Orzeczenie · 2000-02-17

I PKN 537/99Zwrot nienależnego wynagrodzenia premii nagród

Sąd

Sąd Najwyższy

Data

2000-02-17

SNPrawo pracystosunek pracyWysokanajwyższy

prawo pracynienależne świadczeniezwrot wynagrodzeniapremianagrodazasady współżycia społecznegospółdzielniazarządkomisja rewizyjnaSąd Najwyższy

Podsumowanie

Przejdź do pełnego tekstu

Sprawa dotyczyła roszczenia Spółdzielni Mieszkaniowej Lokatorsko-Własnościowej „N.P.” w R. o zwrot nienależnie pobranych przez byłego prezesa zarządu, Mariana M., świadczeń w łącznej kwocie 24.471,48 zł. Świadczenia te obejmowały nienależnie wypłacone wynagrodzenie zasadnicze oraz premie i nagrody. Sąd Wojewódzki uwzględnił powództwo w całości, uznając czynności prawne spółdzielni dotyczące podwyższenia wynagrodzenia i przyznania nagród za nieważne z powodu braku reprezentacji przez uprawniony organ (komisję rewizyjną). Sąd Apelacyjny zmienił wyrok, zasądzając jedynie kwotę premii i nagród (6.510,90 zł), argumentując, że żądanie zwrotu wyższego wynagrodzenia zasadniczego byłoby sprzeczne z zasadami współżycia społecznego (art. 411 pkt 2 KC w zw. z art. 300 KP), zwłaszcza w kontekście alimentacyjnego charakteru tego świadczenia. Natomiast premie i nagrody, nieprzewidziane w umowie o pracę i przyznane bez podstawy prawnej, podlegały zwrotowi. Sąd Najwyższy oddalił kasację pozwanego, uznając, że rozróżnienie dokonane przez Sąd Apelacyjny było prawidłowe. Sąd Najwyższy podkreślił, że art. 411 pkt 2 KC jest przepisem szczególnym i nie można powoływać się na nadużycie prawa (art. 8 KP) w sytuacji, gdy spełnienie świadczenia czyni zadość zasadom współżycia społecznego. W ocenie Sądu Najwyższego, ustalenia faktyczne Sądu Apelacyjnego, dotyczące braku podstawy prawnej dla premii i nagród oraz ich odmiennego charakteru od wynagrodzenia zasadniczego, uzasadniały zastosowanie art. 411 pkt 2 KC jedynie do wynagrodzenia zasadniczego.

Asystent · analiza prawna

Przeanalizuj tę sprawę w pełnym kontekście orzecznictwa.

Analiza orzecznictwa · odpowiedzi na pytania · badanie przepisów · drafting pism.

Wypróbuj Asystenta

Wartość praktyczna

Siła precedensu: Wysoka

Do czego można powołać

Interpretacja art. 411 pkt 2 KC w związku z art. 300 KP w sprawach o zwrot nienależnych świadczeń pracowniczych, rozróżnienie między wynagrodzeniem zasadniczym a premiami/nagrodami, zasady reprezentacji spółdzielni przy czynnościach z członkiem zarządu.

Ograniczenia stosowania

Dotyczy specyficznej sytuacji nieważności czynności prawnej spółdzielni i charakteru świadczeń.

Zagadnienia prawne (3)

Czy pracownik, który otrzymał nienależne świadczenia (premie, nagrody) od pracodawcy, może być zobowiązany do ich zwrotu, jeśli zwrot ten byłby sprzeczny z zasadami współżycia społecznego?Ratio decidendi

Odpowiedź sądu

Tak, pracownik musi zwrócić nienależnie pobrane premie i nagrody, jeśli nie miały one charakteru alimentacyjnego i nie były przewidziane w umowie lub regulaminie, nawet jeśli zwrot wyższego wynagrodzenia zasadniczego byłby sprzeczny z zasadami współżycia społecznego.

Uzasadnienie

Sąd Najwyższy rozróżnił wynagrodzenie zasadnicze od premii i nagród. Uznał, że zwrot wyższego wynagrodzenia zasadniczego, które stanowiło podstawę utrzymania pracownika i jego rodziny, byłby sprzeczny z zasadami współżycia społecznego (art. 411 pkt 2 KC). Natomiast premie i nagrody, przyznane bez podstawy prawnej i nieprzewidziane w umowie, podlegały zwrotowi, ponieważ pracownik nie mógł liczyć na ich otrzymanie, a ich zwrot nie naruszał zasad współżycia społecznego.

Czy w sprawach o zwrot nienależnego świadczenia pracowniczego stosuje się art. 8 Kodeksu pracy (nadużycie prawa) czy art. 411 pkt 2 Kodeksu cywilnego (spełnienie świadczenia czyni zadość zasadom współżycia społecznego)?Ratio decidendi

Odpowiedź sądu

W sprawach ze stosunku pracy lub z nim związanych stosuje się odpowiednio przepisy Kodeksu cywilnego o bezpodstawnym wzbogaceniu (art. 410-414 KC), w tym art. 411 pkt 2 KC. Art. 411 pkt 2 KC jest przepisem szczególnym w stosunku do art. 8 KP.

Uzasadnienie

Sąd Najwyższy wyjaśnił, że Kodeks pracy nie normuje kwestii nienależnego świadczenia, dlatego stosuje się odpowiednio przepisy Kodeksu cywilnego. Art. 411 pkt 2 KC ma pierwszeństwo przed art. 8 KP w sytuacji, gdy spełnienie świadczenia czyni zadość zasadom współżycia społecznego.

Czy czynności prawne spółdzielni dotyczące wynagrodzenia członka zarządu są ważne, jeśli nie są dokonywane przez uprawniony organ (np. komisję rewizyjną)?Ratio decidendi

Odpowiedź sądu

Nie, czynności prawne spółdzielni dokonywane między spółdzielnią a członkiem zarządu, w których spółdzielnię reprezentują osoby nieuprawnione (np. inni członkowie zarządu zamiast komisji rewizyjnej), są nieważne.

Uzasadnienie

Zgodnie z Prawem spółdzielczym (art. 46 § 1 pkt 8), wyłączną kompetencją rady nadzorczej lub komisji rewizyjnej jest reprezentowanie spółdzielni przy czynnościach prawnych z członkiem zarządu. Naruszenie tej zasady skutkuje nieważnością czynności.

Rozstrzygnięcie

Decyzja

Oddalenie kasacji

Strona wygrywająca

Spółdzielnia Mieszkaniowa Lokatorsko-Własnościowa „N.P.” w R.

Strony

Nazwa	Typ	Rola
Spółdzielnia Mieszkaniowa Lokatorsko-Własnościowa „N.P.” w R.	spółka	powódka
Marian M.	osoba_fizyczna	pozwany

Przepisy (12)

Główne

KC art. 411 § pkt 2

Kodeks cywilny

Spełnienie świadczenia czyni zadość zasadom współżycia społecznego, co wyłącza możliwość żądania zwrotu nienależnego świadczenia.

KP art. 300

Kodeks pracy

W sprawach ze stosunku pracy lub związanych z nim stosuje się odpowiednio przepisy Kodeksu cywilnego o bezpodstawnym wzbogaceniu.

Prawo spółdzielcze art. 46 § § 1 pkt 8

Ustawa z dnia 16 września 1982 r. - Prawo spółdzielcze

Wyłączna kompetencja rady nadzorczej lub komisji rewizyjnej do reprezentowania spółdzielni przy czynnościach prawnych z członkiem zarządu.

Pomocnicze

KP art. 8

Kodeks pracy

Nie można czynić ze swego prawa użytku, który byłby sprzeczny ze społeczno-gospodarczym przeznaczeniem tego prawa lub zasadami współżycia społecznego.

KPC art. 476 § § 1 pkt 1

Kodeks postępowania cywilnego

Określa sprawy z zakresu prawa pracy.

KC art. 5

Kodeks cywilny

Nie można czynić ze swego prawa użytku, który byłby sprzeczny ze społeczno-gospodarczym przeznaczeniem tego prawa lub zasadami współżycia społecznego.

KC art. 410 § § 2

Kodeks cywilny

Definicja świadczenia nienależnego.

KC art. 409

Kodeks cywilny

Obowiązek zwrotu świadczenia wygasa, jeżeli uprawniony nie mógł być w złej wierze zobowiązany do jego zwrotu.

KPC art. 328 § § 2

Kodeks postępowania cywilnego

Wymogi uzasadnienia wyroku.

KPC art. 393 § 1 pkt 1

Kodeks postępowania cywilnego

Podstawa kasacji - naruszenie prawa materialnego.

KPC art. 393 § 1 pkt 2

Kodeks postępowania cywilnego

Podstawa kasacji - naruszenie przepisów postępowania.

KPC art. 98

Kodeks postępowania cywilnego

Rozstrzygnięcie o kosztach postępowania.

Argumenty

Skuteczne argumenty

Nienależnie pobrane premie i nagrody podlegają zwrotowi, ponieważ nie miały charakteru alimentacyjnego i nie były przewidziane w umowie ani regulaminie. • Art. 411 pkt 2 KC jest przepisem szczególnym wobec art. 8 KP w sprawach o zwrot nienależnych świadczeń pracowniczych. • Czynności prawne spółdzielni dotyczące wynagrodzenia członka zarządu, dokonane z naruszeniem przepisów o reprezentacji, są nieważne.

Odrzucone argumenty

Żądanie zwrotu wyższego wynagrodzenia zasadniczego jest sprzeczne z zasadami współżycia społecznego i nie podlega zwrotowi. • Nawet jeśli czynności prawne były nieważne, zwrot świadczeń czyni zadość zasadom współżycia społecznego.

Godne uwagi sformułowania

spełnienie takiego świadczenia czyni zadość zasadom współżycia społecznego • nie można powoływać się na nadużycie prawa podmiotowego (art. 8 KP) w sytuacji, gdy zgodnie z art. 411 pkt 2 KC w związku z art. 300 KP, spełnienie takiego świadczenia czyni zadość zasadom współżycia społecznego • wyłączną kompetencją rady nadzorczej, albo komisji rewizyjnej, jest reprezentowanie spółdzielni przy wszelkich czynnościach prawnych dokonywanych między spółdzielnią a członkiem zarządu • żądanie przez powódkę zwrotu świadczenia, stanowiącego różnicę pomiędzy kwotą przyznaną pozwanemu w umowie o pracę tytułem wynagrodzenia zasadniczego (...) a kwotami faktycznie mu wypłaconymi (...) jest sprzeczne z zasadami współżycia społecznego

Skład orzekający

Walerian Sanetra

przewodniczący

Katarzyna Gonera

sprawozdawca

Jerzy Kwaśniewski

członek

Informacje dodatkowe

Wartość precedensowa

Siła: Wysoka

Powoływalne dla: "Interpretacja art. 411 pkt 2 KC w związku z art. 300 KP w sprawach o zwrot nienależnych świadczeń pracowniczych, rozróżnienie między wynagrodzeniem zasadniczym a premiami/nagrodami, zasady reprezentacji spółdzielni przy czynnościach z członkiem zarządu."

Ograniczenia: Dotyczy specyficznej sytuacji nieważności czynności prawnej spółdzielni i charakteru świadczeń.

Wartość merytoryczna

Ocena: 7/10

Sprawa dotyczy ważnego zagadnienia prawa pracy i cywilnego - zwrotu nienależnych świadczeń, z uwzględnieniem zasad współżycia społecznego i specyfiki spółdzielni. Pokazuje, jak sąd może balansować między ochroną pracownika a zasadami prawa.

“Czy pracownik musi oddać premię, jeśli szef źle ją przyznał? Sąd Najwyższy wyjaśnia granice zasad współżycia społecznego.”

Dane finansowe

WPS: 24 471,48 PLN

zwrot nienależnych świadczeń (premie i nagrody): 6510,9 PLN

Sektor

praca

Asystent AI dla prawników