I PKN 264/97Odpowiedzialność pracownika za szkodę wina umyślną czy nieumyślna
Podsumowanie
Przejdź do pełnego tekstuSprawa rozpatrywana przez Sąd Najwyższy dotyczyła odpowiedzialności materialnej pracownika za niedobór w magazynie tarcicy. Pracodawca, Spółdzielcze Zakłady Drzewne w likwidacji, domagał się odszkodowania od byłego pracownika, Kazimierza Z., w pełnej wysokości, argumentując, że szkoda została wyrządzona z winy umyślnej pracownika (art. 122 KP). Sąd Wojewódzki zasądził część dochodzonej kwoty, obciążając obie strony odpowiedzialnością po połowie, wskazując na wadliwą organizację pracy po stronie pracodawcy oraz zaniedbania pracownika. Sąd Apelacyjny utrzymał w mocy wyrok Sądu Wojewódzkiego, oddalając apelacje obu stron. Sąd II instancji uznał, że pracownik odpowiada za niedobór na podstawie art. 124 § 1 KP (wina nieumyślna), a nie art. 122 KP (wina umyślna), ponieważ skazanie go za przestępstwo z art. 218 § 1 KK dotyczyło nieumyślnego popełnienia przestępstwa. Sąd Apelacyjny podkreślił, że dla przyjęcia winy umyślnej konieczne jest objęcie skutku (szkody) zamiarem bezpośrednim lub ewentualnym pracownika, czego nie wykazano. Pracodawca wniósł kasację, zarzucając naruszenie prawa materialnego przez błędną wykładnię art. 122 KP w związku z art. 218 § 1 KK oraz naruszenie przepisów postępowania. Sąd Najwyższy oddalił kasację. W uzasadnieniu Sąd Najwyższy wyjaśnił, że warunkiem odpowiedzialności materialnej pracownika na podstawie art. 122 KP jest nie tylko umyślne niedopełnienie obowiązku nadzoru, ale także objęcie wyrządzenia szkody umyślnością (zamiar bezpośredni lub ewentualny). Sąd podkreślił, że skazanie za przestępstwo z art. 266 KK (poświadczenie nieprawdy w dokumentach w celu ukrycia strat) nie jest równoznaczne z umyślnym wyrządzeniem szkody w rozumieniu prawa pracy, gdyż mogło być zdarzeniem wtórnym do już powstałej szkody wynikłej z zaniedbań obu stron. Sąd wskazał również, że pracodawca nie wykazał, jaka konkretnie szkoda, z jakiego tytułu i w jakiej wysokości była objęta zamiarem pozwanego, co jest konieczne do zastosowania art. 122 KP. Sąd oddalił również zarzut naruszenia przepisów postępowania, wskazując, że strona powodowa nie żądała przeprowadzenia dowodu z przesłuchania stron w postępowaniu przed Sądami niższych instancji.
Przeanalizuj tę sprawę w pełnym kontekście orzecznictwa.
Analiza orzecznictwa · odpowiedzi na pytania · badanie przepisów · drafting pism.
Wartość praktyczna
Siła precedensu: WysokaInterpretacja pojęcia winy umyślnej i nieumyślnej w kontekście odpowiedzialności materialnej pracownika, rozróżnienie między umyślnym niedopełnieniem obowiązku a umyślnym wyrządzeniem szkody, znaczenie dowodów z postępowań karnych w sprawach cywilnych.
Dotyczy specyficznej sytuacji niedoboru w magazynie i odpowiedzialności pracownika na podstawie przepisów Kodeksu pracy. Wymaga indywidualnej oceny stanu faktycznego w każdej sprawie.
Zagadnienia prawne (5)
Czy umyślne niedopełnienie przez pracownika obowiązku nadzoru nad mieniem powierzonym z obowiązkiem zwrotu lub do wyliczenia się jest równoznaczne z umyślnym wyrządzeniem szkody w rozumieniu art. 122 KP?Ratio decidendi
Odpowiedź sądu
Nie, umyślne niedopełnienie obowiązku nadzoru nie jest równoznaczne z umyślnym wyrządzeniem szkody, jeśli wyrządzenie szkody nie było objęte zamiarem sprawcy.
Uzasadnienie
Dla przyjęcia umyślności wyrządzenia szkody konieczne jest, aby skutek w postaci szkody był objęty zamiarem bezpośrednim lub ewentualnym sprawcy. Samo niedopełnienie obowiązku nie wystarcza.
Czy skazanie pracownika za przestępstwo z art. 266 KK (poświadczenie nieprawdy w dokumentach) oznacza, że wyrządził on szkodę pracodawcy z winy umyślnej w rozumieniu art. 122 KP?Ratio decidendi
Odpowiedź sądu
Nie, skazanie za przestępstwo z art. 266 KK nie jest równoznaczne z umyślnym wyrządzeniem szkody w rozumieniu art. 122 KP, zwłaszcza gdy popełnienie tego przestępstwa było zdarzeniem wtórnym do już powstałej szkody wynikłej z zaniedbań.
Uzasadnienie
Przestępstwo z art. 266 KK, polegające na poświadczeniu nieprawdy w celu ukrycia strat, może być popełnione świadomie, ale niekoniecznie oznacza umyślne wyrządzenie szkody w rozumieniu prawa pracy, jeśli nie było objęte zamiarem sprawcy.
Czy pracodawca musi wykazać konkretną wysokość szkody dochodzonej na podstawie art. 122 KP?Ratio decidendi
Odpowiedź sądu
Tak, obowiązek naprawienia szkody przez pracownika nie dotyczy szkody "jakiejkolwiek" czy "przybliżonej", lecz szkody określonej co do wysokości.
Uzasadnienie
Dla pracownika nie jest obojętne, czy odpowiada na podstawie art. 122 KP (wina umyślna, pełna odpowiedzialność), czy art. 124 KP (wina nieumyślna, ograniczone granice odpowiedzialności). Konieczne jest precyzyjne określenie szkody objętej zamiarem.
Czy sąd drugiej instancji może dopuścić dowód z akt sprawy karnej na podstawie art. 382 KPC?
Odpowiedź sądu
Tak, sąd drugiej instancji może przeprowadzić uzupełniające postępowanie dowodowe, w tym dopuścić dowód z akt innej sprawy.
Uzasadnienie
Sąd Apelacyjny przeprowadził uzupełniające postępowanie dowodowe z akt sprawy karnej, co było dopuszczalne na podstawie art. 382 KPC.
Czy sąd drugiej instancji miał obowiązek przeprowadzić dowód z przesłuchania stron (art. 299 KPC), nawet jeśli strona powodowa o to nie wnioskowała?
Odpowiedź sądu
Nie, jeśli strona nie wnioskowała o przeprowadzenie dowodu, nie może zarzucać sądowi drugiej instancji, że go nie przeprowadził. Ponadto, taki dowód mógł nie być wystarczający do ustalenia wszystkich przesłanek odpowiedzialności na podstawie art. 122 KP.
Uzasadnienie
Strona powodowa nie żądała przeprowadzenia dowodu z przesłuchania stron, a nawet gdyby taki dowód został przeprowadzony, mógł nie być wystarczający do ustalenia wszystkich przesłanek odpowiedzialności na podstawie art. 122 KP.
Rozstrzygnięcie
Strony
| Nazwa | Typ | Rola |
|---|---|---|
| Spółdzielcze Zakłady Drzewne, Spółdzielnia Pracy Rękodzieła Ludowego i Artystycznego w G. z/s w B. w likwidacji | spółka | powód |
| Kazimierz Z. | osoba_fizyczna | pozwany |
Przepisy (13)
Główne
KP art. 122
Kodeks pracy
Pracownik, który w umyślny sposób wyrządził szkodę, jest obowiązany do jej naprawienia w pełnej wysokości. Wymaga to objęcia skutku (szkody) zamiarem bezpośrednim lub ewentualnym sprawcy.
KP art. 124 § 1
Kodeks pracy
Pracownik ponosi odpowiedzialność za szkodę wynikłą z winy nieumyślnej.
Pomocnicze
KP art. 124 § 3
Kodeks pracy
Pracownik może uwolnić się od odpowiedzialności w całości lub w części, jeśli udowodni, że pracodawca przyczynił się do powstania lub zwiększenia szkody.
KP art. 117
Kodeks pracy
Określa zasady odpowiedzialności pracownika za szkodę.
KK art. 218 § 1
Kodeks karny
Dotyczy nieumyślnego stworzenia możliwości powstania niedoboru.
KK art. 266 § 1
Kodeks karny
Dotyczy poświadczenia nieprawdy w celu osiągnięcia korzyści majątkowej.
KK art. 266 § 2
Kodeks karny
Dotyczy przerobienia dowodu.
KK art. 266 § 4
Kodeks karny
KK art. 58
Kodeks karny
KPC art. 382
Kodeks postępowania cywilnego
Sąd drugiej instancji przeprowadza rozprawę w granicyach zaskarżenia, a w pozostałym zakresie bierze z urzędu pod uwagę okoliczności, które sąd pierwszej instancji miał obowiązek wziąć pod rozwagę z urzędu.
KPC art. 299
Kodeks postępowania cywilnego
Jeżeli po zamknięciu rozprawy lub po wydaniu wyroku sąd uzna, że do wyjaśnienia sprawy potrzeba dalszych dowodów, może on uchylić postanowienie o zamknięciu rozprawy i prowadzić dalsze postępowanie dowodowe.
KPC art. 39312
Kodeks postępowania cywilnego
Sąd Najwyższy oddala kasację, jeżeli zaskarżone orzeczenie, mimo błędnego uzasadnienia, odpowiada prawu albo jeżeli naruszenie przepisów postępowania nie miało istotnego wpływu na wynik sprawy.
KPC art. 102
Kodeks postępowania cywilnego
W wypadkach szczególnie uzasadnionych sąd może zasądzić od strony zwrot kosztów procesu na rzecz przeciwnika, nawet jeśli nie żądał on zasądzenia zwrotu kosztów.
Argumenty
Skuteczne argumenty
Brak udowodnienia, że skutek w postaci niedoboru był objęty zamiarem bezpośrednim lub ewentualnym pracownika. • Skazanie za przestępstwo z art. 266 KK nie jest równoznaczne z umyślnym wyrządzeniem szkody w rozumieniu art. 122 KP. • Pracodawca nie wykazał konkretnej wysokości szkody dochodzonej na podstawie art. 122 KP. • Strona powodowa nie wnioskowała o przeprowadzenie dowodu z przesłuchania stron.
Odrzucone argumenty
Naruszenie prawa materialnego przez błędną wykładnię art. 122 KP w związku z art. 218 § 1 KK. • Naruszenie przepisów postępowania przez pominięcie dowodu z przesłuchania stron (art. 299 KPC). • Skazanie pozwanego za przestępstwo z art. 266 KK świadczy o winie umyślnej.
Godne uwagi sformułowania
Warunkiem odpowiedzialności materialnej pracownika na podstawie art. 122 KP jest nie tylko umyślne niedopełnienie przez niego obowiązku nadzoru nad mieniem powierzonym mu z obowiązkiem zwrotu lub do wyliczenia się, lecz także objęcie wyrządzenia szkody umyślnością (zamiar bezpośredni lub ewentualny). • Obowiązek naprawienia przez pracownika szkody nie dotyczy "jakiejkolwiek" czy "przybliżonej" szkody, lecz szkody określonej co do wysokości. • Umyślne niedopełnienie obowiązku nadzoru nad mieniem powierzonym pracownikowi z obowiązkiem zwrotu lub do wyliczenia się nie może być uznane za równoznaczne z umyślnym wyrządzeniem szkody, jeżeli z okoliczności sprawy wynika, że wyrządzenie szkody nie było objęte zamiarem sprawcy. • Popełnienie przez pozwanego przestępstwa przeciwko dokumentom świadczy o spowodowaniu przez niego niedoboru z winy umyślnej.
Skład orzekający
Jadwiga Skibińska-Adamowicz
przewodniczący-sprawozdawca
Adam Józefowicz
sędzia
Andrzej Wasilewski
sędzia
Informacje dodatkowe
Wartość precedensowa
Siła: Wysoka
Powoływalne dla: "Interpretacja pojęcia winy umyślnej i nieumyślnej w kontekście odpowiedzialności materialnej pracownika, rozróżnienie między umyślnym niedopełnieniem obowiązku a umyślnym wyrządzeniem szkody, znaczenie dowodów z postępowań karnych w sprawach cywilnych."
Ograniczenia: Dotyczy specyficznej sytuacji niedoboru w magazynie i odpowiedzialności pracownika na podstawie przepisów Kodeksu pracy. Wymaga indywidualnej oceny stanu faktycznego w każdej sprawie.
Wartość merytoryczna
Ocena: 7/10
Sprawa dotyczy kluczowego zagadnienia odpowiedzialności pracownika za szkodę, rozróżniając winę umyślną od nieumyślnej, co jest częstym problemem w praktyce. Wyjaśnia, że samo popełnienie przestępstwa nie przesądza o winie umyślnej w prawie pracy.
“Czy pracownik, który popełnił przestępstwo, zawsze odpowiada za szkodę z winy umyślnej? Sąd Najwyższy wyjaśnia.”
Dane finansowe
WPS: 311 719 547 PLN
odszkodowanie: 155 859 773,5 PLN
Sektor
praca
Twój asystent do analizy prawnej.
Zadaj pytanie prawne, zleć analizę orzecznictwa i przepisów, lub poproś o projekt pisma — AI przeszuka polskie orzecznictwo i aktualne akty prawne.
- Analiza orzecznictwa i przepisów
- Drafting pism i dokumentów
- Odpowiedzi na pytania prawne
- Pogłębiona analiza z doktryny
Powiązane przepisy
Powiązane tematy
Pełny tekst orzeczenia
Oryginalna treść postanowienia (niezmieniona). Otwiera się jako osobna strona.