III AUA 80/25
Podsumowanie
Przejdź do pełnego tekstuSprawa dotyczyła wniosku G. D. o przeliczenie emerytury w związku z wyrokiem Trybunału Konstytucyjnego z dnia 4 czerwca 2024 r. (SK 140/20), który uznał art. 25 ust. 1b ustawy emerytalnej za niezgodny z Konstytucją w zakresie dotyczącym osób składających wnioski przed 6 czerwca 2012 r. Zakład Ubezpieczeń Społecznych odmówił ponownego ustalenia wysokości emerytury, uznając, że wyrok TK nie jest podstawą do wznowienia postępowania na podstawie art. 114 ustawy emerytalnej. Sąd Okręgowy w Zielonej Górze zmienił decyzję ZUS, zobowiązując organ rentowy do przeprowadzenia postępowania o wznowienie. Sąd Apelacyjny w Poznaniu uchylił ten wyrok, stwierdzając, że Sąd Okręgowy nie rozpoznał istoty sprawy. Sąd Apelacyjny podkreślił, że sądy powszechne są zobowiązane do bezpośredniego stosowania Konstytucji i mogą odmówić zastosowania przepisu ustawy uznanego za sprzeczny z Konstytucją, nawet jeśli wyrok Trybunału Konstytucyjnego nie został opublikowany. Sąd pierwszej instancji powinien samodzielnie ocenić zgodność art. 25 ust. 1b ustawy emerytalnej z Konstytucją, a nie opierać się wyłącznie na nieopublikowanym wyroku TK. Sprawa została przekazana do ponownego rozpoznania Sądowi Okręgowemu.
Przeanalizuj tę sprawę w pełnym kontekście orzecznictwa.
Analiza orzecznictwa · odpowiedzi na pytania · badanie przepisów · drafting pism.
Wartość praktyczna
Siła precedensu: WysokaPotwierdzenie obowiązku sądów do samodzielnej oceny konstytucyjności przepisów prawa, nawet w przypadku nieopublikowanych wyroków Trybunału Konstytucyjnego, oraz zakresu rozpoznania sprawy przez sąd w postępowaniu ubezpieczeniowym.
Dotyczy specyficznej sytuacji związanej z nieopublikowanym wyrokiem TK i interpretacją art. 114 ustawy emerytalnej.
Zagadnienia prawne (3)
Czy wyrok Trybunału Konstytucyjnego, który nie został opublikowany w Dzienniku Ustaw, może stanowić podstawę do wznowienia postępowania lub ponownego ustalenia wysokości świadczenia emerytalnego na podstawie art. 114 ustawy emerytalnej?Ratio decidendi
Odpowiedź sądu
Sąd Apelacyjny wskazał, że sądy powszechne są zobowiązane do bezpośredniego stosowania Konstytucji i mogą odmówić zastosowania przepisu ustawy uznanego za sprzeczny z Konstytucją, nawet jeśli wyrok Trybunału Konstytucyjnego nie został opublikowany. Sąd pierwszej instancji powinien samodzielnie ocenić zgodność przepisu z Konstytucją.
Uzasadnienie
Sąd Apelacyjny podkreślił, że brak publikacji wyroku TK nie oznacza jego nieistnienia w obrocie prawnym dla celów sądowej oceny konstytucyjności. Sądy mają obowiązek stosować Konstytucję bezpośrednio i mogą odmówić zastosowania przepisu ustawy w przypadku oczywistej niekonstytucyjności, co nie narusza kompetencji TK.
Czy sąd pierwszej instancji, rozpoznając sprawę z zakresu ubezpieczeń społecznych, powinien samodzielnie ocenić zgodność przepisów prawa z Konstytucją, czy też powinien opierać się wyłącznie na orzeczeniach Trybunału Konstytucyjnego?Ratio decidendi
Odpowiedź sądu
Sąd pierwszej instancji jest zobowiązany do samodzielnej oceny zgodności przepisów prawa z Konstytucją w ramach ustalania, który przepis obowiązującego prawa będzie zastosowany do rozstrzygnięcia danego stanu faktycznego.
Uzasadnienie
Sąd Apelacyjny stwierdził, że Sąd Okręgowy nie rozpoznał istoty sprawy, ponieważ nie dokonał samodzielnej oceny zgodności art. 25 ust. 1b ustawy emerytalnej z Konstytucją, opierając się jedynie na nieopublikowanym wyroku TK. Sąd powszechny może odmówić zastosowania przepisu w razie jego oczywistej niekonstytucyjności.
Jaki jest zakres rozpoznania sprawy przez sąd w sprawach z zakresu ubezpieczeń społecznych?Ratio decidendi
Odpowiedź sądu
Przedmiot rozpoznania sprawy sądowej wyznacza decyzja organu rentowego, od której wniesiono odwołanie, a w drugim rzędzie przedmiot postępowania sądowego determinowany zakresem odwołania od tejże decyzji.
Uzasadnienie
Sąd Apelacyjny wskazał, że Sąd Okręgowy wydał wyrok, pomijając zakres pierwotnego wniosku i decyzji ZUS, co doprowadziło do nierozpoznania istoty sprawy.
Strony
| Nazwa | Typ | Rola |
|---|---|---|
| G. D. | osoba_fizyczna | wnioskodawca |
| Zakład Ubezpieczeń Społecznych Oddział w Z. | instytucja | organ rentowy |
Przepisy (11)
Główne
ustawa emerytalna art. 114 § 1
Ustawa emerytalna
Przepis ten stanowi podstawę do uchylenia lub zmiany decyzji i ponownego ustalenia prawa do świadczeń lub ich wysokości, jeżeli po uprawomocnieniu się decyzji zostaną przedłożone nowe dowody lub ujawniono nowe okoliczności istniejące przed wydaniem tej decyzji, które mają wpływ na prawo do świadczeń lub ich wysokość. Może obejmować sytuację uznania niezgodności z Konstytucją normy prawnej stanowiącej podstawę wydania decyzji.
ustawa emerytalna art. 25 § 1b
Ustawa emerytalna
Przepis, którego zgodność z Konstytucją była kwestionowana w kontekście wyroku TK.
Pomocnicze
k.p.a. art. 145
Kodeks postępowania administracyjnego
Przepisy dotyczące wznowienia postępowania administracyjnego, które Sąd Apelacyjny uznał za nieodpowiednie w tej konkretnej sytuacji.
k.p.a. art. 145a
Kodeks postępowania administracyjnego
Możliwość wznowienia postępowania, gdy organ orzekł decyzją na podstawie normy prawnej uznanej przez Trybunał za niezgodną z Konstytucją.
k.p.c. art. 477¹⁰ § 2
Kodeks postępowania cywilnego
Przepis dotyczący sytuacji, gdy ubezpieczony zgłosił nowe żądanie nierozpoznane przez organ rentowy.
k.p.c. art. 477¹⁴ § 3
Kodeks postępowania cywilnego
Podstawa prawna orzekania przez Sąd Apelacyjny.
k.p.c. art. 386 § 4
Kodeks postępowania cywilnego
Podstawa prawna uchylenia zaskarżonego wyroku i przekazania sprawy do ponownego rozpoznania.
Konstytucja RP art. 67 § 1
Konstytucja Rzeczypospolitej Polskiej
Przepis, z którym art. 25 ust. 1b ustawy emerytalnej miał być niezgodny.
Konstytucja RP art. 2
Konstytucja Rzeczypospolitej Polskiej
Przepis, z którym art. 25 ust. 1b ustawy emerytalnej miał być niezgodny.
Konstytucja RP art. 8 § 2
Konstytucja Rzeczypospolitej Polskiej
Przepis o bezpośrednim stosowaniu przepisów Konstytucji.
Konstytucja RP art. 190
Konstytucja Rzeczypospolitej Polskiej
Przepisy dotyczące mocy obowiązującej i ogłaszania orzeczeń Trybunału Konstytucyjnego.
Argumenty
Skuteczne argumenty
Sąd pierwszej instancji nie rozpoznał istoty sprawy, ponieważ nie dokonał samodzielnej oceny zgodności przepisów z Konstytucją, opierając się jedynie na nieopublikowanym wyroku TK. • Sądy powszechne są zobowiązane do bezpośredniego stosowania Konstytucji i mogą odmówić zastosowania przepisu ustawy uznanego za sprzeczny z Konstytucją. • Zakres rozpoznania sprawy sądowej wyznacza decyzja organu rentowego i odwołanie od niej.
Odrzucone argumenty
Wyrok Sądu Okręgowego był prawidłowy, ponieważ zobowiązał ZUS do przeprowadzenia postępowania o wznowienie postępowania w związku z wyrokiem TK.
Godne uwagi sformułowania
nie rozpoznał istoty sprawy • nieopublikowany wyrok TK • samodzielna ocena zgodności przepisów z Konstytucją • bezpośrednie stosowanie Konstytucji • oczywista niekonstytucyjność przepisu
Skład orzekający
Marta Sawińska
przewodniczący
Informacje dodatkowe
Wartość precedensowa
Siła: Wysoka
Powoływalne dla: "Potwierdzenie obowiązku sądów do samodzielnej oceny konstytucyjności przepisów prawa, nawet w przypadku nieopublikowanych wyroków Trybunału Konstytucyjnego, oraz zakresu rozpoznania sprawy przez sąd w postępowaniu ubezpieczeniowym."
Ograniczenia: Dotyczy specyficznej sytuacji związanej z nieopublikowanym wyrokiem TK i interpretacją art. 114 ustawy emerytalnej.
Wartość merytoryczna
Ocena: 7/10
Sprawa dotyczy ważnego zagadnienia prawnego dotyczącego stosowania Konstytucji przez sądy i wpływu orzeczeń Trybunału Konstytucyjnego, nawet nieopublikowanych. Ma to znaczenie praktyczne dla wielu obywateli ubiegających się o świadczenia.
“Czy nieopublikowany wyrok Trybunału Konstytucyjnego może zmienić Twoją emeryturę? Sąd Apelacyjny wyjaśnia!”
Sektor
ubezpieczenia społeczne
Twój asystent do analizy prawnej.
Zadaj pytanie prawne, zleć analizę orzecznictwa i przepisów, lub poproś o projekt pisma — AI przeszuka 1,4 mln orzeczeń i aktualne akty prawne.
- Analiza orzecznictwa i przepisów
- Drafting pism i dokumentów
- Odpowiedzi na pytania prawne
- Pogłębiona analiza z doktryny
Pełny tekst orzeczenia
Oryginalna treść postanowienia (niezmieniona). Otwiera się jako osobna strona.