Orzeczenie · 2026-04-29

I OSK 2132/24Komunalizacja nieruchomości kolejowych pkp 5

Sąd

Naczelny Sąd Administracyjny

Data

2026-04-29

NSAAdministracyjneWysokansa

komunalizacjanieruchomościPKPSkarb Państwagminaprawo administracyjnezarząd nieruchomościąustawa komunalizacyjna

Podsumowanie

Przejdź do pełnego tekstu

Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznał skargę kasacyjną Polskich Kolei Państwowych S.A. od wyroku WSA w Warszawie, który oddalił skargę PKP S.A. na decyzję Krajowej Komisji Uwłaszczeniowej. Decyzja ta uchyliła wcześniejszą decyzję Wojewody i stwierdziła nieodpłatne nabycie z mocy prawa przez Gminę R. własności nieruchomości Skarbu Państwa, położonej w obrębie L., z dniem 27 maja 1990 r. PKP S.A. zarzucało naruszenie przepisów prawa materialnego i postępowania, w tym błędną wykładnię przepisów o komunalizacji mienia oraz przepisów dotyczących PKP. Głównym argumentem PKP było posiadanie prawa zarządu do nieruchomości na dzień wejścia w życie ustawy komunalizacyjnej. NSA, opierając się na wcześniejszych uchwałach powiększonych składów sądu (I OPS 2/16 i I OPS 5/17), stwierdził, że pozostawanie nieruchomości we władaniu PKP bez udokumentowanego prawa zarządu w sposób określony w art. 38 ust. 2 ustawy o gospodarce gruntami i wywłaszczaniu nieruchomości oznacza, że nieruchomość ta należała do rad narodowych i terenowych organów administracji państwowej stopnia podstawowego w rozumieniu art. 5 ust. 1 ustawy komunalizacyjnej. Ponieważ PKP nie przedstawiło takich dokumentów, NSA uznał, że przesłanki komunalizacji zostały spełnione. Sąd odrzucił również argumenty dotyczące ustawy o komercjalizacji PKP, wskazując, że późniejsze przepisy nie mogą niwelować skutków prawnych powstałych wcześniej z mocy prawa. Zarzuty dotyczące naruszenia przepisów postępowania administracyjnego również uznano za niezasadne, w tym zarzut naruszenia art. 28 KPA dotyczący interesu prawnego gminy, który został uznany za oczywisty.

Asystent · analiza prawna

Przeanalizuj tę sprawę w pełnym kontekście orzecznictwa.

Analiza orzecznictwa · odpowiedzi na pytania · badanie przepisów · drafting pism.

Wypróbuj Asystenta

Wartość praktyczna

Siła precedensu: Wysoka

Do czego można powołać

Interpretacja przepisów o komunalizacji mienia państwowego, w szczególności nieruchomości kolejowych, oraz relacji między ustawą komunalizacyjną a przepisami o komercjalizacji PKP. Potwierdzenie znaczenia udokumentowanego tytułu prawnego do zarządu.

Ograniczenia stosowania

Dotyczy stanu prawnego nieruchomości na dzień 27 maja 1990 r. i braku udokumentowanego zarządu przez PKP. Konieczność analizy konkretnych dokumentów potwierdzających prawo zarządu.

Zagadnienia prawne (3)

Czy nieruchomość Skarbu Państwa, znajdująca się w posiadaniu przedsiębiorstwa państwowego PKP w dniu wejścia w życie ustawy komunalizacyjnej, mogła zostać skomunalizowana, jeśli PKP nie legitymowało się udokumentowanym tytułem prawnym do zarządu tą nieruchomością?Ratio decidendi

Odpowiedź sądu

Tak, nieruchomość mogła zostać skomunalizowana, jeśli PKP nie posiadało udokumentowanego tytułu prawnego do zarządu na dzień 27 maja 1990 r., co oznaczało, że należała ona do rad narodowych i terenowych organów administracji państwowej stopnia podstawowego.

Uzasadnienie

NSA oparł się na uchwałach powiększonych składów sądu, które stwierdziły, że brak udokumentowanego prawa zarządu (zgodnie z art. 38 ust. 2 ustawy o gospodarce gruntami i wywłaszczaniu nieruchomości) na dzień 27 maja 1990 r. skutkuje tym, że nieruchomość należała do organów administracji państwowej stopnia podstawowego, a tym samym podlegała komunalizacji.

Czy późniejsze przepisy dotyczące komercjalizacji PKP (art. 34 i 34a ustawy o komercjalizacji) mogą niwelować skutki prawne komunalizacji nieruchomości, która nastąpiła wcześniej z mocy prawa?Ratio decidendi

Odpowiedź sądu

Nie, późniejsze przepisy nie mogą niwelować skutków prawnych powstałych wcześniej z mocy prawa. Komunalizacja z mocy prawa nastąpiła z dniem 27 maja 1990 r., a uwłaszczenie PKP z mocy prawa nastąpiło później (27 października 2000 r.), co oznacza, że nieruchomość nie była już własnością Skarbu Państwa w momencie uwłaszczenia PKP.

Uzasadnienie

NSA podkreślił, że ustawa późniejsza nie może odwoływać skutków prawnych, które nastąpiły z mocy prawa z datą wcześniejszą. Skoro nieruchomość przeszła na własność gminy w maju 1990 r., odpadła przesłanka uwłaszczenia PKP, jaką jest własność Skarbu Państwa.

Czy zarzuty naruszenia przepisów postępowania administracyjnego (np. art. 28 KPA, art. 105 § 1 KPA, art. 61a § 1 KPA) dotyczące interesu prawnego gminy w postępowaniu komunalizacyjnym są zasadne?Ratio decidendi

Odpowiedź sądu

Nie, zarzuty te są niezasadne. Gmina ma interes prawny w postępowaniu komunalizacyjnym, a przepisy KPA wskazane jako naruszone mają charakter przepisów prawa materialnego, a nie procesowego w kontekście podstaw kasacyjnych.

Uzasadnienie

NSA stwierdził, że gmina jest stroną postępowania komunalizacyjnego i ma w nim interes prawny. Ponadto, wskazał, że przepisy art. 28 KPA i art. 105 § 1 KPA, mimo umiejscowienia w Kodeksie postępowania administracyjnego, mają charakter przepisów prawa materialnego, co oznacza, że zarzuty naruszenia tych przepisów powinny być formułowane na podstawie art. 174 pkt 1 p.p.s.a., a nie pkt 2.

Rozstrzygnięcie

Decyzja

Odrzucono skargę

Oddalono skargę kasacyjną Polskich Kolei Państwowych S.A.

Przepisy (25)

Główne

ustawa komunalizacyjna art. 5 § ust. 1 pkt 1, 2 i 3

Ustawa o samorządzie terytorialnym i ustawa o pracownikach samorządowych

ustawa komunalizacyjna art. 11 § ust. 1 pkt 2

Ustawa o samorządzie terytorialnym i ustawa o pracownikach samorządowych

ustawa komunalizacyjna art. 11 § ust. 2

Ustawa o samorządzie terytorialnym i ustawa o pracownikach samorządowych

ustawa o komercjalizacji art. 34 § ust. 1

Ustawa o komercjalizacji i restrukturyzacji przedsiębiorstwa państwowego "Polskie Koleje Państwowe"

ustawa o komercjalizacji art. 34a

Ustawa o komercjalizacji i restrukturyzacji przedsiębiorstwa państwowego "Polskie Koleje Państwowe"

Pomocnicze

Konstytucja RP art. 7

Konstytucja Rzeczypospolitej Polskiej

Konstytucja RP art. 10 § 1 i 2

Konstytucja Rzeczypospolitej Polskiej

u.g.gw.n. art. 38 § ust. 2

Ustawa o gospodarce gruntami i wywłaszczaniu nieruchomości

ustawa o przedsiębiorstwie państwowym PKP art. 6 § ust. 1 pkt 1 i 2

Ustawa o przedsiębiorstwie państwowym Polskie Koleje Państwowe

ustawa o przedsiębiorstwie państwowym PKP art. 16

Ustawa o przedsiębiorstwie państwowym Polskie Koleje Państwowe

Ustawa o przedsiębiorstwach państwowych art. 38 § ust. 1, 2 i 3

u.s.g. art. 7 § ust. 1

Ustawa o samorządzie gminnym

p.p.s.a. art. 174 § pkt 1 i 2

Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

p.p.s.a. art. 182 § § 2

Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

p.p.s.a. art. 183 § § 1 i 2

Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

p.p.s.a. art. 184

Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

k.p.a. art. 6