II CSKP 876/22
Podsumowanie
Przejdź do pełnego tekstuSąd Najwyższy rozpoznał skargę kasacyjną Banku S.A. od wyroku Sądu Apelacyjnego w Warszawie, który uznał umowę kredytu mieszkaniowego denominowanego we frankach szwajcarskich za nieważną. Powodowie E.B. i B.B. domagali się ustalenia nieważności umowy lub stwierdzenia istnienia klauzul abuzywnych. Sądy niższych instancji uznały umowę za nieważną, wskazując na niedozwolony charakter klauzul przeliczeniowych, które pozwalały bankowi na jednostronne ustalanie kursów walut, co rażąco naruszało interesy konsumentów. Sąd Najwyższy oddalił skargę kasacyjną banku, uznając zarzuty dotyczące naruszenia przepisów prawa procesowego i materialnego za niezasadne. Potwierdził, że klauzule indeksacyjne, które uprawniają bank do jednostronnego ustalania kursów walut, są nietransparentne i abuzywne, ponieważ pozostawiają pole do arbitralnego działania banku i obarczają kredytobiorcę nieprzewidywalnym ryzykiem. Sąd podkreślił, że ocena abuzywności klauzul powinna być dokonywana według stanu z chwili zawarcia umowy i że nie ma możliwości uzupełniania luk w umowie powstałych po wyeliminowaniu postanowień abuzywnych. Wobec braku możliwości utrzymania umowy w mocy i braku następczej zgody powodów na kwestionowane klauzule, Sąd Najwyższy utrzymał w mocy orzeczenie o nieważności umowy.
Przeanalizuj tę sprawę w pełnym kontekście orzecznictwa.
Analiza orzecznictwa · odpowiedzi na pytania · badanie przepisów · drafting pism.
Wartość praktyczna
Siła precedensu: WysokaPotwierdzenie abuzywności klauzul indeksacyjnych w umowach kredytów frankowych i konsekwencji ich nieważności, a także interpretacja interesu prawnego w sprawach frankowych.
Dotyczy umów kredytów denominowanych we frankach szwajcarskich zawartych przed wejściem w życie odpowiednich regulacji lub bez aneksu.
Zagadnienia prawne (4)
Czy klauzule indeksacyjne w umowie kredytu denominowanego we frankach szwajcarskich, pozwalające bankowi na jednostronne ustalanie kursów walut, stanowią niedozwolone postanowienia umowne (klauzule abuzywne)?Ratio decidendi
Odpowiedź sądu
Tak, klauzule te są niedozwolone, ponieważ są nietransparentne, pozostawiają pole do arbitralnego działania banku i obarczają kredytobiorcę nieprzewidywalnym ryzykiem.
Uzasadnienie
Sąd Najwyższy powołując się na liczne orzecznictwo, stwierdził, że postanowienia umowne, które uprawniają bank do jednostronnego ustalania kursów walut, są abuzywne. Ocena ta wynika z braku przejrzystości dla konsumenta oraz rażącego naruszenia jego interesów.
Czy umowa kredytu denominowanego we frankach szwajcarskich, po wyeliminowaniu abuzywnych klauzul przeliczeniowych, może pozostać w mocy?Ratio decidendi
Odpowiedź sądu
Nie, umowa taka nie może pozostać w mocy, ponieważ bez klauzul przeliczeniowych nie określa ona głównych świadczeń stron, a polskie prawo nie oferuje przepisów dyspozytywnych do jej uzupełnienia.
Uzasadnienie
Sąd Najwyższy podkreślił, że po wyeliminowaniu klauzul abuzywnych, umowa nie określa już zasad rozliczeń i wysokości świadczeń, co prowadzi do jej nieważności. Brak jest możliwości zastąpienia tych klauzul przepisami dyspozytywnymi ani uzupełniania luki w umowie.
Czy istnieje interes prawny powodów w uzyskaniu wyroku ustalającego nieważność umowy kredytowej?Ratio decidendi
Odpowiedź sądu
Tak, istnieje interes prawny, ponieważ wyrok ustalający definitywnie rozstrzyga o stosunku prawnym i usuwa niepewność co do praw i obowiązków stron.
Uzasadnienie
Sąd Najwyższy potwierdził szerokie pojmowanie interesu prawnego w sprawach dotyczących kredytów frankowych, wskazując, że wyrok ustalający powinien prowadzić do jednoznacznego określenia sytuacji prawnej stron i usunięcia wątpliwości.
Czy naruszenie przepisów dotyczących sporządzenia uzasadnienia wyroku przez sąd drugiej instancji może stanowić podstawę kasacyjną?
Odpowiedź sądu
Tak, ale tylko wyjątkowo, gdy wskutek uchybienia wymaganiom stawianym uzasadnieniu, zaskarżone orzeczenie nie poddaje się kontroli kasacyjnej.
Uzasadnienie
Sąd Najwyższy uznał, że wadliwe sporządzenie uzasadnienia zazwyczaj nie ma wpływu na wynik sprawy, gdyż następuje po wydaniu orzeczenia. Jednakże, jeśli uniemożliwia to kontrolę kasacyjną, może stanowić podstawę do uwzględnienia skargi.
Strony
| Nazwa | Typ | Rola |
|---|---|---|
| E.B. | osoba_fizyczna | powód |
| B.B. | osoba_fizyczna | powód |
| Bank spółka akcyjna w W. | spółka | pozwany |
Przepisy (10)
Główne
k.c. art. 385¹ § § 1
Kodeks cywilny
Postanowienia umowy zawieranej z konsumentem nieuzgodnione indywidualnie nie wiążą go, jeżeli kształtują jego prawa i obowiązki w sposób sprzeczny z dobrymi obyczajami, rażąco naruszając jego interesy (niedozwolone postanowienia umowne). Nie dotyczy to postanowień określających główne świadczenia stron, w tym cenę lub wynagrodzenie, jeżeli zostały sformułowane w sposób jednoznaczny.
k.c. art. 189
Kodeks cywilny
Powód może żądać ustalenia przez sąd istnienia lub nieistnienia stosunku prawnego, albo prawa lub obowiązku.
Pomocnicze
k.c. art. 385²
Kodeks cywilny
Sąd, rozstrzygając sprawę, związany jest oceną prawną wyrażoną w uzasadnieniu wyroku sądu drugiej instancji.
k.c. art. 65 § § 1 i 2
Kodeks cywilny
Oświadczenie woli należy tak tłumaczyć, jak tego wymagają ze względu na zasady współżycia społecznego i ustalone zwyczaje, w szczególności sposób, w jaki strony w ciągu dłuższego czasu postępowały przy wykonywaniu zobowiązania.
k.c. art. 358 § § 2
Kodeks cywilny
Jeżeli przedmiotem zobowiązania jest suma pieniężna wyrażona w walucie obcej, dłużnik może spełnić świadczenie w walucie krajowej, chyba że ustawa, orzeczenie sądowe lub postanowienie umowy zastrzega inaczej.
k.p.c. art. 328 § § 2
Kodeks postępowania cywilnego
Uzasadnienie wyroku powinno zawierać wskazanie podstawy faktycznej orzeczenia, a w miarę potrzeby wyjaśnienie podstawy prawnej wyroku oraz zawartych w nim rozstrzygnięć.
k.p.c. art. 391
Kodeks postępowania cywilnego
Sąd drugiej instancji rozpoznaje sprawę w granicach apelacji; w razie naruszenia prawa materialnego przez rozpoznanie istoty sprawy, sąd drugiej instancji może uchylić zaskarżony wyrok i orzec co do istoty sprawy.
k.p.c. art. 398³ § § 1 pkt 2
Kodeks postępowania cywilnego
Podstawą kasacyjną nie może być zarzut naruszenia przepisów postępowania, jeżeli uchybienie mogło wpłynąć na wynik sprawy.
Pr. bank. art. 111 § ust. 1 pkt 4
Prawo bankowe
Bank jest obowiązany ogłaszać stosowane kursy walutowe.
ustawa antyspreadowa art. 4 i 5 ust. 2
Ustawa o zmianie ustawy – Prawo bankowe oraz niektórych innych ustaw
Przepisy dotyczące kredytów denominowanych i indeksowanych.
Argumenty
Skuteczne argumenty
Klauzule indeksacyjne w umowie kredytu denominowanego we frankach szwajcarskich są abuzywne, ponieważ pozwalają bankowi na jednostronne ustalanie kursów walut, co narusza interesy konsumenta. • Umowa kredytu, po wyeliminowaniu klauzul abuzywnych, nie może pozostać w mocy, gdyż nie określa głównych świadczeń stron. • Istnieje interes prawny powodów w uzyskaniu wyroku ustalającego nieważność umowy.
Odrzucone argumenty
Zarzuty naruszenia przepisów prawa procesowego dotyczących sporządzenia uzasadnienia wyroku. • Umowa nie zawierała niedozwolonych klauzul umownych, a sądy błędnie uznały ją za nieważną. • Kwalifikacja spornego kredytu jako kredytu indeksowanego, a nie denominowanego. • Możliwość wykonania umowy na podstawie art. 453 k.c. (datio in solutum). • Automatyczne przekształcenie umowy w umowę o kredyt walutowy po usunięciu klauzul abuzywnych. • Naruszenie art. 56 k.c. w związku z ustawą antyspreadową.
Godne uwagi sformułowania
postanowienia, które uprawniają bank do jednostronnego ustalania kursów walut, są nietransparentne, ponieważ pozostawiają pole do arbitralnego działania banku i obarczają kredytobiorcę nieprzewidywalnym ryzykiem. • nie jest możliwe podzielenie zawartych w umowie klauzul na dozwolone klauzule ryzyka walutowego oraz niedozwolone klauzule spreadowe, gdyż podział taki byłby sztucznym zabiegiem intelektualnym, niemającym odzwierciedlenia w umowie. • Sama możliwość zaciągnięcia kredytu w złotówkach, możliwość zlecenia wypłaty kredytu we frankach szwajcarskich (której, nota bene, żadna ze stron nie brała pod uwagę) czy spłaty rat we frankach szwajcarskich abuzywności klauzul przeliczeniowych nie niweczą. • Sankcja nieważności mieści się zatem w katalogu możliwych konsekwencji posługiwania się klauzulami abuzywnymi, spełniając wymóg skuteczności i proporcjonalności.
Skład orzekający
Joanna Misztal-Konecka
przewodniczący-sprawozdawca
Oktawian Nawrot
członek
Marcin Krajewski
członek
Informacje dodatkowe
Wartość precedensowa
Siła: Wysoka
Powoływalne dla: "Potwierdzenie abuzywności klauzul indeksacyjnych w umowach kredytów frankowych i konsekwencji ich nieważności, a także interpretacja interesu prawnego w sprawach frankowych."
Ograniczenia: Dotyczy umów kredytów denominowanych we frankach szwajcarskich zawartych przed wejściem w życie odpowiednich regulacji lub bez aneksu.
Wartość merytoryczna
Ocena: 8/10
Sprawa dotyczy powszechnego problemu kredytów frankowych i potwierdza utrwaloną linię orzeczniczą Sądu Najwyższego w kwestii abuzywności klauzul, co jest niezwykle istotne dla wielu konsumentów i prawników.
“Sąd Najwyższy: Umowy frankowe z klauzulami abuzywnymi są nieważne. Banki przegrywają w Sądzie Najwyższym.”
Dane finansowe
WPS: 168 850 CHF
zwrot kosztów postępowania kasacyjnego: 5400 PLN
Sektor
bankowość
Twój asystent do analizy prawnej.
Zadaj pytanie prawne, zleć analizę orzecznictwa i przepisów, lub poproś o projekt pisma — AI przeszuka 1,4 mln orzeczeń i aktualne akty prawne.
- Analiza orzecznictwa i przepisów
- Drafting pism i dokumentów
- Odpowiedzi na pytania prawne
- Pogłębiona analiza z doktryny
Ta sprawa stanowi część linii orzeczniczej omawianej w naszych syntezach.
Pełny tekst orzeczenia
Oryginalna treść postanowienia (niezmieniona). Otwiera się jako osobna strona.