III CZP 67/19
Podsumowanie
Przejdź do pełnego tekstuSąd Najwyższy w uchwale z dnia 30 czerwca 2020 r. rozstrzygnął zagadnienie prawne dotyczące dopuszczalności zastrzeżenia kary umownej w umowach o roboty budowlane zawartych w trybie Prawa zamówień publicznych (Pzp) z tytułu braku zapłaty lub nieterminowej zapłaty wynagrodzenia należnego podwykonawcom lub dalszym podwykonawcom. Wątpliwość prawna wynikała z potencjalnej sprzeczności między art. 483 § 1 Kodeksu cywilnego (k.c.), który stanowi, że karę umowną można zastrzec jedynie jako naprawienie szkody wynikłej z niewykonania lub nienależytego wykonania zobowiązania niepieniężnego, a art. 143d ust. 1 pkt 7 lit. a Pzp, który nakazuje zamieszczenie w umowie postanowienia o karze umownej z tego tytułu. Sąd Najwyższy, analizując sprawę, podkreślił, że zgodnie z art. 139 ust. 1 Pzp, do umów w sprawach zamówień publicznych stosuje się przepisy k.c., chyba że przepisy Pzp stanowią inaczej. W ocenie Sądu Najwyższego, art. 143d ust. 1 pkt 7 lit. a Pzp stanowi przepis szczególny (lex specialis) wobec art. 483 § 1 k.c. Oznacza to, że w zakresie objętym tym przepisem Pzp, ograniczenie wynikające z k.c. nie ma zastosowania. Sąd wskazał, że celem wprowadzenia tego przepisu było wzmocnienie ochrony podwykonawców oraz interesów zamawiającego, w tym zapewnienie niezakłóconej realizacji zamówień publicznych. Uchwała stwierdza, że art. 483 § 1 k.c. nie wyłącza dopuszczalności zastrzeżenia kary umownej z tytułu braku zapłaty lub nieterminowej zapłaty wynagrodzenia należnego podwykonawcom lub dalszym podwykonawcom, o której mowa w art. 143d ust. 1 pkt 7 lit. a Pzp.
Przeanalizuj tę sprawę w pełnym kontekście orzecznictwa.
Analiza orzecznictwa · odpowiedzi na pytania · badanie przepisów · drafting pism.
Wartość praktyczna
Siła precedensu: WysokaDopuszczalność zastrzegania kar umownych za nieterminową zapłatę wynagrodzenia podwykonawcom w zamówieniach publicznych, interpretacja relacji między Prawem zamówień publicznych a Kodeksem cywilnym w zakresie kar umownych.
Dotyczy umów o roboty budowlane zawartych w trybie Prawa zamówień publicznych. Należy brać pod uwagę zasady ogólne dotyczące kar umownych, w tym możliwość miarkowania i stosowania art. 353[1] i 58 k.c.
Zagadnienia prawne (1)
Czy ważne jest zastrzeżenie w umowie o roboty budowlane zawartej w trybie ustawy Prawo zamówień publicznych kary umownej z tytułu braku zapłaty lub nieterminowej zapłaty wynagrodzenia należnego podwykonawcom lub dalszym podwykonawcom, wobec tego, że postanowienie umowne w przedmiocie wysokości kar umownych z tego tytułu przewidziane jest w art. 143d ust. 1 pkt 7 lit. a tej ustawy, podczas gdy zgodnie z art. 483 § 1 k.c. karę umowną można zastrzec jedynie jako naprawienie szkody wynikłej z niewykonania lub nienależytego zobowiązania niepieniężnego?Ratio decidendi
Odpowiedź sądu
Tak, ważne jest takie zastrzeżenie.
Uzasadnienie
Artykuł 143d ust. 1 pkt 7 lit. a Pzp stanowi przepis szczególny (lex specialis) względem art. 483 § 1 k.c., co oznacza, że dopuszcza zastrzeżenie kary umownej za brak zapłaty lub nieterminową zapłatę wynagrodzenia podwykonawcom, mimo że art. 483 § 1 k.c. ogranicza kary umowne do zobowiązań niepieniężnych. Celem tego przepisu jest ochrona podwykonawców i interesów zamawiającego.
Strony
| Nazwa | Typ | Rola |
|---|---|---|
| Samodzielny Publiczny Zakład Opieki Zdrowotnej w S. | instytucja | powód |
| G. K. | osoba_fizyczna | pozwany |
| A. sp. z o.o. w C. | spółka | pozwany |
Przepisy (11)
Główne
k.c. art. 483 § § 1
Kodeks cywilny
Kara umowna może być zastrzeżona jedynie jako naprawienie szkody wynikłej z niewykonania lub nienależytego wykonania zobowiązania niepieniężnego.
p.z.p. art. 139 § 1
Ustawa z dnia 29 stycznia 2004 r. Prawo zamówień publicznych
Do umów w sprawach zamówień publicznych stosuje się przepisy kodeksu cywilnego, jeżeli przepisy ustawy nie stanowią inaczej.
p.z.p. art. 143d § 1
Ustawa z dnia 29 stycznia 2004 r. Prawo zamówień publicznych
Umowa o roboty budowlane ma zawierać m.in. postanowienie dotyczące wysokości kary umownej z tytułu braku zapłaty lub nieterminowej zapłaty wynagrodzenia należnego podwykonawcom lub dalszym podwykonawcom.
Pomocnicze
k.c. art. 353 § 1
Kodeks cywilny
Zasada swobody umów, która może być ograniczona przez właściwości (rodzaj) stosunku prawnego, ustawy albo zasady współżycia społecznego.
k.c. art. 58
Kodeks cywilny
Nieważność czynności prawnej, która jest sprzeczna z ustawą lub mająca na celu obejście ustawy albo sprzeczna z zasadami współżycia społecznego.
k.c. art. 393
Kodeks cywilny
Zastrzeżenie świadczenia na rzecz osoby trzeciej.
k.c. art. 394 § § 1
Kodeks cywilny
Zadatek jako forma zabezpieczenia wykonania zobowiązania pieniężnego.
k.c. art. 484 § § 2
Kodeks cywilny
Możliwość miarkowania kary umownej.
k.c. art. 481
Kodeks cywilny
Odsetki za opóźnienie.
p.z.p. art. 147c § 7
Ustawa z dnia 29 stycznia 2004 r. Prawo zamówień publicznych
Konieczność dokonywania przez zamawiającego bezpośredniej zapłaty podwykonawcy może stanowić podstawę do odstąpienia od umowy.
p.z.p. art. 147d § 1
Ustawa z dnia 29 stycznia 2004 r. Prawo zamówień publicznych
Umowa o roboty budowlane powinna zawierać postanowienie dotyczące terminu zapłaty wynagrodzenia podwykonawcy.
Argumenty
Skuteczne argumenty
Art. 143d ust. 1 pkt 7 lit. a Pzp jest przepisem szczególnym (lex specialis) wobec art. 483 § 1 k.c. • Celem art. 143d ust. 1 pkt 7 lit. a Pzp jest ochrona podwykonawców i interesów zamawiającego. • Kara umowna może służyć ochronie interesów niemajątkowych. • Ograniczenie z art. 483 § 1 k.c. nie jest wynikiem logicznej konieczności, lecz decyzji ustawodawczej, od której można odstąpić w przepisach szczególnych.
Odrzucone argumenty
Zastrzeżenie kary umownej za brak zapłaty lub nieterminową zapłatę wynagrodzenia podwykonawcom jest niedopuszczalne na gruncie art. 483 § 1 k.c., ponieważ zobowiązanie do zapłaty wynagrodzenia jest świadczeniem pieniężnym. • Prawo zamówień publicznych nie przewiduje odrębnej od kodeksowej regulacji instytucji kary umownej, a jedynie odwołuje się do instytucji znanej kodeksowi cywilnemu, co wyklucza relację lex specialis - lex generalis. • Wykładnia językowa i systemowa przepisów prowadzi do sprzeczności z wykładnią celowościową i autentyczną.
Godne uwagi sformułowania
art. 483 § 1 k.c. nie wyłącza dopuszczalności zastrzeżenia kary umownej • art. 143d ust. 1 pkt 7 lit. a p.z.p. stanowi przepis szczególny względem art. 483 § 1 k.c. • wyniki wykładni językowej i systemowej pozostają zatem w sprzeczności z wykładnią celowościową i autentyczną • kara umowna może służyć także ochronie interesów niemajątkowych
Skład orzekający
Roman Trzaskowski
przewodniczący-sprawozdawca
Anna Owczarek
członek
Katarzyna Tyczka-Rote
członek
Informacje dodatkowe
Wartość precedensowa
Siła: Wysoka
Powoływalne dla: "Dopuszczalność zastrzegania kar umownych za nieterminową zapłatę wynagrodzenia podwykonawcom w zamówieniach publicznych, interpretacja relacji między Prawem zamówień publicznych a Kodeksem cywilnym w zakresie kar umownych."
Ograniczenia: Dotyczy umów o roboty budowlane zawartych w trybie Prawa zamówień publicznych. Należy brać pod uwagę zasady ogólne dotyczące kar umownych, w tym możliwość miarkowania i stosowania art. 353[1] i 58 k.c.
Wartość merytoryczna
Ocena: 7/10
Sprawa dotyczy ważnego zagadnienia praktycznego w budownictwie i zamówieniach publicznych, wyjaśniając potencjalny konflikt między przepisami Kodeksu cywilnego a Prawa zamówień publicznych.
“Kara umowna za podwykonawców w zamówieniach publicznych – czy jest dopuszczalna?”
Dane finansowe
WPS: 42 912,38 PLN
kara umowna: 31 283 PLN
Sektor
budownictwo
Twój asystent do analizy prawnej.
Zadaj pytanie prawne, zleć analizę orzecznictwa i przepisów, lub poproś o projekt pisma — AI przeszuka 1,4 mln orzeczeń i aktualne akty prawne.
- Analiza orzecznictwa i przepisów
- Drafting pism i dokumentów
- Odpowiedzi na pytania prawne
- Pogłębiona analiza z doktryny
Pełny tekst orzeczenia
Oryginalna treść postanowienia (niezmieniona). Otwiera się jako osobna strona.