III AUA 32/25
Podsumowanie
Przejdź do pełnego tekstuSprawa dotyczyła wniosku J. Z. o przeliczenie emerytury powszechnej, która została przyznana po wprowadzeniu art. 25 ust. 1b ustawy o emeryturach i rentach z FUS, pomniejszającego podstawę obliczenia emerytury o kwoty wcześniej pobranych emerytur. Ubezpieczony powołał się na wyrok Trybunału Konstytucyjnego z 4 czerwca 2024 r. (sygn. akt SK 140/20), który uznał ten przepis za niezgodny z Konstytucją w zakresie dotyczącym osób składających wnioski przed 6 czerwca 2012 r. Sąd Okręgowy w Łomży oddalił odwołanie, argumentując, że wyrok TK nie został opublikowany w Dzienniku Ustaw, co uniemożliwia jego stosowanie i zmianę prawomocnej decyzji. Sąd Okręgowy powołał się na art. 190 Konstytucji RP, podkreślając, że orzeczenia TK mają moc obowiązującą i wchodzą w życie z dniem ogłoszenia. Sąd Apelacyjny w Białymstoku zmienił zaskarżony wyrok w całości. Sąd Apelacyjny uznał, że wyrok TK, mimo braku publikacji, pozwala na prokonstytucyjną wykładnię przepisów i zastosowanie art. 114 ustawy emerytalnej (wniosek o ponowne ustalenie wysokości świadczenia). Sąd podkreślił, że ubezpieczony, który przeszedł na wcześniejszą emeryturę w 2007 r. (przed wejściem w życie art. 25 ust. 1b), nie mógł przewidzieć negatywnych konsekwencji dla swojej przyszłej emerytury powszechnej. Sąd Apelacyjny przyznał prawo do przeliczenia emerytury powszechnej bez pomniejszania jej podstawy o kwoty wcześniej pobranych emerytur, ale tylko za okres do dnia, w którym ubezpieczony osiągnął wiek powszechny emerytalny (16.02.2022 r.). Po tej dacie, ubezpieczony powinien był mieć świadomość istnienia art. 25 ust. 1b i jego konsekwencji. Sąd Apelacyjny odstąpił od obciążania ZUS kosztami zastępstwa procesowego, uznając szczególny charakter sprawy i rozbieżności w orzecznictwie.
Przeanalizuj tę sprawę w pełnym kontekście orzecznictwa.
Analiza orzecznictwa · odpowiedzi na pytania · badanie przepisów · drafting pism.
Wartość praktyczna
Siła precedensu: WysokaUzasadnienie stosowania prokonstytucyjnej wykładni przepisów przez sądy powszechne, nawet w przypadku nieopublikowanych wyroków Trybunału Konstytucyjnego, oraz interpretacja przepisów dotyczących przeliczenia emerytur w kontekście ochrony praw nabytych i zasady zaufania do państwa.
Orzeczenie dotyczy specyficznej sytuacji osób, które złożyły wniosek o wcześniejszą emeryturę przed 6 czerwca 2012 r. i nabyły prawo do emerytury powszechnej po 1 stycznia 2013 r., ale przed 16 lutego 2022 r. Ograniczenie stosowania do okresu przed osiągnięciem wieku powszechnego emerytalnego.
Zagadnienia prawne (3)
Czy wyrok Trybunału Konstytucyjnego stwierdzający niezgodność przepisu z Konstytucją, który nie został opublikowany w Dzienniku Ustaw, może stanowić podstawę do wznowienia postępowania lub zmiany prawomocnej decyzji administracyjnej?Ratio decidendi
Odpowiedź sądu
Tak, wyrok Trybunału Konstytucyjnego, mimo braku publikacji, może stanowić podstawę do prokonstytucyjnej wykładni przepisów i zmiany decyzji, szczególnie w kontekście ochrony praw nabytych i zasady zaufania do państwa.
Uzasadnienie
Sąd Apelacyjny uznał, że brak publikacji wyroku TK nie wyklucza jego stosowania w drodze prokonstytucyjnej wykładni, zwłaszcza gdy przepis narusza fundamentalne zasady konstytucyjne i zasady ochrony praw nabytych. Wykorzystano art. 114 ustawy emerytalnej jako podstawę do ponownego ustalenia świadczenia.
Czy art. 25 ust. 1b ustawy o emeryturach i rentach z FUS, w zakresie w jakim pomniejsza podstawę obliczenia emerytury powszechnej o kwoty wcześniej pobranych emerytur, może być stosowany wobec osób, które złożyły wniosek o wcześniejszą emeryturę przed wejściem w życie tego przepisu lub przed jego publikacją?Ratio decidendi
Odpowiedź sądu
Nie, przepis ten nie powinien być stosowany wobec osób, które złożyły wniosek o wcześniejszą emeryturę przed 6 czerwca 2012 r., ponieważ nie mogły one przewidzieć negatywnych konsekwencji dla swojej przyszłej emerytury powszechnej, co narusza zasadę zaufania do państwa i prawa.
Uzasadnienie
Sąd Apelacyjny zastosował prokonstytucyjną wykładnię, uznając, że osoby, które przeszły na wcześniejszą emeryturę przed datą publikacji nowelizacji wprowadzającej art. 25 ust. 1b, nie miały możliwości przewidzenia skutków tej zmiany dla wysokości swojej przyszłej emerytury powszechnej. Ochrona konstytucyjna obejmuje okres do osiągnięcia wieku powszechnego emerytalnego.
Czy sąd powszechny może odmówić zastosowania przepisu uznanego przez Trybunał Konstytucyjny za niekonstytucyjny, mimo braku jego publikacji w Dzienniku Ustaw?Ratio decidendi
Odpowiedź sądu
Tak, sąd może dokonać prokonstytucyjnej wykładni i odmówić zastosowania przepisu, który został uznany za niekonstytucyjny, nawet jeśli nie został jeszcze opublikowany, w celu ochrony praw jednostki i zapewnienia zgodności z Konstytucją.
Uzasadnienie
Sąd Apelacyjny podkreślił, że zaniechanie publikacji wyroku TK przez władzę wykonawczą nie może pozbawiać jednostki ochrony konstytucyjnej. Sądy mają obowiązek stosować Konstytucję bezpośrednio, zwłaszcza w sytuacjach oczywistych naruszeń.
Strony
| Nazwa | Typ | Rola |
|---|---|---|
| J. Z. | osoba_fizyczna | wnioskodawca |
| Zakład Ubezpieczeń Społecznych Oddział w B. | instytucja | pozwany |
Przepisy (19)
Główne
u.e.r.f.u.s. art. 25 § ust. 1b
Ustawa o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych
Przepis uznany za niezgodny z Konstytucją w zakresie dotyczącym osób składających wnioski przed 06.06.2012 r. Sąd Apelacyjny zastosował prokonstytucyjną wykładnię, ograniczając jego stosowanie.
u.e.r.f.u.s. art. 114 § ust. 1 pkt 1)
Ustawa o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych
Podstawa do ponownego ustalenia prawa do świadczeń lub ich wysokości w przypadku ujawnienia nowych okoliczności.
Pomocnicze
u.e.r.f.u.s. art. 24
Ustawa o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych
Podstawa obliczenia emerytury.
Konstytucja RP art. 190 § ust. 1-3
Konstytucja Rzeczypospolitej Polskiej
Dotyczy mocy obowiązującej i wejścia w życie orzeczeń Trybunału Konstytucyjnego.
Konstytucja RP art. 190 § ust. 4
Konstytucja Rzeczypospolitej Polskiej
Otwiera drogę do sanacji sytuacji prawnych w następstwie orzeczenia TK.
Konstytucja RP art. 67 § ust. 1
Konstytucja Rzeczypospolitej Polskiej
Prawo do zabezpieczenia społecznego.
Konstytucja RP art. 2
Konstytucja Rzeczypospolitej Polskiej
Zasada demokratycznego państwa prawnego, zasada zaufania obywatela do państwa i prawa.
Konstytucja RP art. 8 § ust. 2
Konstytucja Rzeczypospolitej Polskiej
Bezpośrednie stosowanie Konstytucji.
Konstytucja RP art. 32 § ust. 1 i 2
Konstytucja Rzeczypospolitej Polskiej
Zasada równości wobec prawa i niedyskryminacji.
k.p.c. art. 477 § 14 § 1
Kodeks postępowania cywilnego
Podstawa oddalenia odwołania przez Sąd I instancji.
k.p.c. art. 98
Kodeks postępowania cywilnego
Zasada obciążania kosztami procesu.
k.p.c. art. 102
Kodeks postępowania cywilnego
Zasada słuszności w zakresie kosztów.
k.p.a. art. 145a § § 1 i 2
Kodeks postępowania administracyjnego
Wznowienie postępowania w przypadku orzeczenia TK o niezgodności aktu normatywnego z Konstytucją.
u.s.u.s. art. 2a § ust. 1 i ust. 2 pkt 3) i 4)
Ustawa o systemie ubezpieczeń społecznych
u.e.r.f.u.s. art. 114 § ust. 1 pkt 6)
Ustawa o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych
Podstawa do ponownego ustalenia prawa do świadczeń lub ich wysokości w przypadku błędu organu rentowego.
u.e.r.f.u.s. art. 133 § ust. 1 pkt 2)
Ustawa o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych
Wypłata przyznanych lub podwyższonych świadczeń.
u.e.r.f.u.s. art. 194j
Ustawa o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych
u.e.r.f.u.s. art. 26c § ust. 2
Ustawa o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych
u.e.r.f.u.s. art. 194i
Ustawa o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych
Argumenty
Skuteczne argumenty
Wyrok Trybunału Konstytucyjnego, mimo braku publikacji, pozwala na prokonstytucyjną wykładnię przepisów. • Art. 25 ust. 1b ustawy emerytalnej nie powinien być stosowany wobec osób, które złożyły wniosek o wcześniejszą emeryturę przed 6 czerwca 2012 r., ze względu na naruszenie zasady zaufania do państwa i prawa. • Sąd Apelacyjny ma prawo do bezpośredniego stosowania Konstytucji i odmowy zastosowania przepisu uznanego za niekonstytucyjny.
Odrzucone argumenty
Wyrok Trybunału Konstytucyjnego nie został opublikowany, co uniemożliwia jego stosowanie. • Brak podstaw do wznowienia postępowania lub zmiany prawomocnej decyzji na podstawie nieopublikowanego wyroku TK. • Sąd Okręgowy prawidłowo oddalił odwołanie, stosując obowiązujące przepisy.
Godne uwagi sformułowania
ochrona konstytucyjna nie może trwać po spełnieniu przez niego przesłanek nabycia prawa do emerytury powszechnej • nie można akceptować takiego orzeczenia, które zapadło jako następstwo stanu naruszenia Konstytucji RP • ochrona 'paserstwa konstytucyjnego' • prokonstytucyjna wykładnia przepisów • zasada zaufania obywatela do państwa i stanowionego przez nie prawa • nie mieli możliwości oceny swojej sytuacji prawnej według reguł wynikających z art. 25 ust. 1b ustawy emerytalnej
Skład orzekający
Teresa Suchcicka
przewodniczący
Informacje dodatkowe
Wartość precedensowa
Siła: Wysoka
Powoływalne dla: "Uzasadnienie stosowania prokonstytucyjnej wykładni przepisów przez sądy powszechne, nawet w przypadku nieopublikowanych wyroków Trybunału Konstytucyjnego, oraz interpretacja przepisów dotyczących przeliczenia emerytur w kontekście ochrony praw nabytych i zasady zaufania do państwa."
Ograniczenia: Orzeczenie dotyczy specyficznej sytuacji osób, które złożyły wniosek o wcześniejszą emeryturę przed 6 czerwca 2012 r. i nabyły prawo do emerytury powszechnej po 1 stycznia 2013 r., ale przed 16 lutego 2022 r. Ograniczenie stosowania do okresu przed osiągnięciem wieku powszechnego emerytalnego.
Wartość merytoryczna
Ocena: 8/10
Sprawa dotyczy ważnego zagadnienia prawnego związanego z wyrokiem Trybunału Konstytucyjnego i jego wpływem na prawa obywateli, co jest tematem budzącym duże zainteresowanie w kontekście ochrony prawnej i sprawiedliwości społecznej.
“Sąd Apelacyjny: Nawet nieopublikowany wyrok TK może zmienić Twoją emeryturę!”
Sektor
ubezpieczenia społeczne
Twój asystent do analizy prawnej.
Zadaj pytanie prawne, zleć analizę orzecznictwa i przepisów, lub poproś o projekt pisma — AI przeszuka 1,4 mln orzeczeń i aktualne akty prawne.
- Analiza orzecznictwa i przepisów
- Drafting pism i dokumentów
- Odpowiedzi na pytania prawne
- Pogłębiona analiza z doktryny
Pełny tekst orzeczenia
Oryginalna treść postanowienia (niezmieniona). Otwiera się jako osobna strona.