Orzeczenie · 2025-09-25

II KK 321/25

Sąd
Sąd Najwyższy
Data
2025-09-25
SNKarneniepoczytalność sprawcyWysokanajwyższy
niepoczytalnośćśrodek zabezpieczającyzakład psychiatrycznyprawo do obronynaruszenie procedurykasacjaSąd Najwyższygroźby karalne

Sąd Najwyższy w Izbie Karnej rozpoznał kasację prokuratora wniesioną na korzyść podejrzanego A. Z., który był oskarżony o czyn z art. 190 § 1 k.k. (groźby karalne). Postanowieniem Sądu Rejonowego dla m.st. Warszawy postępowanie karne zostało umorzone z powodu stwierdzenia niepoczytalności podejrzanego (art. 17 § 1 pkt 2 k.p.k. w zw. z art. 31 § 1 k.k.), a wobec niego orzeczono środek zabezpieczający w postaci umieszczenia w zamkniętym zakładzie psychiatrycznym (art. 93a § 1 pkt 4 k.k. i inne). Sąd Okręgowy w Warszawie utrzymał to postanowienie w mocy po rozpoznaniu zażalenia obrońcy. Prokurator w kasacji zarzucił rażące naruszenie prawa procesowego, w tym art. 433 § 1 k.p.k. i art. 439 § 1 pkt 11 k.p.k., wskazując na rozpoznanie sprawy przez Sąd pierwszej instancji na posiedzeniu pod nieobecność podejrzanego, mimo że jego obecność była obowiązkowa zgodnie z art. 354 pkt 2 k.p.k., co naruszyło prawo do obrony. Sąd Najwyższy uznał kasację za oczywiście zasadną, stwierdzając, że doszło do uchybienia o randze bezwzględnej przyczyny odwoławczej. Podkreślono, że rozpoznanie wniosku o umorzenie postępowania z powodu niepoczytalności sprawcy i zastosowanie środków zabezpieczających na posiedzeniu wymaga obligatoryjnego udziału prokuratora, obrońcy i podejrzanego, chyba że jego udział byłby niewskazany ze względu na stan zdrowia psychicznego, co nie miało miejsca w tej sprawie. Sąd Okręgowy nie nadał należytej rangi tym uchybieniom, utrzymując w mocy wadliwe orzeczenie. W związku z tym Sąd Najwyższy uchylił zaskarżone postanowienia i przekazał sprawę sądowi pierwszej instancji do ponownego rozpoznania, z zaleceniem zapewnienia prawidłowego przebiegu postępowania.

Asystent · analiza prawna

Przeanalizuj tę sprawę w pełnym kontekście orzecznictwa.

Analiza orzecznictwa · odpowiedzi na pytania · badanie przepisów · drafting pism.

Wypróbuj Asystenta

Wartość praktyczna

Siła precedensu: Wysoka
Do czego można powołać

Naruszenie prawa do obrony w postępowaniu karnym, obowiązek obecności podejrzanego na posiedzeniu w sprawie o umorzenie z powodu niepoczytalności i zastosowanie środka zabezpieczającego, obowiązki sądu odwoławczego w zakresie kontroli z urzędu.

Ograniczenia stosowania

Dotyczy specyficznej sytuacji procesowej w sprawach karnych dotyczących niepoczytalności sprawcy i zastosowania środków zabezpieczających.

Zagadnienia prawne (2)

Czy rozpoznanie wniosku o umorzenie postępowania z powodu niepoczytalności sprawcy i zastosowanie środka zabezpieczającego na posiedzeniu pod nieobecność podejrzanego, którego obecność była obowiązkowa, stanowi bezwzględną przyczynę odwoławczą?Ratio decidendi

Odpowiedź sądu

Tak, rozpoznanie sprawy na posiedzeniu pod nieobecność podejrzanego, gdy jego obecność jest obowiązkowa, stanowi bezwzględną przyczynę odwoławczą z art. 439 § 1 pkt 11 k.p.k.

Uzasadnienie

Sąd Najwyższy podkreślił, że art. 354 pkt 2 k.p.k. wprost wyklucza możliwość rozpoznania sprawy na posiedzeniu pod nieobecność podejrzanego, prokuratora lub obrońcy, z wyjątkiem sytuacji, gdy jego udział byłby niewskazany ze względu na stan zdrowia psychicznego. Procedowanie pod nieobecność podejrzanego, gdy jego obecność była obligatoryjna, narusza prawo do obrony i stanowi uchybienie z art. 439 § 1 pkt 11 k.p.k.

Czy sąd odwoławczy miał obowiązek badać z urzędu uchybienia sądu pierwszej instancji, nawet jeśli nie zostały one podniesione w zażaleniu?Ratio decidendi

Odpowiedź sądu

Tak, sąd odwoławczy miał obowiązek uwzględnić uchybienie stanowiące bezwzględną przyczynę odwoławczą, nawet jeśli zostało ono zasygnalizowane jedynie przez prokuratora, a nie stanowiło głównego zarzutu w zażaleniu.

Uzasadnienie

Sąd Najwyższy wskazał, że sąd odwoławczy miał obowiązek uwzględnić wadę orzeczenia rangi bezwzględnej przyczyny odwoławczej, zwłaszcza że została ona zasygnalizowana przez prokuratora. Utrzymanie w mocy orzeczenia dotkniętego tak poważnym uchybieniem stanowi rażące naruszenie standardów kontroli odwoławczej.

Rozstrzygnięcie
Decyzja
Uchylenie i przekazanie do ponownego rozpoznania
Strona wygrywająca
podejrzany (w sensie procesowym)

Strony

NazwaTypRola
A. Z.osoba_fizycznapodejrzany
E. M.osoba_fizycznapokrzywdzona
Prokurator Okręgowy w Warszawieorgan_państwowyprokurator
adw. O. S.inneobrońca

Przepisy (14)

Główne

k.k. art. 190 § 1

Kodeks karny

k.k. art. 31 § 1

Kodeks karny

k.k. art. 93a § 1

Kodeks karny

pkt 4

k.k. art. 93b § 1

Kodeks karny

k.k. art. 93c § 1

Kodeks karny

k.k. art. 93g § 1

Kodeks karny

k.p.k. art. 17 § 1

Kodeks postępowania karnego

pkt 2

k.p.k. art. 354

Kodeks postępowania karnego

pkt 2

k.p.k. art. 433 § 1

Kodeks postępowania karnego

k.p.k. art. 439 § 1

Kodeks postępowania karnego

pkt 11

Pomocnicze

k.p.k. art. 117 § 1

Kodeks postępowania karnego

k.p.k. art. 117 § 3

Kodeks postępowania karnego

k.p.k. art. 6

Kodeks postępowania karnego

k.p.k. art. 535 § 5

Kodeks postępowania karnego

Argumenty

Skuteczne argumenty

Rozpoznanie sprawy na posiedzeniu pod nieobecność podejrzanego, którego obecność była obowiązkowa, stanowi rażące naruszenie prawa procesowego i bezwzględną przyczynę odwoławczą. • Sąd odwoławczy miał obowiązek zbadać z urzędu uchybienie sądu pierwszej instancji, które stanowiło bezwzględną przyczynę odwoławczą.

Godne uwagi sformułowania

uchyla zaskarżone postanowienie oraz utrzymane nim w mocy postanowienie Sądu Rejonowego dla m. st. Warszawy w Warszawie i przekazuje sprawę Sądowi pierwszej instancji do ponownego rozpoznania • kasacja jest oczywiście zasadna • uchybienie rangi bezwzględnej przyczyny odwoławczej • podejrzany nie brał udziału w posiedzeniu przed Sądem pierwszej instancji [...] mimo że jego udział w tym posiedzeniu był obligatoryjny • procedowanie na posiedzeniu pod nieobecność podejrzanego stanowi uchybienie określone w art. 439 § 1 pkt 11 k.p.k. • rozpoznanie wniosku [...] na posiedzeniu może nastąpić tylko przy udziale prokuratora, obrońcy i podejrzanego

Skład orzekający

Eugeniusz Wildowicz

przewodniczący, sprawozdawca

Waldemar Płóciennik

członek

Małgorzata Wąsek-Wiaderek

członek

Informacje dodatkowe

Wartość precedensowa

Siła: Wysoka

Powoływalne dla: "Naruszenie prawa do obrony w postępowaniu karnym, obowiązek obecności podejrzanego na posiedzeniu w sprawie o umorzenie z powodu niepoczytalności i zastosowanie środka zabezpieczającego, obowiązki sądu odwoławczego w zakresie kontroli z urzędu."

Ograniczenia: Dotyczy specyficznej sytuacji procesowej w sprawach karnych dotyczących niepoczytalności sprawcy i zastosowania środków zabezpieczających.

Wartość merytoryczna

Ocena: 7/10

Sprawa dotyczy fundamentalnego prawa do obrony w kontekście niepoczytalności i środków zabezpieczających, co jest ważnym zagadnieniem proceduralnym w prawie karnym.

Nawet w przypadku niepoczytalności, prawo do obrony musi być zagwarantowane – Sąd Najwyższy uchyla środek zabezpieczający z powodu naruszenia procedury.

Sektor

inne

Asystent AI dla prawników

Twój asystent do analizy prawnej.

Zadaj pytanie prawne, zleć analizę orzecznictwa i przepisów, lub poproś o projekt pisma — AI przeszuka 1,4 mln orzeczeń i aktualne akty prawne.

  • Analiza orzecznictwa i przepisów
  • Drafting pism i dokumentów
  • Odpowiedzi na pytania prawne
  • Pogłębiona analiza z doktryny
Wypróbuj Asystenta AI za darmo
Powiązane tematy

Pełny tekst orzeczenia

Oryginalna treść postanowienia (niezmieniona). Otwiera się jako osobna strona.

Przeczytaj pełny tekst