I PKN 2/96Naruszenie praw pracownika w sprawie upadłości
Podsumowanie
Przejdź do pełnego tekstuPowód Tadeusz S. dochodził uznania wypowiedzenia umowy o pracę za bezskuteczne i przywrócenia do pracy, a po zmianie stanowiska procesowego – odszkodowania. Sprawa przeszła przez wiele instancji, w tym była już rozpoznawana przez Sąd Najwyższy w 1993 r., który uchylił poprzednie wyroki i przekazał sprawę do ponownego rozpoznania, wskazując na potrzebę uzupełnienia materiału dowodowego w kontekście konfliktu pracodawca-pracownik oraz zasadności wypowiedzenia. W kasacji Rzecznika Praw Obywatelskich podniesiono zarzuty rażącego naruszenia prawa materialnego (niezastosowanie art. 45 i 471 KP, błędne zastosowanie ustawy o grupowych zwolnieniach) oraz przepisów postępowania (naruszenie art. 381, 4773, 424 KPC). Kluczowym zarzutem stało się niezastosowanie przez sądy niższych instancji art. 174 § 1 pkt 4 KPC, nakazującego obligatoryjne zawieszenie postępowania w przypadku wszczęcia postępowania upadłościowego wobec strony. Sąd Najwyższy uznał kasację za uzasadnioną, stwierdzając rażące naruszenie prawa materialnego i procesowego. Podkreślono, że sądy niższych instancji nieprawidłowo oceniły zasadność wypowiedzenia, ignorując konflikt między stronami i wskazania Sądu Najwyższego z poprzedniego postępowania. Ponadto, błędnie zastosowano przepisy ustawy o grupowych zwolnieniach, a przede wszystkim zignorowano obowiązek zawieszenia postępowania z powodu upadłości pozwanego przedsiębiorstwa. Ze względu na upadłość spółki, Sąd Najwyższy nie mógł wydać wyroku reformatoryjnego i przekazał sprawę do ponownego rozpoznania Sądowi Rejonowemu, który ma ustalić stan postępowania upadłościowego i postąpić zgodnie z przepisami.
Przeanalizuj tę sprawę w pełnym kontekście orzecznictwa.
Analiza orzecznictwa · odpowiedzi na pytania · badanie przepisów · drafting pism.
Wartość praktyczna
Siła precedensu: WysokaObowiązek zawieszenia postępowania w przypadku upadłości strony, ocena zasadności wypowiedzenia w kontekście konfliktu pracowniczego, stosowanie przepisów o grupowych zwolnieniach.
Dotyczy specyficznej sytuacji upadłości przedsiębiorstwa i konfliktu pracowniczego; przepisy KPC i ustawy o grupowych zwolnieniach mogły ulec zmianie.
Zagadnienia prawne (4)
Czy obligatoryjne zawieszenie postępowania na podstawie art. 174 § 1 pkt 4 KPC obejmuje również postępowanie w sprawie o przywrócenie do pracy?Ratio decidendi
Odpowiedź sądu
Tak, obligatoryjne zawieszenie postępowania na podstawie art. 174 § 1 pkt 4 KPC obejmuje również postępowanie w sprawie o przywrócenie do pracy.
Uzasadnienie
Sąd Najwyższy wskazał, że przepis art. 174 § 1 pkt 4 KPC stanowi expressis verbis, że sąd z urzędu zawiesza postępowanie, jeżeli wobec strony zostało wszczęte postępowanie upadłościowe, a spór dotyczy przedmiotu wchodzącego w skład masy upadłości. Niezastosowanie tego przepisu nie jest usprawiedliwione charakterem roszczenia (np. o przywrócenie do pracy czy odszkodowanie), gdyż sąd może orzec o odszkodowaniu, gdy przywrócenie jest niemożliwe lub niecelowe, a z roszczeniem o przywrócenie ściśle związane jest uprawnienie do wynagrodzenia za czas pozostawania bez pracy.
Czy wypowiedzenie umowy o pracę dokonane w warunkach konfliktu pracodawcy z pracownikiem, który miał rację, może być uznane za zasadne, nawet jeśli formalnie nastąpiło z przyczyn dotyczących zakładu pracy (likwidacja komórki organizacyjnej)?Ratio decidendi
Odpowiedź sądu
Nie, wypowiedzenie dokonane w takich warunkach może być uznane za niezasadne, a sądy niższych instancji błędnie pominęły ten aspekt.
Uzasadnienie
Sąd Najwyższy wskazał, że sądy niższych instancji nie oceniły zasadności wypowiedzenia dokonanego w warunkach konfliktu pracodawcy z pracownikiem, który miał rację, co wynikało z ustaleń kontroli jednostki nadrzędnej. Sąd Najwyższy podkreślił, że skargi pracownika były zasadne, a opieszałość strony pozwanej spowodowała zaangażowanie organów nadrzędnych. Chęć 'rewanżu' za krytykę nie może być podstawą zwolnienia.
Czy pracodawca, który zwolnił pracownika z przyczyn organizacyjnych, ma obowiązek ponownego zatrudnienia tego pracownika, jeśli w okresie późniejszym zatrudnia osoby z tej samej grupy zawodowej?Ratio decidendi
Odpowiedź sądu
Tak, pracodawca powinien zatrudnić ponownie pracownika, jeżeli ponownie zatrudnia osoby z tej samej grupy zawodowej, a zainteresowany zgłosi zamiar powrotu w ciągu roku od rozwiązania stosunku pracy, zgodnie z art. 12 ustawy o grupowych zwolnieniach.
Czy wypowiedzenie umowy o pracę dokonane przed wejściem w życie ustawy o szczególnych zasadach rozwiązywania z pracownikami stosunków pracy z przyczyn dotyczących zakładu pracy (tzw. ustawa o grupowych zwolnieniach) może być oceniane w świetle tej ustawy?Ratio decidendi
Odpowiedź sądu
Tak, ustawa może mieć zastosowanie, zwłaszcza w zakresie świadczeń, zgodnie z art. 21 ust. 2 tej ustawy, który przewiduje świadczenia dla pracownika, z którym rozwiązanie stosunku pracy nastąpiło po wejściu w życie ustawy, ale wskutek wypowiedzenia dokonanego przed jej wejściem w życie z przyczyn wymienionych w art. 1.
Uzasadnienie
Sąd Najwyższy wyjaśnił, że choć ustawa o grupowych zwolnieniach weszła w życie po dacie wypowiedzenia, to art. 21 ust. 2 ustawy przewiduje częściowe działanie wsteczne w zakresie świadczeń, co oznacza, że mogła ona mieć zastosowanie do sytuacji powoda.
Rozstrzygnięcie
Strony
| Nazwa | Typ | Rola |
|---|---|---|
| Tadeusz S. | osoba_fizyczna | powód |
| Pracownie Konserwacji Zabytków Sp. z o.o. w S. - w upadłości | spółka | pozwany |
| Rzecznik Praw Obywatelskich | organ_państwowy | skarżący (kasacja) |
Przepisy (16)
Główne
KPC art. 174 § § 1 pkt 4
Kodeks postępowania cywilnego
Obligatoryjne zawieszenie postępowania w przypadku wszczęcia postępowania upadłościowego wobec strony, gdy spór dotyczy przedmiotu wchodzącego w skład masy upadłości.
KP art. 45
Kodeks pracy
Roszczenia pracownika w przypadku niezgodnego z prawem lub nieuzasadnionego wypowiedzenia umowy o pracę.
ustawa o grupowych zwolnieniach art. 10
Ustawa o szczególnych zasadach rozwiązywania z pracownikami stosunków pracy z przyczyn dotyczących zakładu pracy oraz o zmianie niektórych ustaw
Tryb rozwiązania stosunku pracy z przyczyn dotyczących zakładu pracy.
ustawa o grupowych zwolnieniach art. 12
Ustawa o szczególnych zasadach rozwiązywania z pracownikami stosunków pracy z przyczyn dotyczących zakładu pracy oraz o zmianie niektórych ustaw
Obowiązek ponownego zatrudnienia pracownika zwolnionego z przyczyn organizacyjnych.
KPC art. 393 § 13 § 1
Kodeks postępowania cywilnego
Podstawa orzekania Sądu Najwyższego w postępowaniu kasacyjnym.
Pomocnicze
KP art. 471
Kodeks pracy
Odszkodowanie za niezgodne z prawem rozwiązanie umowy o pracę.
ustawa o grupowych zwolnieniach art. 8 § ust. 1
Ustawa o szczególnych zasadach rozwiązywania z pracownikami stosunków pracy z przyczyn dotyczących zakładu pracy oraz o zmianie niektórych ustaw
Odprawa dla pracownika zwolnionego z przyczyn dotyczących zakładu pracy.
ustawa o grupowych zwolnieniach art. 21 § ust. 2
Ustawa o szczególnych zasadach rozwiązywania z pracownikami stosunków pracy z przyczyn dotyczących zakładu pracy oraz o zmianie niektórych ustaw
Częściowe działanie wsteczne ustawy w zakresie świadczeń.
KPC art. 381 § § 1
Kodeks postępowania cywilnego
Zakres kontroli rewizyjnej.
KPC art. 477 § 3 § 1
Kodeks postępowania cywilnego
Zakres kontroli rewizyjnej.
KPC art. 424
Kodeks postępowania cywilnego
Uzasadnienie wyroku sądu drugiej instancji.
KP art. 100 § § 2 pkt 6
Kodeks pracy
Obowiązek przestrzegania zasad współżycia społecznego i koleżeńskiej współpracy.
KC art. 358 § 1 § 3
Kodeks cywilny
Waloryzacja świadczeń pieniężnych.
KPC art. 98 § § 1
Kodeks postępowania cywilnego
Zasady obciążania kosztami postępowania.
KPC art. 233 § § 1
Kodeks postępowania cywilnego
Swobodna ocena dowodów.
Prawo upadłościowe art. 62
Prawo upadłościowe
Postępowanie przeciwko syndykowi.
Argumenty
Skuteczne argumenty
Rażące naruszenie prawa materialnego przez sądy niższych instancji. • Rażące naruszenie przepisów postępowania przez sądy niższych instancji. • Niezastosowanie art. 174 § 1 pkt 4 KPC (obligatoryjne zawieszenie postępowania w związku z upadłością pozwanego). • Błędna ocena zasadności wypowiedzenia umowy o pracę w kontekście konfliktu pracodawca-pracownik. • Niewłaściwe zastosowanie przepisów ustawy o grupowych zwolnieniach. • Niezastosowanie się sądów niższych instancji do wskazań Sądu Najwyższego z poprzedniego orzeczenia.
Godne uwagi sformułowania
Obligatoryjne zawieszenie postępowania na podstawie przepisu art. 174 § 1 pkt 4 KPC obejmuje również postępowanie w sprawie o przywrócenie do pracy. • Orzeczenia w obu instancjach zapadły z rażącym naruszeniem przepisów prawa materialnego, jak też z naruszeniem przepisów prawa procesowego, mającym istotny wpływ na wynik sprawy. • Chęć 'rewanżu' zakładu pracy za krytykę jego kierownictwa przed jednostką nadrzędną i organem założycielskim, czego Sąd Najwyższy oczywiście nie akceptował. • W demokratycznym państwie prawnym urzeczywistniającym zasady sprawiedliwości społecznej nie może się bowiem ostać wyrok, który po siedmiu latach uciążliwego procesu pozbawia pracownika jakichkolwiek świadczeń materialnych...
Skład orzekający
Andrzej Kijowski
przewodniczący-sprawozdawca
Kazimierz Jaśkowski
sędzia
Zbigniew Myszka
sędzia
Informacje dodatkowe
Wartość precedensowa
Siła: Wysoka
Powoływalne dla: "Obowiązek zawieszenia postępowania w przypadku upadłości strony, ocena zasadności wypowiedzenia w kontekście konfliktu pracowniczego, stosowanie przepisów o grupowych zwolnieniach."
Ograniczenia: Dotyczy specyficznej sytuacji upadłości przedsiębiorstwa i konfliktu pracowniczego; przepisy KPC i ustawy o grupowych zwolnieniach mogły ulec zmianie.
Wartość merytoryczna
Ocena: 8/10
Sprawa pokazuje, jak ważne jest przestrzeganie procedur prawnych, nawet w obliczu upadłości firmy, oraz jak sąd może interweniować w obronie pracownika pokrzywdzonego przez pracodawcę.
“Upadłość firmy nie zwalnia z przestrzegania prawa pracy – Sąd Najwyższy wyjaśnia zasady!”
Sektor
praca
Twój asystent do analizy prawnej.
Zadaj pytanie prawne, zleć analizę orzecznictwa i przepisów, lub poproś o projekt pisma — AI przeszuka polskie orzecznictwo i aktualne akty prawne.
- Analiza orzecznictwa i przepisów
- Drafting pism i dokumentów
- Odpowiedzi na pytania prawne
- Pogłębiona analiza z doktryny
Powiązane przepisy
Powiązane tematy
Pełny tekst orzeczenia
Oryginalna treść postanowienia (niezmieniona). Otwiera się jako osobna strona.