III CA 213/16
Podsumowanie
Przejdź do pełnego tekstuSprawa dotyczyła zwrotu zadatku w związku z niezawarciem umowy przyrzeczonej sprzedaży spółdzielczego własnościowego prawa do lokalu. Powód wpłacił 10.000 zł zadatku, a umowa przedwstępna przewidywała jego zwrot w przypadku nieuzyskania kredytu hipotecznego, pod warunkiem przedłożenia oświadczenia banku o odmowie. Powód nie uzyskał kredytu, mimo wielokrotnych starań w różnych bankach, i przedstawił pozwanym zaświadczenia o odmowie po terminie zawarcia umowy przyrzeczonej. Sąd Rejonowy zasądził zwrot zadatku w częściach równych od pozwanych, uznając, że powód wykazał staranność i że umowa nie określała terminu na przedłożenie dokumentów odmownych. Sąd Okręgowy zmienił wyrok, oddalając powództwo w całości. Uznał, że Sąd Rejonowy naruszył art. 321 § 1 k.p.c. (zakaz orzekania ponad żądanie), zasądzając kwoty po 5.000 zł zamiast solidarnie 10.000 zł, co było jedynym żądaniem pozwu. Sąd Okręgowy stwierdził, że solidarna odpowiedzialność pozwanych wynika z art. 370 k.c. (wspólne mienie małżonków), jednakże, będąc związany granicami apelacji i brakiem zaskarżenia przez powoda części wyroku oddalającej żądanie solidarności, nie mógł zmienić tego rozstrzygnięcia. W konsekwencji, Sąd Okręgowy oddalił powództwo w punkcie 1 wyroku Sądu Rejonowego, a na podstawie art. 102 k.p.c. nie obciążył powoda kosztami procesu, uznając, że błędne orzeczenie Sądu I instancji uniemożliwiło mu skuteczne dochodzenie roszczeń i obciążenie go kosztami byłoby sprzeczne z zasadami słuszności.
Przeanalizuj tę sprawę w pełnym kontekście orzecznictwa.
Analiza orzecznictwa · odpowiedzi na pytania · badanie przepisów · drafting pism.
Wartość praktyczna
Siła precedensu: WysokaInterpretacja art. 321 § 1 k.p.c. w kontekście żądania solidarności, zastosowanie art. 370 k.c. do odpowiedzialności małżonków za zobowiązania dotyczące majątku wspólnego, oraz zasady stosowania art. 102 k.p.c. w przypadku błędnego orzeczenia sądu pierwszej instancji.
Orzeczenie Sądu Okręgowego jest związane granicami apelacji i brakiem zaskarżenia przez powoda części wyroku Sądu Rejonowego oddalającej żądanie solidarności, co ogranicza możliwość pełnej korekty błędów Sądu I instancji.
Zagadnienia prawne (5)
Czy w przypadku nieuzyskania kredytu hipotecznego przez kupującego, sprzedający może zachować zadatek, jeśli umowa przedwstępna przewiduje jego zwrot w takiej sytuacji, a kupujący przedstawi dokumenty odmowne po terminie zawarcia umowy przyrzeczonej?Ratio decidendi
Odpowiedź sądu
Sąd Rejonowy uznał, że zadatek powinien zostać zwrócony, ponieważ powód wykazał staranność w staraniach o kredyt, a umowa nie określała terminu na przedłożenie dokumentów odmownych, a ich dostarczenie po terminie zawarcia umowy przyrzeczonej było uzasadnione. Sąd Okręgowy oddalił powództwo z przyczyn proceduralnych.
Uzasadnienie
Sąd Rejonowy oparł się na art. 394 § 3 k.c. i art. 65 § 2 k.c., badając zgodny zamiar stron i cel umowy, a także analizując terminowość działań powoda i interpretację postanowień umownych dotyczących zwrotu zadatku. Sąd Okręgowy skupił się na naruszeniu przez Sąd Rejonowy art. 321 § 1 k.p.c.
Czy sąd drugiej instancji może zmienić wyrok sądu pierwszej instancji w części nieobjętej apelacją, jeśli naruszenie prawa materialnego przez sąd pierwszej instancji dotyczyło również tej części?Ratio decidendi
Odpowiedź sądu
Sąd Okręgowy stwierdził, że jest związany granicami apelacji i nie może uchylić ani zmienić wyroku na niekorzyść strony wnoszącej apelację, jeśli strona przeciwna nie wniosła własnej apelacji. W tym przypadku, mimo że Sąd Okręgowy uznał zasadność solidarności pozwanych, nie mógł zmienić punktu wyroku oddalającego żądanie solidarności, ponieważ powód nie zaskarżył tej części.
Uzasadnienie
Sąd Okręgowy powołał się na art. 378 § 1 k.p.c. (związanie granicami apelacji) i art. 384 k.p.c. (zakaz zmiany na niekorzyść strony wnoszącej apelację).
Czy w przypadku wspólnego zaciągnięcia zobowiązania przez małżonków dotyczącego ich majątku wspólnego, istnieje między nimi solidarna odpowiedzialność?Ratio decidendi
Odpowiedź sądu
Sąd Okręgowy uznał, że tak, powołując się na art. 370 k.c. i orzecznictwo Sądu Najwyższego, zgodnie z którym małżonkowie zaciągający wspólnie zobowiązanie dotyczące ich majątku wspólnego są zobowiązani solidarnie.
Uzasadnienie
Sąd Okręgowy odwołał się do art. 370 k.c. i orzeczenia SN z dnia 27 grudnia 1979 r., I CR 408/79, wskazując, że przepisy o współwłasności łącznej stosuje się do zobowiązań zaciągniętych przez małżonków odnośnie do ich majątku wspólnego.
Czy sąd może zasądzić świadczenie w częściach równych od pozwanych, jeśli powód żądał zasądzenia go solidarnie?Ratio decidendi
Odpowiedź sądu
Nie, sąd nie może zasądzić świadczenia w częściach równych, jeśli powód żądał zasądzenia go solidarnie, gdyż narusza to zakaz orzekania ponad żądanie (art. 321 § 1 k.p.c.).
Uzasadnienie
Sąd Okręgowy uznał, że Sąd Rejonowy, zasądzając po 5.000 zł od każdego z pozwanych zamiast 10.000 zł solidarnie, ingerował w sferę procesową zastrzeżoną dla stron.
Czy w szczególnie uzasadnionych wypadkach sąd może nie obciążać strony przegrywającej kosztami procesu?Ratio decidendi
Odpowiedź sądu
Tak, sąd może nie obciążać strony przegrywającej kosztami procesu na podstawie art. 102 k.p.c., jeśli istnieją szczególnie uzasadnione okoliczności, które przemawiają za tym, kierując się poczuciem sprawiedliwości i zasadami współżycia społecznego.
Uzasadnienie
Sąd Okręgowy zastosował art. 102 k.p.c. ze względu na błędne orzeczenie Sądu Rejonowego, które uniemożliwiło powodowi skuteczne dochodzenie roszczeń, co czyniło obciążenie go kosztami sprzecznym z zasadami słuszności.
Strony
| Nazwa | Typ | Rola |
|---|---|---|
| J. W. | osoba_fizyczna | powód |
| M. B. | osoba_fizyczna | pozwany |
| P. B. | osoba_fizyczna | pozwany |
Przepisy (13)
Główne
k.c. art. 394 § § 1
Kodeks cywilny
Zadatek dany przy zawarciu umowy ma to znaczenie, że w razie niewykonania umowy przez jedną ze stron druga strona może bez wyznaczenia terminu dodatkowego od umowy odstąpić i otrzymany zadatek zachować, a jeżeli sama go dała, może żądać sumy dwukrotnie wyższej.
k.c. art. 394 § § 3
Kodeks cywilny
W razie rozwiązania umowy zadatek powinien być zwrócony, a obowiązek zapłaty sumy dwukrotnie wyższej odpada. To samo dotyczy wypadku, gdy niewykonanie umowy nastąpiło wskutek okoliczności, za które żadna ze stron nie ponosi odpowiedzialności albo za które ponoszą odpowiedzialność obie strony.
k.c. art. 65 § § 2
Kodeks cywilny
W umowach należy badać raczej zgodny zamiar stron i cel umowy, aniżeli opierać się na jej dosłownym brzmieniu.
k.p.c. art. 321 § § 1
Kodeks postępowania cywilnego
Sąd nie może wyrokować co do przedmiotu nieobjętego żądaniem ani zasądzać ponad żądanie.
k.c. art. 370
Kodeks cywilny
Jeżeli kilka osób zaciągnęło zobowiązanie dotyczące ich wspólnego mienia, są one zobowiązane solidarnie, chyba że umówiono się inaczej.
Pomocnicze
k.c. art. 353 § 1
Kodeks cywilny
Zasada swobody umów.
k.c. art. 455
Kodeks cywilny
Obowiązek dłużnika realizacji świadczenia – w razie braku zastrzeżenia terminu – do spełnienia świadczenia niezwłocznie po wezwaniu przez wierzyciela.
k.c. art. 379 § § 1
Kodeks cywilny
Jeżeli jest kilku dłużników albo kilku wierzycieli, a świadczenie jest podzielne, zarówno dług, jak i wierzytelność dzielą się na tyle niezależnych od siebie części, ilu jest dłużników albo wierzycieli. Części te są równe, jeżeli z okoliczności nie wynika nic innego.
k.p.c. art. 378 § § 1
Kodeks postępowania cywilnego
Sąd drugiej instancji rozpoznaje sprawę w granicach apelacji; w granicach zaskarżenia bierze jednak z urzędu pod uwagę nieważność postępowania.
k.p.c. art. 384
Kodeks postępowania cywilnego
Zakaz zmiany wyroku na niekorzyść strony wnoszącej apelację, chyba że strona przeciwna również wniosła apelację.
k.p.c. art. 102
Kodeks postępowania cywilnego
W wypadkach szczególnie uzasadnionych sąd może zasądzić od strony przegrywającej tylko część kosztów albo nie obciążać jej w ogóle kosztami.
k.c. art. 481 § § 1
Kodeks cywilny
Jeżeli dłużnik opóźni się ze spełnieniem świadczenia pieniężnego, wierzyciel może żądać odsetek za czas opóźnienia, chociażby nie poniósł żadnej szkody i chociażby opóźnienie było następstwem okoliczności, za które dłużnik odpowiedzialności nie ponosi.
k.c. art. 98 § § 1
Kodeks cywilny
Strona przegrywająca sprawę jest obowiązana zwrócić przeciwnikowi na jego żądanie, cel kosztów niezbędnych do celowego dochodzenia praw i celowej obrony.
Argumenty
Skuteczne argumenty
Sąd Rejonowy naruszył zakaz orzekania ponad żądanie (art. 321 § 1 k.p.c.), zasądzając kwoty po 5.000 zł zamiast 10.000 zł solidarnie, co było jedynym żądaniem pozwu. • Solidarna odpowiedzialność pozwanych wynika z art. 370 k.c. (wspólne mienie małżonków).
Odrzucone argumenty
Argumenty Sądu Rejonowego dotyczące wykładni umowy i terminowości działań powoda w kontekście zwrotu zadatku (choć uznane za zasadne przez Sąd I instancji, stały się bezprzedmiotowe wobec rozstrzygnięcia o charakterze proceduralnym).
Godne uwagi sformułowania
Sąd nie może wyrokować co do przedmiotu nieobjętego żądaniem ani zasądzać ponad żądanie. • Sąd drugiej instancji rozpoznaje sprawę w granicach apelacji. • W wypadkach szczególnie uzasadnionych sąd może zasądzić od strony przegrywającej tylko część kosztów albo nie obciążać jej w ogóle kosztami. • Solidarna odpowiedzialność pozwanych wynika z art. 370 k.c.
Informacje dodatkowe
Wartość precedensowa
Siła: Wysoka
Powoływalne dla: "Interpretacja art. 321 § 1 k.p.c. w kontekście żądania solidarności, zastosowanie art. 370 k.c. do odpowiedzialności małżonków za zobowiązania dotyczące majątku wspólnego, oraz zasady stosowania art. 102 k.p.c. w przypadku błędnego orzeczenia sądu pierwszej instancji."
Ograniczenia: Orzeczenie Sądu Okręgowego jest związane granicami apelacji i brakiem zaskarżenia przez powoda części wyroku Sądu Rejonowego oddalającej żądanie solidarności, co ogranicza możliwość pełnej korekty błędów Sądu I instancji.
Wartość merytoryczna
Ocena: 7/10
Sprawa pokazuje, jak błędy proceduralne sądu pierwszej instancji mogą zniweczyć merytoryczne rozstrzygnięcie, a także podkreśla znaczenie precyzyjnego formułowania żądań przez strony i granic związania sądu drugiego instancji apelacją.
“Sąd wygrał sprawę, ale przegrał przez błąd proceduralny – lekcja o żądaniach i apelacjach.”
Dane finansowe
WPS: 10 000 PLN
Twój asystent do analizy prawnej.
Zadaj pytanie prawne, zleć analizę orzecznictwa i przepisów, lub poproś o projekt pisma — AI przeszuka 1,4 mln orzeczeń i aktualne akty prawne.
- Analiza orzecznictwa i przepisów
- Drafting pism i dokumentów
- Odpowiedzi na pytania prawne
- Pogłębiona analiza z doktryny
Pełny tekst orzeczenia
Oryginalna treść postanowienia (niezmieniona). Otwiera się jako osobna strona.