II CA 227/17Abuzywność klauzul ubezpieczeniowych zwrot opłat likwidacyjnych
Podsumowanie
Przejdź do pełnego tekstuSprawa dotyczyła powództwa o zapłatę kwoty 5.202,88 zł, wywodzącego się z umowy cesji wierzytelności. Powód dochodził zwrotu części świadczenia wykupu z umowy ubezpieczenia na życie z ubezpieczeniowym funduszem kapitałowym, zawartej przez B. W. ze stroną pozwaną. Sąd Rejonowy uznał, że klauzule ogólnych warunków ubezpieczenia (OWU) dotyczące wysokości świadczenia wykupu w przypadku przedterminowego rozwiązania umowy są niedozwolonymi postanowieniami umownymi (abuzywnymi) w rozumieniu art. 385(1) k.c. Sąd ustalił, że B. W. działał jako konsument, a sporne postanowienia nie były indywidualnie negocjowane, kształtowały jego prawa i obowiązki w sposób sprzeczny z dobrymi obyczajami i rażąco naruszały jego interesy, m.in. poprzez pobieranie wysokich opłat likwidacyjnych. W konsekwencji, Sąd Rejonowy zasądził od pozwanego na rzecz powoda dochodzoną kwotę. Pozwany wniósł apelację, kwestionując m.in. ocenę dowodów, ustalenia faktyczne dotyczące cesji oraz zastosowanie przepisów o klauzulach abuzywnych. Sąd Okręgowy oddalił apelację, podzielając stanowisko Sądu Rejonowego. Sąd odwoławczy podkreślił, że sporne klauzule nie są świadczeniem głównym umowy, a ich wysokość jest rażąco wygórowana i nie znajduje uzasadnienia w rzeczywistych kosztach poniesionych przez ubezpieczyciela. Sąd Okręgowy uznał, że pozwany nie wykazał, aby koszty te były niezbędne i proporcjonalne, a konsument nie został należycie poinformowany o ich wysokości i celu. Wartość praktyczna orzeczenia polega na potwierdzeniu ochrony konsumentów przed nieuczciwymi praktykami ubezpieczycieli w zakresie opłat likwidacyjnych.
Przeanalizuj tę sprawę w pełnym kontekście orzecznictwa.
Analiza orzecznictwa · odpowiedzi na pytania · badanie przepisów · drafting pism.
Wartość praktyczna
Siła precedensu: WysokaPotwierdzenie ochrony konsumentów przed abuzywnymi klauzulami w umowach ubezpieczeniowych z funduszem kapitałowym, zwłaszcza w zakresie opłat likwidacyjnych. Ugruntowanie stanowiska, że nabywca wierzytelności może dochodzić roszczeń konsumenckich.
Orzeczenie dotyczy specyficznego rodzaju umowy ubezpieczeniowej (z funduszem kapitałowym) i konkretnych klauzul. Ocena abuzywności jest zawsze indywidualna dla danego stanu faktycznego i treści umowy.
Zagadnienia prawne (3)
Czy postanowienia ogólnych warunków ubezpieczenia dotyczące wysokości świadczenia wykupu w przypadku przedterminowego rozwiązania umowy ubezpieczenia na życie z ubezpieczeniowym funduszem kapitałowym stanowią niedozwolone postanowienia umowne (klauzule abuzywne) w rozumieniu art. 385(1) k.c.?Ratio decidendi
Odpowiedź sądu
Tak, postanowienia te stanowią niedozwolone klauzule umowne, ponieważ nie były indywidualnie negocjowane, kształtują prawa i obowiązki konsumenta w sposób sprzeczny z dobrymi obyczajami i rażąco naruszają jego interesy.
Uzasadnienie
Sąd uznał, że klauzule dotyczące opłat likwidacyjnych w umowach ubezpieczeniowych z funduszem kapitałowym, które znacząco pomniejszają świadczenie wykupu, są abuzywne. Konsument nie miał wpływu na ich treść, a wysokie opłaty rażąco naruszają jego interesy, nie znajdując uzasadnienia w rzeczywistych kosztach poniesionych przez ubezpieczyciela. Brak indywidualnych negocjacji i niejasność co do celu opłat dodatkowo przemawiają za ich abuzywnością.
Czy status konsumenta może być przedmiotem cesji wierzytelności, a tym samym czy nabywca wierzytelności (przedsiębiorca) może skutecznie dochodzić zwrotu świadczenia na podstawie przepisów o ochronie konsumentów?Ratio decidendi
Odpowiedź sądu
Tak, nabywca wierzytelności, nawet jeśli jest przedsiębiorcą, może dochodzić zwrotu świadczenia na podstawie przepisów o ochronie konsumentów, jeśli wierzytelność wynika z umowy zawartej przez konsumenta i dotyczy abuzywnych postanowień umownych.
Uzasadnienie
Sąd uznał, że choć status konsumenta nie jest przedmiotem cesji, to wierzytelność wynikająca z umowy zawartej przez konsumenta i dotycząca abuzywnych klauzul może być przedmiotem cesji. Powód, jako nabywca wierzytelności, ma prawo dochodzić jej zwrotu, powołując się na abuzywność klauzul, które wiązały poprzednika prawnego.
Czy świadczenie wykupu w umowie ubezpieczenia na życie z ubezpieczeniowym funduszem kapitałowym jest świadczeniem głównym umowy?Ratio decidendi
Odpowiedź sądu
Nie, świadczenie wykupu nie jest świadczeniem głównym umowy ubezpieczenia na życie z ubezpieczeniowym funduszem kapitałowym. Głównymi świadczeniami są zapłata składki przez ubezpieczającego i wypłata świadczenia ubezpieczeniowego w razie zajścia zdarzenia ubezpieczeniowego.
Uzasadnienie
Sąd rozróżnił świadczenia główne umowy ubezpieczenia (zapłata składki, wypłata świadczenia w razie zdarzenia) od świadczeń ubocznych, takich jak opłaty związane z wykupem polisy. Opłaty te, nawet jeśli wpływają na wysokość świadczenia głównego, nie stanowią jego istoty i podlegają ocenie pod kątem abuzywności.
Rozstrzygnięcie
Strony
| Nazwa | Typ | Rola |
|---|---|---|
| (...) Sp. z o.o. we W. | spółka | powód |
| (...) S.A. (...) z siedzibą w W. | spółka | pozwany |
| B. W. | osoba_fizyczna | ubezpieczony/poprzednik prawny powoda |
Przepisy (10)
Główne
k.c. art. 385¹
Kodeks cywilny
Postanowienia umowy zawieranej z konsumentem nieuzgodnione indywidualnie nie wiążą go, jeżeli kształtują jego prawa i obowiązki w sposób sprzeczny z dobrymi obyczajami, rażąco naruszając jego interesy (niedozwolone postanowienia umowne). Nie dotyczy to postanowień określających główne świadczenia stron, w tym cenę lub wynagrodzenie, jeżeli zostały sformułowane w sposób jednoznaczny.
Pomocnicze
k.c. art. 385¹ § 3
Kodeks cywilny
Nieuzgodnione indywidualnie są te postanowienia umowy, na których treść konsument nie miał rzeczywistego wpływu, w szczególności odnosi się to do postanowień umowy przejętych z wzorca umowy zaproponowanego konsumentowi przez kontrahenta.
k.c. art. 385¹ § 2
Kodeks cywilny
Jeżeli postanowienie umowy zgodnie z § 1 nie wiąże konsumenta, strony są związane umową w pozostałym zakresie.
k.c. art. 509 § 1
Kodeks cywilny
Wierzyciel może bez zgody dłużnika przenieść wierzytelność na osobę trzecią (przelew), chyba że sprzeciwiałoby się to ustawie, zastrzeżeniu umownemu albo właściwości zobowiązania.
k.c. art. 405
Kodeks cywilny
Kto bez podstawy prawnej uzyskał korzyść majątkową kosztem innej osoby, obowiązany jest do jej zwrotu w zakresie wzbogacenia i zakresie pozbawienia korzyści.
k.c. art. 410 § 1
Kodeks cywilny
Przepisy o bezpodstawnie uzyskanej korzyści stosuje się również do świadczenia nienależnego.
k.c. art. 481 § 1
Kodeks cywilny
Jeżeli dłużnik opóźni się ze spełnieniem świadczenia pieniężnego, wierzyciel może żądać odsetek za czas opóźnienia, choćby nie poniósł żadnej szkody i choćby opóźnienie było następstwem okoliczności, za które dłużnik odpowiedzialności nie ponosi.
k.p.c. art. 98 § 1
Kodeks postępowania cywilnego
Strona przegrywająca sprawę jest obowiązana zwrócić przeciwnikowi na jego żądanie koszty niezbędne do celowego dochodzenia praw i celowej obrony.
u.dz.ubezp. art. 13 § 4
Ustawa z dnia 22 maja 2003 r. o działalności ubezpieczeniowej
Określa elementy istotne umowy ubezpieczenia na życie z ubezpieczeniowym funduszem kapitałowym, w tym zasady ustalania wartości świadczeń i wykupu, które nie są świadczeniami głównymi.
k.c. art. 22¹
Kodeks cywilny
Za konsumenta uważa się osobę fizyczną dokonującą z przedsiębiorcą czynności prawnej niezwiązanej bezpośrednio z jej działalnością gospodarczą lub zawodową.
Argumenty
Skuteczne argumenty
Klauzule dotyczące opłat likwidacyjnych w umowach ubezpieczeniowych z funduszem kapitałowym są abuzywne, ponieważ nie były indywidualnie negocjowane, kształtują prawa i obowiązki konsumenta w sposób sprzeczny z dobrymi obyczajami i rażąco naruszają jego interesy. • Świadczenie wykupu nie jest świadczeniem głównym umowy ubezpieczenia na życie z funduszem kapitałowym, co pozwala na jego kontrolę pod kątem abuzywności. • Nawet jeśli przedsiębiorca nabywa wierzytelność wynikającą z umowy konsumenckiej, może dochodzić jej zwrotu na podstawie przepisów o ochronie konsumentów.
Odrzucone argumenty
Zarzuty naruszenia art. 233 § 1 k.p.c. przez dowolną ocenę materiału dowodowego. • Zarzuty naruszenia przepisów procesowych dotyczących dopuszczenia dowodów (zeznania świadka, opinia biegłego). • Zarzuty naruszenia prawa materialnego, w tym art. 385(1) k.c. poprzez jego niewłaściwe zastosowanie. • Argument, że świadczenie wykupu jest świadczeniem głównym umowy i nie podlega kontroli abuzywności. • Argument, że umowa cesji była nieważna z powodu zastrzeżeń umownych i sprzeczności z prawem lub właściwością zobowiązania. • Argument, że koszty akwizycji i inne koszty działalności ubezpieczyciela uzasadniają pobranie wysokich opłat likwidacyjnych.
Godne uwagi sformułowania
nieuzgodnione indywidualnie nie wiążą go, jeżeli kształtują jego prawa i obowiązki w sposób sprzeczny z dobrymi obyczajami, rażąco naruszając jego interesy • pozycja stron stosunku zobowiązaniowego ukształtowana jest w sposób rażąco nierówny • nie można przyjąć, jakoby uczyniła to w sposób zgodny z dobrymi obyczajami • konsument zostaje obciążony na rzecz profesjonalnego kontrahenta nadmiernymi, a wręcz nawet rażąco wygórowanymi kosztami nie przystającymi do rzeczywistych wydatków
Skład orzekający
Monika Kuźniar
sprawozdawca
Katarzyna Wręczycka
przewodniczący
Tomasz Klimko
członek
Informacje dodatkowe
Wartość precedensowa
Siła: Wysoka
Powoływalne dla: "Potwierdzenie ochrony konsumentów przed abuzywnymi klauzulami w umowach ubezpieczeniowych z funduszem kapitałowym, zwłaszcza w zakresie opłat likwidacyjnych. Ugruntowanie stanowiska, że nabywca wierzytelności może dochodzić roszczeń konsumenckich."
Ograniczenia: Orzeczenie dotyczy specyficznego rodzaju umowy ubezpieczeniowej (z funduszem kapitałowym) i konkretnych klauzul. Ocena abuzywności jest zawsze indywidualna dla danego stanu faktycznego i treści umowy.
Wartość merytoryczna
Ocena: 7/10
Sprawa dotyczy powszechnego produktu finansowego (ubezpieczenia z funduszem kapitałowym) i pokazuje, jak sądy chronią konsumentów przed nieuczciwymi praktykami ubezpieczycieli, co jest interesujące dla szerokiego grona odbiorców.
“Ubezpieczyciel próbował zatrzymać prawie całą składkę? Sąd stanął w obronie konsumenta!”
Dane finansowe
WPS: 5202,88 PLN
zwrot świadczenia wykupu: 5202,88 PLN
koszty postępowania apelacyjnego: 1350 PLN
Sektor
ubezpieczenia
Twój asystent do analizy prawnej.
Zadaj pytanie prawne, zleć analizę orzecznictwa i przepisów, lub poproś o projekt pisma — AI przeszuka polskie orzecznictwo i aktualne akty prawne.
- Analiza orzecznictwa i przepisów
- Drafting pism i dokumentów
- Odpowiedzi na pytania prawne
- Pogłębiona analiza z doktryny
Powiązane przepisy
Powiązane tematy
Pełny tekst orzeczenia
Oryginalna treść postanowienia (niezmieniona). Otwiera się jako osobna strona.