III CZP 3/19
Podsumowanie
Przejdź do pełnego tekstuSąd Najwyższy w powiększonym składzie rozstrzygnął zagadnienie prawne dotyczące dopuszczalności zastrzeżenia kary umownej na wypadek odstąpienia od umowy z powodu niewykonania zobowiązania o charakterze pieniężnym. Powódka dochodziła zapłaty kar umownych z tytułu odstąpienia od umowy o roboty budowlane z powodu zwłoki zamawiającego w płatnościach. Sąd Okręgowy oddalił powództwo w tym zakresie, uznając takie zastrzeżenie za niedopuszczalne na podstawie art. 483 § 1 k.c. Sąd Apelacyjny powziął wątpliwość prawną, która trafiła do Sądu Najwyższego. Po analizie przepisów Kodeksu cywilnego (art. 483, 491-494 k.c.) oraz orzecznictwa, Sąd Najwyższy stwierdził, że kara umowna może być zastrzeżona jedynie na wypadek niewykonania lub nienależytego wykonania zobowiązania niepieniężnego. Zastrzeżenie kary umownej na wypadek odstąpienia od umowy z powodu niewykonania zobowiązania pieniężnego jest sprzeczne z bezwzględnie obowiązującym przepisem art. 483 § 1 k.c. i jako takie jest nieważne na podstawie art. 58 § 1 i 3 k.c. Sąd odrzucił argumentację, że odstąpienie od umowy przekształca stosunek prawny w taki sposób, że staje się możliwe dochodzenie kary umownej.
Przeanalizuj tę sprawę w pełnym kontekście orzecznictwa.
Analiza orzecznictwa · odpowiedzi na pytania · badanie przepisów · drafting pism.
Wartość praktyczna
Siła precedensu: WysokaPotwierdzenie niedopuszczalności zastrzegania kar umownych na wypadek niewykonania zobowiązań pieniężnych.
Dotyczy wyłącznie kar umownych związanych z odstąpieniem od umowy z powodu niewykonania zobowiązania pieniężnego. Nie wyklucza kar umownych za inne rodzaje niewykonania zobowiązań niepieniężnych.
Zagadnienia prawne (1)
Czy dopuszczalne jest zastrzeżenie kary umownej na wypadek odstąpienia od umowy z powodu niewykonania (zwłoki w spełnieniu) przez jedną z jej stron zobowiązania o charakterze pieniężnym?Ratio decidendi
Odpowiedź sądu
Nie jest dopuszczalne zastrzeżenie kary umownej na wypadek odstąpienia od umowy z powodu niewykonania zobowiązania o charakterze pieniężnym.
Uzasadnienie
Kara umowna może być zastrzeżona jedynie na wypadek niewykonania lub nienależytego wykonania zobowiązania niepieniężnego. Zastrzeżenie kary umownej na wypadek odstąpienia od umowy z powodu niewykonania zobowiązania pieniężnego jest sprzeczne z bezwzględnie obowiązującym art. 483 § 1 k.c. i jako takie jest nieważne na podstawie art. 58 § 1 i 3 k.c.
Strony
| Nazwa | Typ | Rola |
|---|---|---|
| R. S.A. w Ł. | spółka | powódka |
| U. S.A. w B. | spółka | pozwana |
Przepisy (8)
Główne
k.c. art. 483 § § 1
Kodeks cywilny
Przepis ma charakter bezwzględnie obowiązujący i stanowi, że kara umowna może być zastrzeżona na wypadek niewykonania lub nienależytego wykonania zobowiązania niepieniężnego.
Pomocnicze
k.c. art. 58 § § 1 i 3
Kodeks cywilny
Postanowienie umowy zastrzegające karę umowną na wypadek niewykonania zobowiązania pieniężnego jest nieważne.
k.c. art. 491
Kodeks cywilny
k.c. art. 492
Kodeks cywilny
Dotyczy umownego prawa odstąpienia od umowy wzajemnej w przypadku zwłoki w wykonaniu zobowiązania w ściśle określonym terminie.
k.c. art. 493
Kodeks cywilny
k.c. art. 494 § § 1
Kodeks cywilny
Reguluje skutki ustawowego prawa odstąpienia od umowy wzajemnej.
k.c. art. 395 § § 2 zdanie pierwsze
Kodeks cywilny
Stosowany w drodze analogii do oceny skutków odstąpienia od umowy, wskazujący na jej niezawarcie (ex tunc).
k.p.c. art. 390 § § 1 zd. drugie
Kodeks postępowania cywilnego
Podstawa do przekazania zagadnienia prawnego składowi powiększonemu Sądu Najwyższego.
Argumenty
Skuteczne argumenty
Kara umowna na wypadek odstąpienia od umowy z powodu niewykonania zobowiązania pieniężnego jest sprzeczna z art. 483 § 1 k.c. i jako taka jest nieważna na podstawie art. 58 § 1 i 3 k.c. • Przepis art. 483 § 1 k.c. ma charakter bezwzględnie obowiązujący.
Odrzucone argumenty
Odstąpienie od umowy powoduje przekształcenie stosunku prawnego w taki sposób, że staje się dopuszczalne dochodzenie kary umownej na podstawie art. 494 § 1 k.c. w związku ze stosowanym w drodze analogii art. 395 § 2 zdanie pierwsze k.c.
Godne uwagi sformułowania
Nie jest dopuszczalne zastrzeżenie kary umownej na wypadek odstąpienia od umowy z powodu niewykonania zobowiązania o charakterze pieniężnym. • Kara umowna może być zastrzeżona na wypadek niewykonania lub nienależytego wykonania tylko zobowiązania niepieniężnego. • Postanowienie umowne, które zastrzega karę umowną w zakresie zobowiązania pieniężnego, pozostaje w sprzeczności z art. 483 § 1 k.c., zatem jest nieważne na podstawie art. 58 § 1 i 3 k.c.
Skład orzekający
Dariusz Zawistowski
przewodniczący
Teresa Bielska-Sobkowicz
członek
Dariusz Dończyk
członek
Jacek Gudowski
członek
Grzegorz Misiurek
członek
Władysław Pawlak
członek
Krzysztof Pietrzykowski
sprawozdawca
Informacje dodatkowe
Wartość precedensowa
Siła: Wysoka
Powoływalne dla: "Potwierdzenie niedopuszczalności zastrzegania kar umownych na wypadek niewykonania zobowiązań pieniężnych."
Ograniczenia: Dotyczy wyłącznie kar umownych związanych z odstąpieniem od umowy z powodu niewykonania zobowiązania pieniężnego. Nie wyklucza kar umownych za inne rodzaje niewykonania zobowiązań niepieniężnych.
Wartość merytoryczna
Ocena: 7/10
Orzeczenie SN rozstrzyga powszechny problem praktyczny dotyczący kar umownych, co czyni je interesującym dla prawników i przedsiębiorców.
“Kara umowna za dług? Sąd Najwyższy mówi: NIE!”
Dane finansowe
WPS: 159 680,69 PLN
wynagrodzenie za realizację inwestycji: 73 851,77 PLN
Sektor
budowlane
Twój asystent do analizy prawnej.
Zadaj pytanie prawne, zleć analizę orzecznictwa i przepisów, lub poproś o projekt pisma — AI przeszuka 1,4 mln orzeczeń i aktualne akty prawne.
- Analiza orzecznictwa i przepisów
- Drafting pism i dokumentów
- Odpowiedzi na pytania prawne
- Pogłębiona analiza z doktryny
Pełny tekst orzeczenia
Oryginalna treść postanowienia (niezmieniona). Otwiera się jako osobna strona.