I OSK 990/23Umorzenie postępowania niedopuszczalnosc stwierdzenia nieważności decyzji po 30 latach 4
Podsumowanie
Przejdź do pełnego tekstuNaczelny Sąd Administracyjny rozpoznał skargę kasacyjną J. K. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie, który oddalił skargę na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Warszawie. Decyzja SKO stwierdzała umorzenie postępowania z mocy prawa w sprawie dotyczącej stwierdzenia nieważności orzeczenia z 1951 r. o odmowie przyznania prawa własności czasowej do gruntu warszawskiego. Skarżąca zarzuciła zaskarżonemu wyrokowi naruszenie przepisów prawa materialnego, w tym art. 2 ust. 2 ustawy nowelizującej Kodeks postępowania administracyjnego, w związku z przepisami Konstytucji RP. Argumentowała, że wykładnia tego przepisu powinna uwzględniać zasady demokratycznego państwa prawnego, ochrony praw nabytych i niedziałania prawa wstecz. Naczelny Sąd Administracyjny, związany granicami skargi kasacyjnej, zważył, że przepis art. 2 ust. 2 ustawy nowelizującej KPA, wprowadzający umorzenie z mocy prawa postępowań o stwierdzenie nieważności decyzji wszczętych po upływie trzydziestu lat od ich doręczenia i niezakończonych przed wejściem w życie nowelizacji, jest zgodny z Konstytucją RP. Sąd powołał się na utrwaloną linię orzeczniczą NSA, która wielokrotnie potwierdzała konstytucyjność takich ograniczeń czasowych, wskazując na potrzebę zapewnienia stabilności porządku prawnego i ochrony zaufania do prawa. NSA podkreślił, że wyrok Trybunału Konstytucyjnego P 46/13, na który powoływał się Sąd I instancji, nie podważał możliwości wprowadzenia takich ograniczeń. Sąd odniósł się również do wyroku TK z 5 lutego 2026 r. (sygn. akt I OSK 1109/24), który stwierdził niezgodność art. 156 § 2 KPA z Konstytucją RP w zakresie, w jakim nie wyłączał dopuszczalności stwierdzenia nieważności decyzji wydanej z rażącym naruszeniem prawa po znacznym upływie czasu, gdy decyzja była podstawą nabycia prawa. NSA stwierdził, że obecna regulacja, w tym art. 2 ust. 2 ustawy nowelizującej, stanowi odpowiedź na te uwagi, wprowadzając cezurę czasową. Sąd uznał, że zarzuty skargi kasacyjnej są niezasadne, a zaskarżony wyrok odpowiada prawu, w związku z czym oddalił skargę kasacyjną na podstawie art. 184 p.p.s.a.
Przeanalizuj tę sprawę w pełnym kontekście orzecznictwa.
Analiza orzecznictwa · odpowiedzi na pytania · badanie przepisów · drafting pism.
Wartość praktyczna
Siła precedensu: WysokaPotwierdzenie zgodności z Konstytucją RP przepisów wprowadzających ograniczenia czasowe w postępowaniach o stwierdzenie nieważności decyzji administracyjnych oraz umarzanie postępowań z mocy prawa po upływie 30 lat od doręczenia decyzji.
Orzeczenie dotyczy specyficznej sytuacji prawnej związanej z nowelizacją KPA i dekretami warszawskimi, ale jego argumentacja dotycząca konstytucyjności ograniczeń czasowych ma szersze zastosowanie.
Zagadnienia prawne (3)
Czy art. 2 ust. 2 ustawy nowelizującej Kodeks postępowania administracyjnego, który obliguje do umorzenia z mocy prawa postępowań o stwierdzenie nieważności decyzji wszczętych po upływie trzydziestu lat od ich doręczenia i niezakończonych przed wejściem w życie nowelizacji, jest zgodny z Konstytucją RP, w szczególności z zasadami demokratycznego państwa prawnego, ochrony praw słusznie nabytych i niedziałania prawa wstecz?Ratio decidendi
Odpowiedź sądu
Tak, przepis ten jest zgodny z Konstytucją RP.
Uzasadnienie
NSA powołuje się na utrwaloną linię orzeczniczą, zgodnie z którą wprowadzenie ograniczeń czasowych w dochodzeniu praw i zakończenie postępowań z mocy prawa nie stanowi nadmiernego ograniczenia praw obywatela i jest zgodne z Konstytucją RP, zapewniając stabilność porządku prawnego i ochronę zaufania do prawa.
Czy sąd administracyjny może odstąpić od zastosowania przepisu, który potencjalnie narusza Konstytucję RP, odwołując się do tzw. rozproszonej kontroli konstytucyjnej?Ratio decidendi
Odpowiedź sądu
Nie, sąd administracyjny nie może samodzielnie odstąpić od zastosowania przepisu, chyba że Trybunał Konstytucyjny orzekł o jego niezgodności z Konstytucją RP.
Uzasadnienie
NSA podkreśla, że organy administracji i sądy administracyjne są związane obowiązującymi przepisami prawa i nie mają uprawnień do badania ich konstytucyjności, chyba że Trybunał Konstytucyjny wydał orzeczenie w tym zakresie.
Jaka jest relacja między art. 2 ust. 2 ustawy nowelizującej KPA a wyrokiem Trybunału Konstytucyjnego z dnia 12 maja 2015 r. sygn. akt P 46/13?Ratio decidendi
Odpowiedź sądu
Art. 2 ust. 2 ustawy nowelizującej KPA jest zgodny z Konstytucją RP i nie jest sprzeczny z wyrokiem TK P 46/13.
Uzasadnienie
NSA wyjaśnia, że TK w wyroku P 46/13 stwierdził niezgodność art. 156 § 2 KPA z Konstytucją RP w zakresie, w jakim nie wyłączał dopuszczalności stwierdzenia nieważności decyzji wydanej z rażącym naruszeniem prawa po znacznym upływie czasu, gdy decyzja była podstawą nabycia prawa. Ustawodawca, wprowadzając art. 2 ust. 2 ustawy nowelizującej, odpowiedział na te uwagi, wprowadzając cezurę czasową.
Rozstrzygnięcie
Przepisy (27)
Główne
p.p.s.a. art. 183 § § 1
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi
NSA rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, bierze jednak z urzędu pod rozwagę nieważność postępowania.
ustawa nowelizująca art. 2 § ust. 1
Ustawa z dnia 11 sierpnia 2021 r. o zmianie ustawy – Kodeks postępowania administracyjnego
Postępowania administracyjne w sprawie stwierdzenia nieważności decyzji lub postanowienia, wszczęte po upływie trzydziestu lat od dnia doręczenia lub ogłoszenia decyzji lub postanowienia i niezakończone przed dniem wejścia w życie niniejszej ustawy ostateczną decyzją lub postanowieniem, umarza się z mocy prawa.
ustawa nowelizująca art. 2 § ust. 2
Ustawa z dnia 11 sierpnia 2021 r. o zmianie ustawy – Kodeks postępowania administracyjnego
Postępowania administracyjne w sprawie stwierdzenia nieważności decyzji lub postanowienia, wszczęte po upływie trzydziestu lat od dnia doręczenia lub ogłoszenia decyzji lub postanowienia i niezakończone przed dniem wejścia w życie niniejszej ustawy ostateczną decyzją lub postanowieniem, umarza się z mocy prawa.
k.p.a. art. 156 § § 3
Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego
Wprowadzenie cezurę czasową uniemożliwiającą wszczęcie postępowania o stwierdzenie nieważności decyzji, jeżeli od jej doręczenia lub ogłoszenia upłynęło trzydzieści lat.
Konstytucja RP art. 2
Konstytucja Rzeczypospolitej Polskiej
Zasada demokratycznego państwa prawnego.
Dekret z dnia 26 października 1945 r. o własności i użytkowaniu gruntów na obszarze m.st. Warszawy
Reguluje kwestie własności i użytkowania gruntów na obszarze m.st. Warszawy.
Pomocnicze
p.p.s.a. art. 183 § § 2
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi
Enumeratywnie wyliczone przesłanki nieważności postępowania sądowoadministracyjnego.
p.p.s.a. art. 141 § § 4
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi
Wymogi dotyczące koniecznych elementów uzasadnienia wyroku (nie stosuje się odpowiednio do NSA w sprawach oddalających skargę kasacyjną).
p.p.s.a. art. 193
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi
Wyłącza odpowiednie stosowanie art. 141 § 4 do postępowania przed NSA.
p.p.s.a. art. 174 § pkt 1
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi
Podstawa kasacyjna: naruszenie prawa materialnego przez błędną wykładnię lub niewłaściwe zastosowanie.
p.p.s.a. art. 174 § pkt 2
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi
Podstawa kasacyjna: naruszenie przepisów postępowania, jeżeli uchybienie to mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy.
k.p.a. art. 138 § § 1
Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego
Rozstrzygnięcie organu odwoławczego.
k.p.a. art. 158 § § 1
Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego
Rozstrzygnięcie w sprawie stwierdzenia nieważności decyzji następuje w drodze decyzji.
k.p.a. art. 158 § § 3
Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego
Przepis dotyczący odmowy wszczęcia postępowania.
k.p.a. art. 61a § § 1
Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego
Odmowa wszczęcia postępowania.
k.p.a. art. 105 § § 1
Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego
Umorzenie postępowania.
k.p.a. art. 156 § § 1
Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego
Przesłanki stwierdzenia nieważności decyzji.
k.p.a. art. 156 § § 2
Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego
Wyłączenie dopuszczalności stwierdzenia nieważności decyzji wydanej z rażącym naruszeniem prawa po znacznym upływie czasu, gdy decyzja była podstawą nabycia prawa lub ekspektatywy.
k.p.a. art. 145a
Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego
Podstawa do żądania wznowienia postępowania po wejściu w życie orzeczenia Trybunału Konstytucyjnego.
Konstytucja RP art. 45 § ust. 1
Konstytucja Rzeczypospolitej Polskiej
Prawo do sądu.
Konstytucja RP art. 77 § ust. 2
Konstytucja Rzeczypospolitej Polskiej
Prawo do odszkodowania za naruszenie prawa.
Konstytucja RP art. 64 § ust. 1
Konstytucja Rzeczypospolitej Polskiej
Ochrona własności.
Konstytucja RP art. 64 § ust. 2
Konstytucja Rzeczypospolitej Polskiej
Ochrona dziedziczenia.
Konstytucja RP art. 77
Konstytucja Rzeczypospolitej Polskiej
Zakaz zamykania drogi sądowej nie ma charakteru absolutnego.
k.c. art. 172 § § 1 i 2
Kodeks cywilny
Instytucja zasiedzenia.
k.c. art. 243
Kodeks cywilny
Przedawnienie roszczeń przeciwko użytkownikowi wieczystemu o naprawienie szkód i wynagrodzenie za budynki.
k.c. art. 4421 § § 1 i 2
Kodeks cywilny
Przedawnienie roszczeń z tytułu czynów niedozwolonych.
Argumenty
Odrzucone argumenty
Zarzut naruszenia przepisów prawa materialnego, tj. art. 2 ust. 2 ustawy nowelizującej KPA w związku z art. 32 ust. 1, art. 64 ust 1 i 2 oraz art. 2 i art 7 Konstytucji RP w zw. z art. 8 ust. 2, art. 178 ust. 1 Konstytucji RP poprzez błędną wykładnię art. 2 ust. 2 ustawy nowelizującej.
Godne uwagi sformułowania
postępowania administracyjne w sprawie stwierdzenia nieważności decyzji lub postanowienia, wszczęte po upływie trzydziestu lat od dnia doręczenia lub ogłoszenia decyzji lub postanowienia i niezakończone przed dniem wejścia w życie niniejszej ustawy ostateczną decyzją lub postanowieniem, umarza się z mocy prawa. • zarówno wprowadzenie przez ustawodawcę ograniczenia czasowego w dochodzeniu prawa, jak również zakończenie z mocy prawa trwających postępowań nie prowadzi do jednoznacznego wniosku o oczywistej niezgodności takiej regulacji z Konstytucją RP i nie stanowi nadmiernego ograniczenia praw obywatela • Trwałość decyzji organów władzy publicznej nie może być bowiem pozorna. • nie istnieje bezwzględne i absolutne prawo do sądu, które nie podlegałoby jakimkolwiek ograniczeniom
Skład orzekający
Karol Kiczka
przewodniczący
Piotr Niczyporuk
sprawozdawca
Dariusz Chaciński
członek
Informacje dodatkowe
Wartość precedensowa
Siła: Wysoka
Powoływalne dla: "Potwierdzenie zgodności z Konstytucją RP przepisów wprowadzających ograniczenia czasowe w postępowaniach o stwierdzenie nieważności decyzji administracyjnych oraz umarzanie postępowań z mocy prawa po upływie 30 lat od doręczenia decyzji."
Ograniczenia: Orzeczenie dotyczy specyficznej sytuacji prawnej związanej z nowelizacją KPA i dekretami warszawskimi, ale jego argumentacja dotycząca konstytucyjności ograniczeń czasowych ma szersze zastosowanie.
Wartość merytoryczna
Ocena: 6/10
Sprawa dotyczy ważnego zagadnienia prawnego związanego z ograniczeniami czasowymi w postępowaniach administracyjnych i ich zgodnością z Konstytucją RP, co jest istotne dla praktyków prawa administracyjnego.
“Czy można unieważnić decyzję sprzed 70 lat? NSA wyjaśnia granice czasowe postępowań administracyjnych.”
Sektor
nieruchomości
Twój asystent do analizy prawnej.
Zadaj pytanie prawne, zleć analizę orzecznictwa i przepisów, lub poproś o projekt pisma — AI przeszuka polskie orzecznictwo i aktualne akty prawne.
- Analiza orzecznictwa i przepisów
- Drafting pism i dokumentów
- Odpowiedzi na pytania prawne
- Pogłębiona analiza z doktryny
Powiązane przepisy
Powiązane tematy
Pełny tekst orzeczenia
Oryginalna treść postanowienia (niezmieniona). Otwiera się jako osobna strona.