III AUa 1118/26Zwolnienie banku z obowiązku zwrotu świadczeń po śmierci posiadacza rachunku
Podsumowanie
Przejdź do pełnego tekstuSprawa dotyczyła sporu między bankiem a organem rentowym o zwrot nienależnie wypłaconych świadczeń emerytalnych po śmierci posiadacza rachunku, J. S. Organ rentowy wypłacał emeryturę na rachunek J. S. po jego śmierci, a następnie pełnomocnik zmarłego wypłacił z tego rachunku znaczną kwotę. Bank, po otrzymaniu wniosku o zwrot świadczeń, poinformował organ rentowy o wypłacie dokonanej przez pełnomocnika i wskazał jego dane, powołując się na zwolnienie z obowiązku zwrotu na podstawie art. 55 ust. 3 Prawa bankowego. Sąd Okręgowy uznał bank za zwolniony z obowiązku zwrotu. Sąd Apelacyjny pierwotnie zmienił wyrok, uznając apelację organu rentowego za zasadną, argumentując, że wypłata dokonana przez pełnomocnika nie była uprawniona w rozumieniu przepisów. Sąd Najwyższy uchylił ten wyrok i przekazał sprawę do ponownego rozpoznania. Po ponownym rozpoznaniu, Sąd Apelacyjny, związany wykładnią Sądu Najwyższego, oddalił apelację organu rentowego. Sąd uznał, że bank działał w dobrej wierze, nie miał wiedzy o śmierci posiadacza rachunku ani możliwości łatwego jej ustalenia, a po otrzymaniu informacji od organu rentowego, spełnił wymogi formalne, informując o wypłacie i wskazując osobę, która ją dokonała. W związku z tym bank został zwolniony z obowiązku zwrotu pozostałej części nienależnie wypłaconego świadczenia.
Przeanalizuj tę sprawę w pełnym kontekście orzecznictwa.
Analiza orzecznictwa · odpowiedzi na pytania · badanie przepisów · drafting pism.
Wartość praktyczna
Siła precedensu: WysokaInterpretacja art. 55 ust. 3 Prawa bankowego w kontekście odpowiedzialności banku za wypłaty z rachunku zmarłego posiadacza, zwłaszcza w sytuacji działania pełnomocnika i braku wiedzy banku o śmierci.
Dotyczy specyficznej sytuacji wypłaty świadczeń emerytalnych i zastosowania art. 55 Prawa bankowego. Interpretacja opiera się na wykładni Sądu Najwyższego.
Zagadnienia prawne (2)
Czy bank jest zwolniony z obowiązku zwrotu nienależnie wypłaconych świadczeń emerytalnych, jeśli przed otrzymaniem wniosku organu rentowego dokonał wypłat z rachunku zmarłego na rzecz pełnomocnika, a następnie poinformował organ o tej wypłacie i wskazał dane pełnomocnika?Ratio decidendi
Odpowiedź sądu
Tak, bank jest zwolniony z obowiązku zwrotu, jeśli działał w dobrej wierze, nie miał wiedzy o śmierci posiadacza rachunku ani możliwości łatwego jej ustalenia, a po otrzymaniu wniosku organu rentowego spełnił wymogi formalne dotyczące poinformowania o wypłacie i wskazania osoby, która ją dokonała.
Uzasadnienie
Sąd Najwyższy, a za nim Sąd Apelacyjny, uznał, że pojęcie 'innej uprawnionej osoby' w art. 55 ust. 3 Prawa bankowego należy dekodować z perspektywy banku na moment dokonywania wypłaty. Bank nie ma obowiązku weryfikowania podstaw do wypłaty przy każdej transakcji, a obowiązek ten powstaje w określonych terminach lub w przypadku uzyskania informacji o śmierci posiadacza rachunku. Jeśli bank nie wiedział i nie mógł z łatwością dowiedzieć się o śmierci, a po otrzymaniu wniosku organu rentowego spełnił wymogi formalne, jest zwolniony z obowiązku zwrotu.
Czy wypłata środków z rachunku zmarłego przez pełnomocnika, który nie posiadał dyspozycji wkładem na wypadek śmierci (art. 56 Prawa bankowego), jest traktowana jako wypłata na rzecz 'innej uprawnionej osoby' w rozumieniu art. 55 ust. 3 Prawa bankowego?
Odpowiedź sądu
Nie, wypłata dokonana przez pełnomocnika, który nie posiadał dyspozycji wkładem na wypadek śmierci, nie uprawnia banku do zastosowania zwolnienia przewidzianego w art. 55 ust. 3 Prawa bankowego, jeśli bank wiedział lub mógł się dowiedzieć o śmierci posiadacza rachunku.
Uzasadnienie
Sąd Apelacyjny pierwotnie uznał, że tylko osoby wymienione w art. 56 Prawa bankowego mogą być uznane za uprawnione po śmierci posiadacza rachunku. Jednak Sąd Najwyższy skorygował tę interpretację, wskazując, że kluczowe jest przekonanie banku o uprawnieniu do wypłaty w momencie jej dokonywania, a nie tylko formalne uprawnienie wynikające z art. 56. W ostatecznym rozrachunku, po ponownym rozpoznaniu sprawy, Sąd Apelacyjny przyjął wykładnię SN, że bank był zwolniony, ponieważ nie wiedział i nie mógł się dowiedzieć o śmierci posiadacza rachunku.
Rozstrzygnięcie
Strony
| Nazwa | Typ | Rola |
|---|---|---|
| (...) Kasa (...) Bank (...) S.A. w L. | spółka | odwołujący |
| Dyrektor Zakładu Emerytalno-Rentowego Ministerstwa Spraw Wewnętrznych i Administracji w L. | organ_państwowy | organ rentowy |
Przepisy (14)
Główne
pr. bank. art. 55 § ust. 1 pkt 2
Prawo bankowe
Bank jest obowiązany wypłacić z rachunku zmarłego kwotę równą wpłatom dokonanym przez organ rentowy za okres po śmierci posiadacza, jeśli otrzyma wniosek organu.
pr. bank. art. 55 § ust. 3
Prawo bankowe
Bank jest zwolniony z obowiązku wypłaty, jeżeli przed otrzymaniem wniosku organu dokonał wypłat innym uprawnionym osobom, które uniemożliwiają realizację wniosku, oraz poinformował o tym organ w terminie 30 dni ze wskazaniem osób, które pobrały wypłaty.
u.z.e.f.p. art. 39 § ust. 1 pkt 4
Ustawa o zaopatrzeniu emerytalnym funkcjonariuszy Policji
Prawo do świadczeń ustaje w razie śmierci osoby uprawnionej.
u.e.r.f.u.s. art. 138 § ust. 1
Ustawa o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych
Definicja nienależnie pobranych świadczeń.
u.e.r.f.u.s. art. 138a
Ustawa o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych
Podmiot prowadzący rachunek płatniczy oraz bank są obowiązani zwrócić organowi rentowemu kwoty świadczeń przekazane na rachunek za miesiące następujące po miesiącu, w którym nastąpiła śmierć świadczeniobiorcy.
Pomocnicze
pr. bank. art. 55 § ust. 4
Prawo bankowe
Bank nie odpowiada za szkody wynikające z wykonania czynności, o których mowa w ust. 1 pkt 2 i ust. 3.
pr. bank. art. 56
Prawo bankowe
Dyspozycja wkładem na wypadek śmierci - możliwość wskazania przez posiadacza rachunku osób uprawnionych do wypłaty po jego śmierci.
u.e.r.f.u.s. art. 138 § ust. 3
Ustawa o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych
Do zwrotu nienależnie pobranych świadczeń jest zobowiązana osoba, która je pobrała, jeśli wypłata nastąpiła z przyczyn niezależnych od organu rentowego innej osobie niż wskazana w decyzji.
k.p.c. art. 477¹⁴ § § 2
Kodeks postępowania cywilnego
Podstawa prawna zmiany zaskarżonej decyzji przez sąd pierwszej instancji.
k.p.c. art. 98 § § 1
Kodeks postępowania cywilnego
Zasada odpowiedzialności za koszty procesu.
k.p.c. art. 386 § § 1
Kodeks postępowania cywilnego
Podstawa prawna orzekania przez sąd drugiej instancji w przedmiocie zmiany zaskarżonego orzeczenia.
k.p.c. art. 385
Kodeks postępowania cywilnego
Podstawa prawna oddalenia apelacji przez sąd drugiej instancji.
k.p.c. art. 367¹ § § 1
Kodeks postępowania cywilnego
Podstawa prawna stosowania przepisów o postępowaniu apelacyjnym do postępowania kasacyjnego.
k.c. art. 105
Kodeks cywilny
Ważność czynności prawnej dokonanej przez pełnomocnika po wygaśnięciu umocowania, gdy druga strona nie wiedziała lub nie mogła się dowiedzieć o wygaśnięciu.
Argumenty
Skuteczne argumenty
Bank działał w dobrej wierze, nie wiedząc o śmierci posiadacza rachunku. • Bank poinformował organ rentowy o wypłacie dokonanej przez pełnomocnika i podał jego dane. • Bank spełnił wymogi art. 55 ust. 3 Prawa bankowego, co zwalnia go z obowiązku zwrotu świadczeń.
Odrzucone argumenty
Organ rentowy argumentował, że bank nie był zwolniony z obowiązku zwrotu, ponieważ wypłata przez pełnomocnika nie była uprawniona w rozumieniu przepisów. • Organ rentowy kwestionował błędną interpretację art. 55 ust. 1 pkt 2 i ust. 3 Prawa bankowego przez Sąd Okręgowy.
Godne uwagi sformułowania
Pojęcie innej uprawnionej osoby, o którym mowa w tym przepisie należy dekodować w odniesieniu do Banku, a nie organu rentowego, bo na tym etapie ocenie podlega czynność polegająca na dokonaniu wypłaty należności pieniężnych z rachunku bankowego świadczeniobiorcy. • Sąd Najwyższy wyjaśnił, że projekcja warunku „uprawnienia” z tego przepisu wyznaczana jest bowiem stanem wiedzy banku na moment dokonywania wypłaty z rachunku. • Bank nie miał obowiązku weryfikowania podstaw do wypłaty środków zgromadzonych na rachunku bankowym przy każdej czynności dokonanej przez pełnomocnika.
Skład orzekający
Renata Szelhaus
przewodniczący
Informacje dodatkowe
Wartość precedensowa
Siła: Wysoka
Powoływalne dla: "Interpretacja art. 55 ust. 3 Prawa bankowego w kontekście odpowiedzialności banku za wypłaty z rachunku zmarłego posiadacza, zwłaszcza w sytuacji działania pełnomocnika i braku wiedzy banku o śmierci."
Ograniczenia: Dotyczy specyficznej sytuacji wypłaty świadczeń emerytalnych i zastosowania art. 55 Prawa bankowego. Interpretacja opiera się na wykładni Sądu Najwyższego.
Wartość merytoryczna
Ocena: 7/10
Sprawa dotyczy ważnej kwestii odpowiedzialności banków w przypadku wypłat z rachunków osób zmarłych, co ma znaczenie praktyczne dla wielu klientów banków i instytucji wypłacających świadczenia. Wykładnia przepisów przez Sąd Najwyższy jest kluczowa.
“Czy bank odpowiada za wypłatę pieniędzy z konta zmarłego? Kluczowa wykładnia Sądu Najwyższego.”
Sektor
bankowość
Twój asystent do analizy prawnej.
Zadaj pytanie prawne, zleć analizę orzecznictwa i przepisów, lub poproś o projekt pisma — AI przeszuka polskie orzecznictwo i aktualne akty prawne.
- Analiza orzecznictwa i przepisów
- Drafting pism i dokumentów
- Odpowiedzi na pytania prawne
- Pogłębiona analiza z doktryny
Powiązane przepisy
Powiązane tematy
Pełny tekst orzeczenia
Oryginalna treść postanowienia (niezmieniona). Otwiera się jako osobna strona.