stanu cywilnego męża pozwanej i nie uzyskując jej zgody. Sąd Apelacyjny zmienił zaskarżony wyrok, uznając apelację powoda za uzasadnioną. Sąd Apelacyjny stwierdził, że umowa kredytowa jest ważna, a odpowiedzialność pozwanej wynika z przepisów o rękojmi wiary publicznej ksiąg wieczystych (art. 38 k.r.o. w zw. z art. 5-9 u.k.w.h.). Sąd Apelacyjny uznał, że bank działał w dobrej wierze, gdyż w momencie zawierania umowy w księdze wieczystej widniał tylko mąż pozwanej jako właściciel, a on sam oświadczył, że jest rozwiedziony. Bank nie mógł z łatwością dowiedzieć się o istnieniu wspólności majątkowej. W związku z tym, hipoteka została skutecznie ustanowiona na nieruchomości, a pozwana ponosi odpowiedzialność rzeczową. Sąd Apelacyjny zasądził od pozwanej na rzecz banku kwotę kredytu wraz z odsetkami oraz koszty procesu, zastrzegając pozwanej prawo do ograniczenia odpowiedzialności do nieruchomości.

Asystent · analiza prawna

Przeanalizuj tę sprawę w pełnym kontekście orzecznictwa.

Analiza orzecznictwa · odpowiedzi na pytania · badanie przepisów · drafting pism.

Wypróbuj Asystenta

Wartość praktyczna

Siła precedensu: Wysoka

Do czego można powołać

Ustanowienie hipoteki na majątku wspólnym bez zgody jednego z małżonków, zastosowanie rękojmi wiary publicznej ksiąg wieczystych w kontekście art. 38 k.r.o., dobra wiara banku przy udzielaniu kredytu zabezpieczonego hipoteką.

Ograniczenia stosowania

Orzeczenie dotyczy specyficznej sytuacji, w której bank działał w dobrej wierze, a w księdze wieczystej widniał tylko jeden małżonek. Konieczność wykazania dobrej wiary przez bank.

Zagadnienia prawne (3)

Czy umowa kredytowa zawarta przez jednego małżonka bez zgody drugiego, dotycząca obciążenia nieruchomości stanowiącej majątek wspólny hipoteką, jest ważna?Ratio decidendi

Odpowiedź sądu

Tak, umowa kredytowa jest ważna, ale osobistą odpowiedzialność ponosi tylko małżonek, który ją zawarł. Jednakże, hipoteka ustanowiona na nieruchomości wspólnej może być skuteczna wobec drugiego małżonka na podstawie rękojmi wiary publicznej ksiąg wieczystych, jeśli bank działał w dobrej wierze.

Uzasadnienie

Sąd Apelacyjny uznał, że choć umowa kredytowa wymagała zgody drugiego małżonka do obciążenia majątku wspólnego, to brak tej zgody nie powoduje nieważności umowy kredytowej, a jedynie ogranicza odpowiedzialność do majątku osobistego dłużnika. Jednakże, w przypadku ustanowienia hipoteki, zastosowanie znajduje art. 38 k.r.o. i rękojmia wiary publicznej ksiąg wieczystych, która chroni bank działający w dobrej wierze, nawet jeśli drugi małżonek nie wyraził zgody, a w księdze wieczystej widniał tylko jeden z małżonków.

Czy bank działający w dobrej wierze może skutecznie ustanowić hipotekę na nieruchomości stanowiącej majątek wspólny małżonków, jeśli tylko jeden z małżonków jest wpisany w księdze wieczystej i nie uzyskał zgody drugiego małżonka?Ratio decidendi

Odpowiedź sądu

Tak, jeśli bank działał w dobrej wierze i nie mógł z łatwością dowiedzieć się o rzeczywistym stanie prawnym (tj. o istnieniu wspólności majątkowej i braku zgody drugiego małżonka), hipoteka jest skuteczna wobec drugiego małżonka na podstawie rękojmi wiary publicznej ksiąg wieczystych.

Uzasadnienie

Sąd Apelacyjny podkreślił, że rękojmia wiary publicznej ksiąg wieczystych chroni zaufanie do rejestru. W sytuacji, gdy w księdze wieczystej widniał tylko jeden małżonek jako właściciel, a on sam oświadczył, że jest rozwiedziony i nabywa nieruchomość do majątku odrębnego, bank działający w dobrej wierze mógł skutecznie ustanowić hipotekę, nawet jeśli nieruchomość faktycznie stanowiła majątek wspólny, a zgoda drugiego małżonka nie została uzyskana.

Czy pozwana ponosi odpowiedzialność z tytułu bezpodstawnego wzbogacenia, jeśli środki z kredytu zaciągniętego przez męża bez jej zgody zostały przeznaczone na spłatę innego kredytu lub budowę domu na nieruchomości stanowiącej majątek wspólny?

Odpowiedź sądu

Sąd Apelacyjny uznał, że kredyt został przeznaczony na spłatę wcześniejszego kredytu, który z kolei posłużył do nabycia nieruchomości wchodzącej do majątku wspólnego, a także na budowę domu na tej nieruchomości, co wzbogaciło pozwaną. W związku z tym, zarzuty dotyczące naruszenia przepisów o dowodzeniu wykorzystania środków były zasadne.

Uzasadnienie

Sąd Apelacyjny wskazał, że kredyt został przeznaczony na spłatę wcześniejszego zobowiązania, które z kolei było związane z nabyciem nieruchomości do majątku wspólnego, a także na budowę domu na tej nieruchomości. W ocenie sądu, te okoliczności wskazują na wzbogacenie pozwanej, co czyni zarzuty apelacji dotyczące naruszenia przepisów proceduralnych w tym zakresie zasadnymi.

Rozstrzygnięcie

Decyzja

Zmiana wyroku i uwzględnienie powództwa

Strona wygrywająca

(...) Bank (...) S.A.

Strony

Nazwa	Typ	Rola
(...) Bank (...) S.A.	spółka	powód
K. K.	osoba_fizyczna	pozwana
D. K.	osoba_fizyczna	mąż pozwanej
T. S.	inne	radca prawny (pomoc prawna z urzędu)

Przepisy (16)

Główne

k.r.o. art. 38

Kodeks rodzinny i opiekuńczy

Jeżeli na podstawie czynności prawnej dokonanej przez jednego małżonka bez wymaganej zgody drugiego osoba trzecia nabywa prawo lub zostaje zwolniona od obowiązku, stosuje się odpowiednio przepisy o ochronie osób, które w dobrej wierze dokonały czynności prawnej z osobą nieuprawnioną do rozporządzenia prawem.

u.k.w.h. art. 65 § ust. 1

Ustawa o księgach wieczystych i hipotece

W celu zabezpieczenia oznaczonej wierzytelności można nieruchomość obciążyć prawem, na mocy którego wierzyciel może dochodzić zaspokojenia z nieruchomości bez względu na to, czyją stała się własnością, i z pierwszeństwem przed wierzycielami osobistymi właściciela nieruchomości (hipoteka).

u.k.w.h. art. 5-9

Ustawa o księgach wieczystych i hipotece

Przepisy dotyczące rękojmi wiary publicznej ksiąg wieczystych, chroniącej nabywcę w dobrej wierze przed niezgodnością stanu prawnego ujawnionego w księdze z rzeczywistym stanem prawnym.

Pomocnicze

k.r.o. art. 37 § § 1

Kodeks rodzinny i opiekuńczy

Czynności prawne prowadzące do zbycia, obciążenia, odpłatnego nabycia nieruchomości lub użytkowania wieczystego, jak również prowadzące do oddania nieruchomości do używania lub pobierania z niej pożytków – wymagają zgody drugiego małżonka. Brak takiej zgody powoduje nieważność czynności.

k.r.o. art. 37 § § 2-4

Kodeks rodzinny i opiekuńczy

Odmowa udzielenia zgody przez małżonka lub bezskuteczny upływ terminu do jej potwierdzenia powoduje nieważność czynności.

k.r.o. art. 41 § § 1

Kodeks rodzinny i opiekuńczy

Małżonek może odpowiadać majątkiem wspólnym za zobowiązania zaciągnięte przez drugiego małżonka, jeśli wyraził zgodę na zaciągnięcie zobowiązania i pozostaje ono w związku z majątkiem wspólnym.

k.r.o. art. 41 § § 2

Kodeks rodzinny i opiekuńczy

W przypadku braku zgody małżonka na zaciągnięcie zobowiązania przez drugiego małżonka, wierzyciel może żądać zaspokojenia tylko z majątku osobistego dłużnika, z wynagrodzenia za pracę lub z dochodów uzyskanych z innej działalności zarobkowej, jak również z korzyści uzyskanych z jego praw.

k.c. art. 169

Kodeks cywilny

Przepis dotyczący ochrony nabywcy w dobrej wierze od osoby nieuprawnionej.

k.c. art. 405

Kodeks cywilny

Przepis dotyczący bezpodstawnego wzbogacenia.

k.c. art. 5

Kodeks cywilny

Przepis dotyczący zasad współżycia społecznego (nie może być podstawą dochodzenia roszczeń, a jedynie podstawą obrony).

k.p.c. art. 319

Kodeks postępowania cywilnego

Możliwość zastrzeżenia pozwanej prawa do powołania się w toku postępowania egzekucyjnego na ograniczenie odpowiedzialności do nieruchomości.

k.p.c. art. 98

Kodeks postępowania cywilnego

Przepis dotyczący zasądzenia kosztów postępowania.

k.p.c. art. 108 § § 1

Kodeks postępowania cywilnego

Przepis dotyczący kosztów postępowania w instancji odwoławczej.

Pb art. 95 § ust. 1

Prawo bankowe

Wyciągi z ksiąg rachunkowych banków i inne oświadczenia podpisane przez osoby upoważnione mają moc prawną dokumentów urzędowych w odniesieniu do praw i obowiązków wynikających z czynności bankowych oraz ustanowionych na rzecz banku zabezpieczeń.

Pb art. 95 § ust. 3

Prawo bankowe

Dokumenty, o których mowa w ust. 1, mogą stanowić podstawę do dokonania wpisów w księgach wieczystych.

Pb art. 95 § ust. 4

Prawo bankowe

Do ustanowienia hipoteki wymagane było złożenie przez właściciela nieruchomości oświadczenia o ustanowieniu hipoteki na rzecz banku z zachowaniem formy pisemnej pod rygorem nieważności.

Argumenty

Skuteczne argumenty

Skuteczność hipoteki ustanowionej przez jednego małżonka na majątku wspólnym na podstawie rękojmi wiary publicznej ksiąg wieczystych, gdy bank działał w dobrej wierze. • Ważność umowy kredytowej mimo braku zgody drugiego małżonka, z ograniczeniem odpowiedzialności do majątku osobistego dłużnika. • Przeznaczenie środków z kredytu na spłatę wcześniejszego zobowiązania związanego z nabyciem nieruchomości wspólnej oraz na budowę domu, co stanowi wzbogacenie pozwanej.

Odrzucone argumenty

Nieważność umowy kredytowej i hipoteki z powodu braku zgody pozwanej (argumentacja Sądu Okręgowego). • Brak należytej staranności banku przy weryfikacji stanu cywilnego męża pozwanej. • Brak wykazania przez bank wykorzystania środków z kredytu na spłatę zobowiązań lub budowę domu (argumentacja Sądu Okręgowego w kontekście bezpodstawnego wzbogacenia).

Godne uwagi sformułowania

Sąd Apelacyjny zważył, co następuje: Apelacja powoda jest w całości uzasadniona. • W niniejszej sprawie zatem umowa kredytowa jest ważna i skuteczna, jednak osobistą odpowiedzialność za to zobowiązanie ponosi wyłącznie mąż pozwanej, skoro ona nie wyraziła zgody na zawarcie takiej umowy. • Czym innym natomiast jest kwestia zabezpieczenia tego długu na nieruchomości wchodzącej w skład majątku wspólnego. • Przepis art. 38 k.r.o. dotyczy sytuacji, w której osoba trzecia na podstawie czynności prawnej dokonanej przez jednego małżonka bez wymaganej zgody drugiego nabywa prawo lub zostaje zwolniona od obowiązku. • Instytucja rękojmi wiary publicznej ksiąg wieczystych (art. 5–9 u.k.w.h.) stosowana na podstawie odesłania zawartego w art. 38 k.r.o. znajdzie zastosowanie w sytuacji, w której dane prawo należy do majątku wspólnego małżonków, natomiast w księdze wieczystej jako podmiot tego prawa wpisane jest tylko jedno z nich. • W niniejszej sprawie nie obalono domniemania dobrej wiary banku, a ciężar dowodu w tej kwestii spoczywał na pozwanej. • Pozwana jako współwłaściciel nieruchomości na zasadach wspólności ustawowej małżeńskiej ponosi zatem odpowiedzialność rzeczową z przedmiotowej nieruchomości na podstawie art. 65 ust. 1 u.k.w.h.

Skład orzekający

Ksenia Sobolewska - Filcek

przewodniczący

Beata Waś

sędzia

Jolanta Pyźlak

sprawozdawca

Informacje dodatkowe

Wartość precedensowa

Siła: Wysoka

Powoływalne dla: "Ustanowienie hipoteki na majątku wspólnym bez zgody jednego z małżonków, zastosowanie rękojmi wiary publicznej ksiąg wieczystych w kontekście art. 38 k.r.o., dobra wiara banku przy udzielaniu kredytu zabezpieczonego hipoteką."

Ograniczenia: Orzeczenie dotyczy specyficznej sytuacji, w której bank działał w dobrej wierze, a w księdze wieczystej widniał tylko jeden małżonek. Konieczność wykazania dobrej wiary przez bank.

Wartość merytoryczna

Ocena: 7/10

Sprawa pokazuje, jak instytucja rękojmi wiary publicznej ksiąg wieczystych może chronić banki w sytuacjach, gdy jeden z małżonków zaciąga zobowiązanie bez zgody drugiego, a nieruchomość stanowi majątek wspólny. Jest to ważny przykład interpretacji przepisów dotyczących wspólności majątkowej i zabezpieczeń.

“Czy bank może dochodzić spłaty kredytu hipotecznego, gdy jeden z małżonków nie wyraził zgody na jego zaciągnięcie?”

Dane finansowe

WPS: 183 959,12 CHF

kwota kredytu: 183 959,12 PLN

zwrot kosztów procesu (Sąd Okręgowy): 39 249 PLN

koszty nieopłaconej pomocy prawnej (Sąd Okręgowy): 7200 PLN

zwrot kosztów procesu (apelacja): 37 449 PLN

koszty nieopłaconej pomocy prawnej (apelacja): 5400 PLN

Sektor

nieruchomości

Asystent AI dla prawników