II CSK 248/12Rozliczenie robót dodatkowych zamówienia publiczne
Podsumowanie
Przejdź do pełnego tekstuPowód R. S. dochodził od Samodzielnego Publicznego Zakładu Opieki Zdrowotnej MSWiA zapłaty ponad 244 tys. zł za roboty budowlane. Sąd Okręgowy zasądził część tej kwoty (195.510 zł) wraz z odsetkami i kosztami, umorzył postępowanie co do części roszczenia, a resztę powództwa oddalił. Sąd Apelacyjny utrzymał to rozstrzygnięcie w mocy, oddalając apelację pozwanego. Kluczowe dla sprawy było rozliczenie robót dodatkowych, które nie zostały ujęte w specyfikacji istotnych warunków zamówienia (SIWZ) i wykonane zostały bez zachowania wymaganej formy pisemnej pod rygorem nieważności (art. 139 ust. 2 Pzp). Sąd Apelacyjny uznał, że mimo naruszenia formy, wykonawca może żądać zwrotu wartości nienależnego świadczenia na podstawie art. 410 § 1 k.c. w zw. z art. 405 k.c., ponieważ pozwany przejął roboty do użytku i nie udowodnił przesłanek wyłączających zwrot. Sąd Najwyższy w wyroku z 7 lutego 2013 r. oddalił skargę kasacyjną pozwanego. Podkreślił, że przepisy Prawa zamówień publicznych nie wyłączają stosowania przepisów o bezpodstawnym wzbogaceniu do umów zawartych z naruszeniem formy pisemnej pod rygorem nieważności. Sąd Najwyższy wskazał, że ustalenia faktyczne sądów niższych instancji, zgodnie z którymi pozwany miał wiedzę o rozszerzeniu prac i wyraził na nie zgodę (choć w niewłaściwej formie), były wiążące. Skarga kasacyjna została oparta na zarzutach naruszenia prawa materialnego, które w ocenie Sądu Najwyższego były nieuzasadnione, a nadto skarżący nie przestrzegał wymogów formalnych skargi kasacyjnej, opierając ją częściowo na stanie faktycznym niezgodnym z ustaleniami sądów niższych instancji.
Przeanalizuj tę sprawę w pełnym kontekście orzecznictwa.
Analiza orzecznictwa · odpowiedzi na pytania · badanie przepisów · drafting pism.
Wartość praktyczna
Siła precedensu: WysokaRozstrzyganie sporów o wynagrodzenie za roboty dodatkowe w zamówieniach publicznych wykonane z naruszeniem formy pisemnej, stosowanie przepisów o bezpodstawnym wzbogaceniu w takich przypadkach.
Dotyczy sytuacji, gdy zamawiający przejął roboty do użytku i nie wykazał przesłanek wyłączających zwrot świadczenia. Wymaga analizy konkretnych ustaleń faktycznych dotyczących wiedzy stron i zastrzeżenia zwrotu.
Zagadnienia prawne (2)
Czy wykonawca robót budowlanych w ramach zamówienia publicznego, który wykonał roboty dodatkowe bez zachowania wymaganej formy pisemnej pod rygorem nieważności, może dochodzić ich rozliczenia na podstawie przepisów o bezpodstawnym wzbogaceniu?Ratio decidendi
Odpowiedź sądu
Tak, wykonawca może dochodzić zwrotu wartości nienależnego świadczenia na podstawie art. 410 § 1 k.c. w zw. z art. 405 k.c., nawet jeśli umowa została zawarta z naruszeniem przepisów Prawa zamówień publicznych, o ile pozwany przejął roboty do użytku i nie wykazał przesłanek wyłączających zwrot.
Uzasadnienie
Przepisy Prawa zamówień publicznych dotyczące formy pisemnej pod rygorem nieważności nie wyłączają stosowania przepisów o bezpodstawnym wzbogaceniu do rozliczenia świadczeń spełnionych w wykonaniu nieważnej umowy. Zamawiający, który skorzystał z efektów prac, jest bezpodstawnie wzbogacony, chyba że udowodni przesłanki z art. 411 k.c.
Czy wiedza wykonawcy o konieczności zachowania formy pisemnej dla robót dodatkowych w zamówieniu publicznym wyłącza możliwość dochodzenia zwrotu ich wartości na podstawie przepisów o bezpodstawnym wzbogaceniu?Ratio decidendi
Odpowiedź sądu
Nie, o ile wykonawca wykonał roboty dodatkowe przy założeniu i zapewnieniu strony przeciwnej, że zostaną one rozliczone kosztorysowo, co stanowi zastrzeżenie zwrotu świadczenia.
Uzasadnienie
Nawet jeśli wykonawca miał świadomość wadliwości umowy, wykonanie świadczenia z zastrzeżeniem zwrotu (np. poprzez warunkowanie rozliczenia kosztorysowego) pozwala na jego dochodzenie na podstawie przepisów o bezpodstawnym wzbogaceniu.
Rozstrzygnięcie
Strony
| Nazwa | Typ | Rola |
|---|---|---|
| R. S. | osoba_fizyczna | powód |
| Samodzielny Publiczny Zakład Opieki Zdrowotnej Ministerstwa Spraw Wewnętrznych i Administracji | instytucja | pozwany |
Przepisy (16)
Główne
k.c. art. 410 § § 1
Kodeks cywilny
Przepis stosowany do rozliczenia świadczeń z nieważnej umowy o roboty budowlane w ramach zamówienia publicznego.
k.c. art. 405
Kodeks cywilny
Przepis stosowany do rozliczenia świadczeń z nieważnej umowy o roboty budowlane w ramach zamówienia publicznego.
p.z.p. art. 139 § ust. 1
Ustawa o zamówieniach publicznych
Potwierdza cywilistyczny charakter umów zawieranych w ramach zamówień publicznych, nakazując stosowanie do nich przepisów kodeksu cywilnego.
p.z.p. art. 139 § ust. 2
Ustawa o zamówieniach publicznych
Określa formę pisemną pod rygorem nieważności dla umów o zamówienie publiczne, która jest surowsza niż wymagana w art. 648 § 1 k.c. w zw. z art. 74 § 1 k.c.
Pomocnicze
k.c. art. 411 § pkt 1
Kodeks cywilny
Dotyczy przesłanek wyłączenia obowiązku zwrotu świadczenia, które nie zostały wykazane przez pozwanego.
k.p.c. art. 3983 § § 1
Kodeks postępowania cywilnego
Podstawa skargi kasacyjnej.
k.p.c. art. 39813 § § 1
Kodeks postępowania cywilnego
Zasada rozpoznawania sprawy w granicach zaskarżenia i podstaw.
k.p.c. art. 39814
Kodeks postępowania cywilnego
Podstawa oddalenia skargi kasacyjnej.
k.p.c. art. 98 § § 1 i 3
Kodeks postępowania cywilnego
Podstawa orzekania o kosztach postępowania.
k.p.c. art. 99
Kodeks postępowania cywilnego
Podstawa orzekania o kosztach postępowania.
k.p.c. art. 391 § § 1
Kodeks postępowania cywilnego
Podstawa orzekania o kosztach postępowania kasacyjnego.
k.p.c. art. 39821
Kodeks postępowania cywilnego
Podstawa orzekania o kosztach postępowania kasacyjnego.
Rozporządzenie Ministra Sprawiedliwości w sprawie opłat za czynności radców prawnych oraz ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów pomocy prawnej udzielonej przez radcę prawnego ustanowionego z urzędu art. § 12 § ust. 4 pkt 2 w zw. z § 6 pkt 6
Podstawa ustalenia wysokości kosztów postępowania kasacyjnego.
k.c. art. 647
Kodeks cywilny
Dotyczy umowy o roboty budowlane.
k.c. art. 648 § § 1
Kodeks cywilny
Dotyczy formy umowy o roboty budowlane.
k.c. art. 74 § § 1
Kodeks cywilny
Dotyczy formy czynności prawnej.
Argumenty
Skuteczne argumenty
Możliwość dochodzenia zwrotu wartości robót dodatkowych na podstawie przepisów o bezpodstawnym wzbogaceniu, mimo naruszenia formy pisemnej umowy w zamówieniach publicznych. • Pozwany przejął roboty do użytku i nie wykazał przesłanek wyłączających zwrot świadczenia. • Wykonanie robót dodatkowych z zastrzeżeniem rozliczenia kosztorysowego stanowiło zastrzeżenie zwrotu świadczenia.
Odrzucone argumenty
Naruszenie art. 410 k.c. w zw. z art. 139 p.z.p. poprzez błędną wykładnię i przyjęcie przesłanek bezpodstawnego wzbogacenia mimo braku wiedzy pozwanego o rozszerzeniu prac i naruszenia zasady pisemności. • Naruszenie art. 411 pkt 1 k.c. w zw. z art. 139 p.z.p. poprzez błędną wykładnię i uznanie obowiązku zwrotu świadczenia pomimo wiedzy powoda o konieczności pisemnego zatwierdzenia robót i braku zastrzeżenia zwrotu. • Naruszenie art. 139 p.z.p. poprzez błędną wykładnię i przyjęcie możliwości dochodzenia bezpodstawnego wzbogacenia pomimo naruszenia zasady pisemności.
Godne uwagi sformułowania
Ustawa o zamówieniach publicznych nie reguluje cywilno-prawnych skutków zawarcia przez strony umowy z naruszeniem art. 139 ust. 2 p.z.p., a art. 139 ust. 1 p.z.p. potwierdza cywilistyczny charakter umów zawieranych w ramach zamówień publicznych, nakazując stosować do nich wprost przepisy kodeksu cywilnego. • Brak jest zatem podstaw do kwestionowania możliwości stosowania przepisów o bezpodstawnym wzbogaceniu do umowy zawartej w trybie zamówienia publicznego, która z braku właściwej formy okazała się nieważna i nie może być podstawą dochodzenia wynagrodzenia. • W orzecznictwie Sądu Najwyższego utrwalił się przy tym pogląd, który należy podzielić, iż przepisy o zamówieniach publicznych nie uchybiają przepisom o bezpodstawnym wzbogaceniu, a roszczenie o zwrot wartości materiałów budowlanych wbudowanych w budynek zamawiającego w wykonaniu umowy nieważnej z uwagi na naruszenie przepisów p.z.p. jest roszczeniem o zwrot wartości nienależnego świadczenia znajdującym swe podstawy w przepisach art. 410 § 1 k.c. w zw. z 405 k.c.
Skład orzekający
Zbigniew Kwaśniewski
przewodniczący
Dariusz Dończyk
członek
Monika Koba
sprawozdawca
Informacje dodatkowe
Wartość precedensowa
Siła: Wysoka
Powoływalne dla: "Rozstrzyganie sporów o wynagrodzenie za roboty dodatkowe w zamówieniach publicznych wykonane z naruszeniem formy pisemnej, stosowanie przepisów o bezpodstawnym wzbogaceniu w takich przypadkach."
Ograniczenia: Dotyczy sytuacji, gdy zamawiający przejął roboty do użytku i nie wykazał przesłanek wyłączających zwrot świadczenia. Wymaga analizy konkretnych ustaleń faktycznych dotyczących wiedzy stron i zastrzeżenia zwrotu.
Wartość merytoryczna
Ocena: 7/10
Sprawa dotyczy częstego problemu w zamówieniach publicznych - rozliczenia robót dodatkowych wykonanych bez zachowania formalnych wymogów. Wyrok Sądu Najwyższego wyjaśnia, jak można dochodzić zapłaty w takich sytuacjach, co jest cenne dla praktyków.
“Roboty dodatkowe w zamówieniach publicznych: jak odzyskać pieniądze, gdy zabrakło formy pisemnej?”
Dane finansowe
WPS: 244 813,16 PLN
wynagrodzenie za roboty budowlane: 195 510 PLN
Sektor
budownictwo
Twój asystent do analizy prawnej.
Zadaj pytanie prawne, zleć analizę orzecznictwa i przepisów, lub poproś o projekt pisma — AI przeszuka polskie orzecznictwo i aktualne akty prawne.
- Analiza orzecznictwa i przepisów
- Drafting pism i dokumentów
- Odpowiedzi na pytania prawne
- Pogłębiona analiza z doktryny
Powiązane przepisy
Powiązane tematy
Pełny tekst orzeczenia
Oryginalna treść postanowienia (niezmieniona). Otwiera się jako osobna strona.