I OSK 873/24Oddalenie skargi kasacyjnej nacjonalizacja przemyslu
Podsumowanie
Przejdź do pełnego tekstuNaczelny Sąd Administracyjny rozpoznał skargę kasacyjną B.D. i E.B. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie, który oddalił ich skargę na decyzję Ministra Rozwoju i Technologii. Decyzja Ministra utrzymała w mocy wcześniejsze postanowienie o umorzeniu postępowania w sprawie stwierdzenia nieważności dwóch decyzji nacjonalizacyjnych z lat 1948 i 1955. Skarżący zarzucili Sądowi I instancji naruszenie przepisów postępowania, w tym kwestionowali konstytucyjność i prawidłowość zastosowania art. 2 ust. 2 ustawy nowelizującej Kodeks postępowania administracyjnego. Przepis ten wprowadził 30-letni termin od doręczenia lub ogłoszenia decyzji do wszczęcia postępowania o stwierdzenie jej nieważności, a postępowania niezakończone przed wejściem w życie ustawy nowelizującej miały być umarzane z mocy prawa. Naczelny Sąd Administracyjny oddalił skargę kasacyjną, uznając, że Sąd I instancji prawidłowo zastosował art. 2 ust. 2 ustawy nowelizującej. Sąd podkreślił, że wprowadzenie cezur czasowych w postępowaniu administracyjnym, w tym w sprawach o stwierdzenie nieważności decyzji, jest zgodne z Konstytucją RP i służy stabilizacji porządku prawnego, a także wynika z orzecznictwa Trybunału Konstytucyjnego. Sąd wskazał, że decyzje z lat 40. i 50. XX wieku weszły do obrotu prawnego, a ich ogłoszenie lub doręczenie nastąpiło na długo przed złożeniem wniosku o stwierdzenie nieważności, co uzasadniało umorzenie postępowania. NSA odniósł się również do zarzutów dotyczących naruszenia Konstytucji i Protokołu nr 1 do EKPC, stwierdzając, że organy administracji nie mają kompetencji do oceny konstytucyjności przepisów ustawowych, a prawo własności chronione jest od momentu jego nabycia, a nie od momentu jego potencjalnego uzyskania w przyszłości.
Przeanalizuj tę sprawę w pełnym kontekście orzecznictwa.
Analiza orzecznictwa · odpowiedzi na pytania · badanie przepisów · drafting pism.
Wartość praktyczna
Siła precedensu: WysokaPotwierdzenie zgodności z Konstytucją RP i zasadami państwa prawnego wprowadzenia 30-letniego terminu do wszczęcia postępowania o stwierdzenie nieważności decyzji administracyjnych oraz ograniczenia kompetencji organów administracji w zakresie oceny konstytucyjności przepisów ustawowych.
Dotyczy spraw, w których wnioski o stwierdzenie nieważności decyzji zostały złożone po upływie 30 lat od ich doręczenia lub ogłoszenia, a postępowania nie zostały zakończone przed wejściem w życie ustawy nowelizującej KPA.
Zagadnienia prawne (3)
Czy art. 2 ust. 2 ustawy nowelizującej Kodeks postępowania administracyjnego, wprowadzający 30-letni termin do wszczęcia postępowania o stwierdzenie nieważności decyzji, może być stosowany do postępowań wszczętych przed wejściem w życie tej ustawy i niezakończonych?Ratio decidendi
Odpowiedź sądu
Tak, art. 2 ust. 2 ustawy nowelizującej KPA, wprowadzający 30-letni termin do wszczęcia postępowania o stwierdzenie nieważności decyzji, jest zgodny z Konstytucją RP i może być stosowany do postępowań wszczętych przed wejściem w życie tej ustawy, jeśli nie zostały one zakończone ostateczną decyzją.
Uzasadnienie
Sąd uznał, że wprowadzenie cezur czasowych w postępowaniu administracyjnym, w tym w sprawach o stwierdzenie nieważności decyzji, jest zgodne z Konstytucją RP i służy stabilizacji porządku prawnego. Termin 30 lat od doręczenia lub ogłoszenia decyzji jest wystarczający do podjęcia inicjatywy w celu wyeliminowania decyzji z obrotu prawnego, a jego upływ uzasadnia umorzenie postępowania z mocy prawa.
Czy organ administracji publicznej ma kompetencję do oceny zgodności przepisów ustawowych z Konstytucją RP lub umowami międzynarodowymi?Ratio decidendi
Odpowiedź sądu
Nie, organ administracji publicznej nie ma kompetencji do oceny zgodności przepisów ustawowych z Konstytucją RP lub umowami międzynarodowymi. Jego zadaniem jest stosowanie obowiązujących przepisów prawa.
Uzasadnienie
Organy administracyjne są związane zasadą legalizmu i muszą działać na podstawie prawa, ale nie mogą odmawiać stosowania niekonstytucyjnych aktów ustawowych ani oceniać procesu legislacyjnego. Wykładnia przepisów musi być zgodna z Konstytucją, ale nie oznacza to możliwości kwestionowania ich zgodności.
Czy art. 2 ust. 2 ustawy nowelizującej KPA narusza art. 1 Protokołu nr 1 do EKPC w zakresie ochrony prawa własności?Ratio decidendi
Odpowiedź sądu
Nie, art. 2 ust. 2 ustawy nowelizującej KPA nie narusza art. 1 Protokołu nr 1 do EKPC. Państwo ma swobodę co do restytucji lub odszkodowania za zdarzenia historyczne, a przepis chroni prawo do korzystania z mienia, a nie prawo do jego nabywania.
Uzasadnienie
Przepis art. 1 Protokołu nr 1 do EKPC chroni prawo do korzystania z mienia, a nie prawo do jego nabywania. Państwo ma swobodę w regulowaniu kwestii związanych z historycznymi zdarzeniami, a wprowadzenie ograniczeń czasowych w dochodzeniu roszczeń jest dopuszczalne.
Rozstrzygnięcie
Przepisy (20)
Główne
Dz.U. 2021 poz 1491 art. 2 § ust. 2
Ustawa z dnia 11 sierpnia 2021 r. o zmianie ustawy - Kodeks postępowania administracyjnego
Wprowadza 30-letni termin do wszczęcia postępowania o stwierdzenie nieważności decyzji; postępowania niezakończone przed wejściem w życie ustawy umarza się z mocy prawa.
k.p.a. art. 105 § § 1
Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego
Reguluje umorzenie postępowania, gdy stało się ono bezprzedmiotowe.
k.p.a. art. 156 § § 3
Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego
Wprowadza 30-letnią cezurę czasową uniemożliwiającą wszczęcie postępowania o stwierdzenie nieważności decyzji.
P.p.s.a. art. 145 § § 1
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi
Określa podstawy uchylenia decyzji lub stwierdzenia jej niezgodności z prawem.
P.p.s.a. art. 184
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi
Podstawa prawna oddalenia skargi kasacyjnej.
P.p.s.a. art. 204 § pkt 1
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi
Podstawa prawna zasądzenia kosztów postępowania kasacyjnego.
Konstytucja RP art. 2
Konstytucja Rzeczypospolitej Polskiej
Zasada demokratycznego państwa prawnego, pewność prawa, zaufanie do organów państwa.
Konstytucja RP art. 45 § ust. 1
Konstytucja Rzeczypospolitej Polskiej
Prawo do sądu.
Konstytucja RP art. 77 § ust. 2
Konstytucja Rzeczypospolitej Polskiej
Prawo do odszkodowania za niezgodne z prawem działanie organu władzy.
Konstytucja RP art. 64 § ust. 1 i 2
Konstytucja Rzeczypospolitej Polskiej
Ochrona własności.
Pomocnicze
Dz.U. 1947 nr 16 poz 62 § § 71, § 73 ust.1, § 75a, § 78-80
Rozporządzenie Rady Ministrów z dnia 30 stycznia 1947 r. w sprawie trybu postępowania przy przejmowaniu przedsiębiorstw na własność Państwa
Reguluje tryb postępowania przy przejmowaniu przedsiębiorstw na własność Państwa, w tym kwestie protokołów zdawczo-odbiorczych i doręczeń.
k.p.a. art. 156 § § 2
Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego
Dotyczy stwierdzenia nieważności decyzji; wyrok TK z 12.05.2015 P 46/13 stwierdził niezgodność tego przepisu z Konstytucją w zakresie braku ograniczenia czasowego.
P.p.s.a. art. 141 § § 4
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi
Określa wymogi dotyczące uzasadnienia wyroku.
P.p.s.a. art. 183 § § 1
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi
Sąd rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, z urzędu bierze pod rozwagę nieważność postępowania.
Konstytucja RP art. 7
Konstytucja Rzeczypospolitej Polskiej
Organy władzy działają na podstawie i w granicach prawa.
Konstytucja RP art. 8 § ust. 1 i 2
Konstytucja Rzeczypospolitej Polskiej
Organy władzy działają na podstawie i w granicach prawa; Konstytucja jest najwyższym prawem RP.
Konstytucja RP art. 87 § ust. 1
Konstytucja Rzeczypospolitej Polskiej
Źródła powszechnie obowiązującego prawa Rzeczypospolitej Polskiej.
Konstytucja RP art. 91 § ust. 2
Konstytucja Rzeczypospolitej Polskiej
Ratyfikowana umowa międzynarodowa ma pierwszeństwo przed ustawą, jeżeli ustawy tej nie da się pogodzić z umową.
Dz. U. z 1946 r., Nr 3, poz. 17 art. 3 § ust. 1 i 5
Ustawa z dnia 3 stycznia 1946 r. o przejęciu na własność Państwa podstawowych gałęzi gospodarki narodowej
Podstawa prawna nacjonalizacji przedsiębiorstw.
Dz. U. z 1946 r., Nr 3, poz. 17 art. 6 § ust. 1
Ustawa z dnia 3 stycznia 1946 r. o przejęciu na własność Państwa podstawowych gałęzi gospodarki narodowej
Podstawa prawna nacjonalizacji przedsiębiorstw.
Argumenty
Odrzucone argumenty
Naruszenie art. 105 § 1 K.p.a. w zw. z art. 104 § 1 K.p.a. w zw. z art. 8 § 1 K.p.a. w zw. z art. 140 K.p.a. w zw. z art. 138 § 1 pkt 2 K.p.a. w zw. z art. 127 § 3 K.p.a. w zw. z art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) P.p.s.a. w zw. z art. 151 P.p.s.a. w zw. z art. 2 ust. 2 ustawy nowelizującej w zw. z art. 2, art. 21 ust. 1 i 2, art. 32 ust. 1 i 2, art. 45 ust. 1, art. 64 i art. 77 ust. 1 i 2 Konstytucji – polegające na zaakceptowaniu przez Sąd I instancji zastosowania niekonstytucyjnej normy prawnej, tj. art. 2 ust. 2 ustawy nowelizującej, co skutkowało umorzeniem postępowania. • Naruszenie art. 77 § 1 K.p.a. w zw. z art. 80 K.p.a. w zw. z art. 107 § 3 K.p.a. w zw. z art. 7 K.p.a. w zw. z art. 140 K.p.a. w zw. z art. 138 § 1 pkt 2 K.p.a. w zw. z art. 127 § 3 K.p.a. w zw. z art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) P.p.s.a. w zw. z art. 151 P.p.s.a. w zw. z art. 2 ust. 2 ustawy nowelizującej – polegające na zaakceptowaniu przez Sąd I instancji braku wydania rozstrzygnięcia merytorycznego pomimo nieustalenia przez Ministra faktu i daty doręczenia lub ogłoszenia decyzji z 1955 r. • Naruszenie art. 6 K.p.a. w zw. z art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) P.p.s.a. w zw. z art. 151 P.p.s.a. w zw. z art. 7, art. 8 ust. 1 i 2, art. 87 ust. 1 i art. 91 ust. 2 Konstytucji – polegające na zaakceptowaniu przez Sąd I instancji zaniechania oceny przez Ministra zgodności decyzji organu I instancji z przepisami Konstytucji i Protokołu nr 1 do Konwencji. • Naruszenie art. 141 § 4 zdanie pierwsze P.p.s.a. w zw. z art. […]
Godne uwagi sformułowania
upływ trzydziestu lat od dnia doręczenia lub ogłoszenia decyzji objętej wnioskiem o stwierdzenie nieważności (wydania z naruszeniem prawa) powoduje automatyczne umorzenie postępowania • stabilizacja porządku prawnego • ochrona zaufania jednostki do państwa i stanowionego przez nie prawa • trwałość decyzji organów władzy publicznej nie może być pozorna • organ administracji nie ma kompetencji do oceny zgodności przepisów rangi ustawowej z Konstytucją RP
Skład orzekający
Krzysztof Sobieralski
przewodniczący sprawozdawca
Maria Grzymisławska-Cybulska
sędzia del. WSA
Piotr Przybysz
sędzia NSA
Informacje dodatkowe
Wartość precedensowa
Siła: Wysoka
Powoływalne dla: "Potwierdzenie zgodności z Konstytucją RP i zasadami państwa prawnego wprowadzenia 30-letniego terminu do wszczęcia postępowania o stwierdzenie nieważności decyzji administracyjnych oraz ograniczenia kompetencji organów administracji w zakresie oceny konstytucyjności przepisów ustawowych."
Ograniczenia: Dotyczy spraw, w których wnioski o stwierdzenie nieważności decyzji zostały złożone po upływie 30 lat od ich doręczenia lub ogłoszenia, a postępowania nie zostały zakończone przed wejściem w życie ustawy nowelizującej KPA.
Wartość merytoryczna
Ocena: 7/10
Sprawa dotyczy historycznych decyzji nacjonalizacyjnych i ich wpływu na współczesne prawo, a także interpretacji przepisów wprowadzających ograniczenia czasowe w postępowaniu administracyjnym, co ma znaczenie dla stabilności prawnej i ochrony praw nabytych.
“Nacjonalizacja sprzed dekad wraca na wokandę: NSA rozstrzyga o 30-letnim terminie do kwestionowania decyzji.”
Sektor
inne
Twój asystent do analizy prawnej.
Zadaj pytanie prawne, zleć analizę orzecznictwa i przepisów, lub poproś o projekt pisma — AI przeszuka polskie orzecznictwo i aktualne akty prawne.
- Analiza orzecznictwa i przepisów
- Drafting pism i dokumentów
- Odpowiedzi na pytania prawne
- Pogłębiona analiza z doktryny
Powiązane przepisy
Powiązane tematy
Pełny tekst orzeczenia
Oryginalna treść postanowienia (niezmieniona). Otwiera się jako osobna strona.