IV CSK 483/17
Podsumowanie
Przejdź do pełnego tekstuSprawa dotyczyła powództwa o odszkodowanie i zadośćuczynienie w związku ze śmiercią męża powódki, Z. M., który zginął w wypadku przy pracy podczas wycinki drzew. Sąd Okręgowy zasądził od pozwanych na rzecz powódki łącznie 150.000 zł, uznając, że przedsiębiorstwo prowadzone przez pozwanego J. M. podlega odpowiedzialności na zasadzie ryzyka (art. 435 § 1 k.c.) jako przedsiębiorstwo wprawiane w ruch za pomocą sił przyrody. Sąd Okręgowy ustalił, że wypadek nastąpił w wyniku odpadnięcia gałęzi, pracy w lesie w pojedynkę oraz braku należytej staranności, jednak uznał, że pozwani nie udowodnili przesłanek egzoneracyjnych. Sąd Apelacyjny zmienił wyrok, oddalając powództwo i odrzucając możliwość zastosowania art. 435 § 1 k.c., uznając, że przedsiębiorstwo leśne nie jest wprawiane w ruch za pomocą sił przyrody, a także nie znalazł podstaw do odpowiedzialności na podstawie art. 415 k.c. Sąd Najwyższy, rozpoznając skargę kasacyjną powódki, uchylił zaskarżony wyrok. Sąd Najwyższy wskazał na naruszenie przez Sąd Apelacyjny art. 328 § 2 k.p.c. w zw. z art. 391 § 1 k.p.c. z uwagi na sprzeczności w podstawie faktycznej rozstrzygnięcia. Ponadto Sąd Najwyższy uznał, że Sąd Apelacyjny błędnie zinterpretował art. 435 § 1 k.c., nie wykluczając możliwości zastosowania tej zasady do przedsiębiorstwa leśnego, które wykorzystuje maszyny napędzane siłami przyrody. Sąd Najwyższy stwierdził również naruszenie art. 120 § 1 k.p. przez Sąd Apelacyjny, który nie dostrzegł winy pracownika pozwanego R. K. w organizacji pracy, co mogło stanowić podstawę odpowiedzialności pracodawcy. Sprawa została przekazana do ponownego rozpoznania Sądowi Apelacyjnemu.
Przeanalizuj tę sprawę w pełnym kontekście orzecznictwa.
Analiza orzecznictwa · odpowiedzi na pytania · badanie przepisów · drafting pism.
Wartość praktyczna
Siła precedensu: WysokaKwalifikacja przedsiębiorstw leśnych jako wprawianych w ruch za pomocą sił przyrody w rozumieniu art. 435 k.c. oraz zasady odpowiedzialności pracodawcy za szkody wyrządzone przez pracowników.
Ocena kwalifikacji przedsiębiorstwa jako wprawianego w ruch za pomocą sił przyrody musi być dokonywana in casu, z uwzględnieniem faktycznego znaczenia technologii w działalności konkretnego przedsiębiorstwa.
Zagadnienia prawne (3)
Czy przedsiębiorstwo leśne, wykorzystujące maszyny napędzane siłami przyrody (pilarki, ciągniki, maszyny do wycinki drzew), może być kwalifikowane jako przedsiębiorstwo wprawiane w ruch za pomocą sił przyrody w rozumieniu art. 435 § 1 k.c., co skutkowałoby odpowiedzialnością na zasadzie ryzyka?Ratio decidendi
Odpowiedź sądu
Tak, przedsiębiorstwo leśne wykorzystujące maszyny napędzane siłami przyrody może być kwalifikowane jako przedsiębiorstwo wprawiane w ruch za pomocą sił przyrody w rozumieniu art. 435 § 1 k.c., jeśli wykorzystanie tych sił jest warunkiem jego podstawowej działalności i wiąże się ze znacznym zagrożeniem wyrządzenia szkód.
Uzasadnienie
Sąd Najwyższy uznał, że przedsiębiorstwo leśne, które opiera swoją działalność na pracy maszyn napędzanych silnikami spalinowymi (pilarki, ciągniki, maszyny do wycinki drzew), a wykorzystanie tych maszyn jest niezbędne do efektywnego funkcjonowania i osiągania celów przedsiębiorstwa, może podlegać odpowiedzialności na zasadzie ryzyka na podstawie art. 435 § 1 k.c. Sąd odrzucił argumentację Sądu Apelacyjnego, że przewaga czynnika ludzkiego nad mechanicznym wyklucza taką kwalifikację.
Czy pracodawca ponosi odpowiedzialność za szkodę wyrządzoną przez pracownika (w tym pracownika na umowie o dzieło) na zasadzie art. 120 § 1 k.p., nawet jeśli poszkodowany jest innym pracownikiem tego samego pracodawcy?Ratio decidendi
Odpowiedź sądu
Tak, art. 120 § 1 k.p. ustanawia wyłączną legitymację bierną pracodawcy wobec osoby trzeciej, w tym pracownika zatrudnionego na umowie o dzieło, za szkody wyrządzone przez jego pracowników w związku z pracą.
Uzasadnienie
Sąd Najwyższy stwierdził, że Sąd Apelacyjny naruszył art. 120 § 1 k.p., nie dostrzegając winy pracownika pozwanego R. K. w organizacji pracy (praca w zbyt dużej odległości od poszkodowanego, nie zgłoszenie pracy brygadziście). Sąd podkreślił, że przepis ten ma na celu lokalizację odpowiedzialności odszkodowawczej u pracodawcy, który daje większą gwarancję zaspokojenia roszczeń, i ma zastosowanie również, gdy poszkodowanym jest inny pracownik tego samego pracodawcy.
Czy wadliwe uzasadnienie wyroku Sądu Apelacyjnego, w tym sprzeczności w ustaleniach faktycznych, stanowi podstawę do uchylenia tego wyroku przez Sąd Najwyższy?Ratio decidendi
Odpowiedź sądu
Tak, wadliwe uzasadnienie wyroku, w tym sprzeczności w podstawie faktycznej rozstrzygnięcia, stanowi naruszenie przepisów postępowania i może być podstawą do uchylenia zaskarżonego orzeczenia.
Uzasadnienie
Sąd Najwyższy wskazał, że Sąd Apelacyjny naruszył art. 328 § 2 w zw. z art. 391 § 1 k.p.c., ponieważ jego uzasadnienie zawierało sprzeczności dotyczące stanu faktycznego (np. czy przedsiębiorstwo pracowało w dniu wypadku, czy pracownik R. K. pracował w dniu wypadku, czy Z. M. pracował na wysokościach). Te niespójności uniemożliwiły odparcie zarzutu orzekania na bazie niedokładnie określonego stanu faktycznego.
Strony
| Nazwa | Typ | Rola |
|---|---|---|
| T. M. | osoba_fizyczna | powódka |
| J. M. | osoba_fizyczna | pozwany |
| E. Spółka Akcyjna w S. | spółka | pozwana |
Przepisy (15)
Główne
k.c. art. 435 § § 1
Kodeks cywilny
Dotyczy odpowiedzialności prowadzącego przedsiębiorstwo wprawiane w ruch za pomocą sił przyrody. Sąd Najwyższy rozszerzył interpretację na przedsiębiorstwa leśne wykorzystujące maszyny napędzane siłami przyrody, jeśli jest to warunek ich podstawowej działalności i wiąże się ze znacznym zagrożeniem.
k.p. art. 120 § § 1
Kodeks pracy
Pracodawca ponosi odpowiedzialność za szkody wyrządzone przez swoich pracowników przy wykonywaniu przez nich obowiązków pracowniczych.
Pomocnicze
k.c. art. 361 § § 1
Kodeks cywilny
Określa przesłankę adekwatnego związku przyczynowego między zdarzeniem a szkodą.
k.c. art. 362
Kodeks cywilny
Dotyczy przyczynienia się poszkodowanego do powstania lub zwiększenia szkody.
k.c. art. 446 § § 4
Kodeks cywilny
Dotyczy przyznania zadośćuczynienia najbliższym członkom rodziny zmarłego.
k.c. art. 446 § § 3
Kodeks cywilny
Dotyczy przyznania odszkodowania za zwiększenie potrzeb lub utratę możliwości życiowych zmarłego.
k.c. art. 822 § § 1
Kodeks cywilny
Określa umowę ubezpieczenia odpowiedzialności cywilnej.
k.p. art. 430
Kodeks pracy
Odpowiedzialność zwierzchników za podwładnych.
k.p.c. art. 328 § § 2
Kodeks postępowania cywilnego
Wymogi formalne uzasadnienia orzeczenia.
k.p.c. art. 382
Kodeks postępowania cywilnego
Zakres rozpoznania apelacji.
k.p.c. art. 387 § § 2
Kodeks postępowania cywilnego
Uzasadnienie wyroku sądu drugiej instancji.
k.p.c. art. 391 § § 1
Kodeks postępowania cywilnego
Postępowanie apelacyjne.
k.p.c. art. 398 § 15
Kodeks postępowania cywilnego
Uchylenie zaskarżonego orzeczenia i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania.
k.p.c. art. 108 § § 2
Kodeks postępowania cywilnego
Rozstrzygnięcie o kosztach w przypadku uchylenia orzeczenia.
k.p.c. art. 398 § 21
Kodeks postępowania cywilnego
Zastosowanie przepisów o postępowaniu apelacyjnym do postępowania kasacyjnego.
Argumenty
Skuteczne argumenty
Przedsiębiorstwo leśne wykorzystujące maszyny napędzane siłami przyrody może podlegać odpowiedzialności na zasadzie ryzyka (art. 435 § 1 k.c.). • Sąd Apelacyjny naruszył przepisy postępowania, wydając wyrok na podstawie wadliwie ustalonego stanu faktycznego. • Pracodawca ponosi odpowiedzialność za szkodę wyrządzoną przez pracownika na podstawie art. 120 § 1 k.p., nawet jeśli poszkodowany jest innym pracownikiem.
Odrzucone argumenty
Argumentacja Sądu Apelacyjnego, że przedsiębiorstwo leśne nie jest wprawiane w ruch za pomocą sił przyrody. • Argumentacja Sądu Apelacyjnego, że brak jest podstaw do przypisania pozwanemu J. M. odpowiedzialności na podstawie art. 415 k.c.
Godne uwagi sformułowania
nie sposób odeprzeć zarzutu, że Sąd Apelacyjny orzekał w tym zakresie na bazie niedokładnie określonego stanu faktycznego. • nie przekonują argumenty Sądu Apelacyjnego, że w okolicznościach sprawy przedsiębiorstwo „G.” świadczące usługi leśne [...] nie jest przedsiębiorstwem wprawianym w ruch za pomocą sił przyrody z uwagi na wyraźną przewagę czynnika ludzkiego nad czynnikiem mechanicznym. • Urządzenia te nie mogą być w realiach sprawy kwalifikowane, jako ułatwiające jedynie prowadzenie działalności opartej na sile ludzkich mięśni, a jako stanowiące jej niezbędny warunek.
Skład orzekający
Roman Trzaskowski
przewodniczący
Monika Koba
sprawozdawca
Katarzyna Tyczka-Rote
członek
Informacje dodatkowe
Wartość precedensowa
Siła: Wysoka
Powoływalne dla: "Kwalifikacja przedsiębiorstw leśnych jako wprawianych w ruch za pomocą sił przyrody w rozumieniu art. 435 k.c. oraz zasady odpowiedzialności pracodawcy za szkody wyrządzone przez pracowników."
Ograniczenia: Ocena kwalifikacji przedsiębiorstwa jako wprawianego w ruch za pomocą sił przyrody musi być dokonywana in casu, z uwzględnieniem faktycznego znaczenia technologii w działalności konkretnego przedsiębiorstwa.
Wartość merytoryczna
Ocena: 7/10
Sprawa dotyczy ważnej kwestii odpowiedzialności za wypadek przy pracy w specyficznym sektorze (leśnictwo) i porusza problematykę odpowiedzialności na zasadzie ryzyka oraz odpowiedzialności pracodawcy, co jest istotne dla prawników i przedsiębiorców.
“Czy firma leśna odpowiada za wypadek jak za ruch maszyny? Sąd Najwyższy analizuje art. 435 k.c.”
Dane finansowe
WPS: 653 412,5 PLN
zadośćuczynienie: 75 000 PLN
odszkodowanie: 75 000 PLN
Sektor
rolnictwo
Twój asystent do analizy prawnej.
Zadaj pytanie prawne, zleć analizę orzecznictwa i przepisów, lub poproś o projekt pisma — AI przeszuka 1,4 mln orzeczeń i aktualne akty prawne.
- Analiza orzecznictwa i przepisów
- Drafting pism i dokumentów
- Odpowiedzi na pytania prawne
- Pogłębiona analiza z doktryny
Pełny tekst orzeczenia
Oryginalna treść postanowienia (niezmieniona). Otwiera się jako osobna strona.