I OSK 1711/24Komunalizacja nieruchomości kolejowych pkp gmina 2
Podsumowanie
Przejdź do pełnego tekstuNaczelny Sąd Administracyjny rozpoznał skargę kasacyjną Polskich Kolei Państwowych S.A. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie, który oddalił skargę PKP na decyzję Krajowej Komisji Uwłaszczeniowej. Decyzja ta uchyliła wcześniejsze rozstrzygnięcie Wojewody i stwierdziła nieodpłatne nabycie z mocy prawa przez Gminę Miasto L. prawa własności nieruchomości Skarbu Państwa, stanowiącej szlak kolejowy, z dniem 27 maja 1990 r. PKP S.A. wniosło skargę kasacyjną, zarzucając naruszenie przepisów prawa materialnego, w tym ustawy komunalizacyjnej, przepisów dotyczących PKP oraz Konstytucji RP, a także naruszenie przepisów postępowania. Głównym argumentem PKP było twierdzenie, że nieruchomość znajdowała się w ich zarządzie i była wyłączona z komunalizacji. Naczelny Sąd Administracyjny, opierając się na wcześniejszych uchwałach powiększonych składów NSA (sygn. akt I OPS 2/16 i I OPS 5/17), stwierdził, że pozostawanie nieruchomości we władaniu PKP bez udokumentowanego prawa zarządu na dzień 27 maja 1990 r. (zgodnie z art. 38 ust. 2 ustawy o gospodarce gruntami i wywłaszczaniu nieruchomości) skutkuje tym, że nieruchomość ta należała do rad narodowych i terenowych organów administracji państwowej stopnia podstawowego w rozumieniu art. 5 ust. 1 ustawy komunalizacyjnej. Ponieważ PKP nie przedstawiło wymaganych dokumentów potwierdzających prawo zarządu, NSA uznał, że ziściły się przesłanki komunalizacji. Sąd odrzucił również argumenty dotyczące ustawy o komercjalizacji PKP, wskazując na kolizję czasową i prymat przepisów ustawy komunalizacyjnej. Zarzuty dotyczące naruszenia przepisów k.p.a. uznano za chybione, w tym zarzut naruszenia art. 28 k.p.a. (dotyczący interesu prawnego gminy), który został zakwalifikowany jako naruszenie prawa materialnego, a nie procesowego. W konsekwencji, NSA oddalił skargę kasacyjną.
Przeanalizuj tę sprawę w pełnym kontekście orzecznictwa.
Analiza orzecznictwa · odpowiedzi na pytania · badanie przepisów · drafting pism.
Wartość praktyczna
Siła precedensu: WysokaUstalenie, że brak udokumentowanego prawa zarządu nieruchomością na dzień 27 maja 1990 r. skutkuje jej komunalizacją, nawet jeśli była w posiadaniu przedsiębiorstwa państwowego (np. PKP), oraz że późniejsze przepisy (np. o komercjalizacji PKP) nie mogą odwrócić skutków wcześniejszej komunalizacji.
Dotyczy specyficznej sytuacji prawnej mienia państwowego z okresu transformacji ustrojowej, w szczególności nieruchomości kolejowych.
Zagadnienia prawne (3)
Czy nieruchomość kolejowa pozostająca we władaniu PKP S.A. na dzień 27 maja 1990 r. podlegała komunalizacji z mocy prawa, jeśli PKP nie posiadało udokumentowanego tytułu prawnego do zarządu tą nieruchomością?Ratio decidendi
Odpowiedź sądu
Tak, nieruchomość podlegała komunalizacji, ponieważ brak udokumentowanego prawa zarządu na dzień 27 maja 1990 r. zgodnie z art. 5 ust. 1 ustawy komunalizacyjnej skutkuje nabyciem mienia przez gminę.
Uzasadnienie
NSA oparł się na uchwałach powiększonych składów, które stwierdziły, że brak udokumentowanego prawa zarządu (zgodnie z art. 38 ust. 2 ustawy o gospodarce gruntami i wywłaszczaniu nieruchomości) oznacza, że nieruchomość należała do organów administracji stopnia podstawowego i podlegała komunalizacji. Późniejsze przepisy dotyczące uwłaszczenia PKP nie mogły odwrócić skutków wcześniejszej komunalizacji.
Czy przepisy ustawy o komercjalizacji i restrukturyzacji przedsiębiorstwa państwowego "Polskie Koleje Państwowe" z 2000 r. mogą wyłączyć spod komunalizacji nieruchomość, która przeszła na własność gminy z mocy prawa w 1990 r.?Ratio decidendi
Odpowiedź sądu
Nie, przepisy ustawy o komercjalizacji nie mogą odnosić się do nieruchomości, które wcześniej przeszły na własność gminy z mocy prawa na podstawie ustawy komunalizacyjnej z 1990 r.
Uzasadnienie
Komunalizacja z mocy prawa nastąpiła z dniem 27 maja 1990 r., podczas gdy uwłaszczenie PKP na podstawie ustawy komunalizacyjnej nastąpiło z dniem 27 października 2000 r. Ustawa późniejsza nie może niwelować skutków prawnych powstałych z mocy prawa wcześniej. Tym samym, jeśli nieruchomość przestała być własnością Skarbu Państwa w maju 1990 r., odpadła przesłanka uwłaszczenia PKP.
Czy naruszenie przepisów k.p.a. dotyczących interesu prawnego strony (art. 28 k.p.a.) lub stwierdzenia braku podstaw do wydania decyzji (art. 105 § 1 k.p.a.) stanowi naruszenie przepisów postępowania w rozumieniu art. 174 pkt 2 p.p.s.a.?Ratio decidendi
Odpowiedź sądu
Nie, przepisy art. 28 k.p.a. i art. 105 § 1 k.p.a. mają charakter przepisów prawa materialnego, a nie procesowego, w związku z czym zarzut naruszenia tych przepisów powinien być oparty na art. 174 pkt 1 p.p.s.a.
Uzasadnienie
NSA wskazał, że mimo umiejscowienia w Kodeksie postępowania administracyjnego, przepisy te mają charakter materialnoprawny, co oznacza, że zarzut naruszenia powinien być formułowany w ramach podstawy kasacyjnej dotyczącej prawa materialnego, a nie przepisów postępowania.
Rozstrzygnięcie
Przepisy (24)
Główne
ustawa komunalizacyjna art. 5 § ust. 1 pkt 1, 2 i 3
Ustawa z dnia 10 maja 1990 r. Przepisy wprowadzające ustawę o samorządzie terytorialnym i ustawę o pracownikach samorządowych
Mienie ogólnonarodowe należące do rad narodowych, terenowych organów administracji państwowej stopnia podstawowego, przedsiębiorstw państwowych (dla których te organy były założycielskie) oraz zakładów i jednostek podporządkowanych tym organom, staje się z mocy prawa mieniem właściwych gmin w dniu wejścia w życie ustawy (27 maja 1990 r.).
p.p.s.a. art. 174 § pkt 1 i 2
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi
Podstawy kasacyjne: naruszenie prawa materialnego (wykładnia lub zastosowanie) oraz naruszenie przepisów postępowania.
k.p.a. art. 28
Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego
Strony postępowania administracyjnego. Gmina ma interes prawny w postępowaniu komunalizacyjnym.
k.p.a. art. 105 § § 1
Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego
Organ administracji publicznej stwierdza wygaśnięcie decyzji, gdy stała się bezprzedmiotowa, a nie można jej uchylić z powodu nieważności.
Pomocnicze
Konstytucja RP art. 7
Konstytucja Rzeczypospolitej Polskiej
Organy władzy publicznej działają na podstawie i w granicach prawa. Sąd I instancji i organ odwoławczy działały zgodnie z prawem.
ustawa komunalizacyjna art. 11 § ust. 1 pkt 2, ust. 2
Ustawa z dnia 10 maja 1990 r. Przepisy wprowadzające ustawę o samorządzie terytorialnym i ustawę o pracownikach samorządowych
Mienie nie staje się mieniem komunalnym, jeżeli należy do przedsiębiorstw państwowych lub jednostek organizacyjnych wykonujących zadania o charakterze ogólnokrajowym lub ponadwojewódzkim. Wykaz takich podmiotów określa Rada Ministrów.
u.g.g.w.n. art. 38 § ust. 2
Ustawa z dnia 29 kwietnia 1985 r. o gospodarce gruntami i wywłaszczaniu nieruchomości
Państwowe jednostki organizacyjne uzyskują grunty państwowe w zarząd na podstawie decyzji terenowego organu administracji państwowej, umowy o przekazaniu nieruchomości między państwowymi jednostkami organizacyjnymi (za zezwoleniem organu) lub umowy o nabyciu nieruchomości.
ustawa o komercjalizacji art. 18 § ust. 1 i 3
Ustawa z dnia 8 września 2000 r. o komercjalizacji, restrukturyzacji przedsiębiorstwa państwowego "Polskie Koleje Państwowe"
Przepisy te dotyczą uwłaszczenia PKP, ale nie mogą odnosić się do mienia już skomunalizowanego.
ustawa o komercjalizacji art. 34 § ust. 1
Ustawa z dnia 8 września 2000 r. o komercjalizacji, restrukturyzacji przedsiębiorstwa państwowego "Polskie Koleje Państwowe"
Grunty Skarbu Państwa w posiadaniu PKP na 5 grudnia 1990 r., co do których PKP nie miało dokumentów przekazania, stają się z mocy prawa przedmiotem użytkowania wieczystego PKP z dniem wejścia w życie ustawy (27 października 2000 r.).
ustawa o komercjalizacji art. 34a
Ustawa z dnia 8 września 2000 r. o komercjalizacji, restrukturyzacji przedsiębiorstwa państwowego "Polskie Koleje Państwowe"
Grunty, o których mowa w art. 34, z dniem 1 czerwca 2003 r. nie podlegają komunalizacji na podstawie ustawy komunalizacyjnej.
Ustawa z dnia 27 kwietnia 1989 r. o przedsiębiorstwie państwowym "Polskie Koleje Państwowe" art. 6 § ust. 1 pkt 1 i 2
Przepisy te dotyczyły mienia przedsiębiorstwa, ale nie regulowały stanu prawnego konkretnych nieruchomości w sposób wyłączający komunalizację.
Ustawa z dnia 27 kwietnia 1989 r. o przedsiębiorstwie państwowym "Polskie Koleje Państwowe" art. 16
Stanowił, że PKP przysługuje mienie jako część wydzielona z mienia ogólnonarodowego, ale nie zarząd.
Ustawa z dnia 25 września 1981 r. o przedsiębiorstwach państwowych art. 38 § ust. 1, 2 i 3
Regulowała kwestie zarządu mieniem państwowym, ale nie stanowiła podstawy do wyłączenia mienia PKP spod komunalizacji w sytuacji braku udokumentowanego prawa zarządu.
ustawa o samorządzie gminnym art. 7 § ust. 1
Ustawa z dnia 8 marca 1990 r. o samorządzie gminnym
Przepis ten nie został prawidłowo wskazany w skardze kasacyjnej jako naruszony przez Sąd I instancji.
p.p.s.a. art. 145 § § 1 pkt 1 lit. c
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi
Podstawa do uchylenia decyzji lub postanowienia w przypadku naruszenia prawa materialnego lub postępowania.
p.p.s.a. art. 151
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi
Podstawa do oddalenia skargi, jeśli brak podstaw do jej uwzględnienia.
p.p.s.a. art. 182 § § 2
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi
Rozpoznanie skargi kasacyjnej na posiedzeniu niejawnym, gdy strona zrzekła się rozprawy.
p.p.s.a. art. 183 § § 1
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi
NSA rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, biorąc z urzędu pod rozwagę jedynie nieważność postępowania.
p.p.s.a. art. 184
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi
Podstawa do orzekania przez NSA.
k.p.a. art. 6
Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego
Obowiązek działania organów na podstawie przepisów prawa.
k.p.a. art. 7
Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego
Obowiązek podejmowania wszelkich czynności niezbędnych do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego oraz załatwienia sprawy.
k.p.a. art. 61a § § 1
Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego
Wszczęcie postępowania na żądanie strony.
k.p.a. art. 77 § § 1
Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego
Obowiązek zebrania i wyczerpującego rozpatrzenia materiału dowodowego.
k.p.a. art. 80
Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego
Zasada swobodnej oceny dowodów.
Argumenty
Odrzucone argumenty
Nieruchomość kolejowa znajdowała się w zarządzie PKP i była wyłączona z komunalizacji. • Naruszenie przepisów prawa materialnego przez Sąd I instancji. • Naruszenie przepisów postępowania przez Sąd I instancji. • Niewłaściwa wykładnia art. 5 ust. 1 ustawy komunalizacyjnej. • Niewłaściwe zastosowanie art. 6 ust. 1 pkt 1 i 2 w zw. z art. 16 ustawy o PKP. • Niewłaściwe zastosowanie art. 34 i 34a ustawy o komercjalizacji. • Niezastosowanie art. 7 ust. 1 ustawy o samorządzie gminnym. • Niezastosowanie art. 7 Konstytucji RP. • Naruszenie art. 18 ust. 1 i 3 ustawy o komercjalizacji. • Naruszenie art. 28 k.p.a. • Naruszenie art. 105 § 1 k.p.a. • Naruszenie art. 61a § 1 k.p.a. • Naruszenie art. 6, 7, 77 § 1 k.p.a.
Godne uwagi sformułowania
brak udokumentowanego prawa w sposób określony w art. 38 ust. 2 ustawy z dnia 29 kwietnia 1985 r. o gospodarce gruntami i wywłaszczaniu nieruchomości oznacza, że nieruchomość ta należała w dniu 27 maja 1990 r. do rad narodowych i terenowych organów administracji państwowej stopnia podstawowego w rozumieniu art. 5 ust. 1 ustawy komunalizacyjnej. • zarządzanie nie jest tożsame z zarządem. • Ustawa późniejsza nie może niwelować skutków prawnych, które nastąpiły z mocy prawa z datą wcześniejszą. • przepisy art. 28 k.p.a. i art. 105 § 1 k.p.a. mają charakter przepisu prawa materialnego, a to oznacza, że prawidłową podstawą kasacyjną w tym przypadku jest pkt 1 art. 174 p.p.s.a., a nie pkt 2 art. 174 p.p.s.a.
Skład orzekający
Jerzy Siegień
przewodniczący sprawozdawca
Jolanta Rudnicka
sędzia
Marek Stojanowski
sędzia
Informacje dodatkowe
Wartość precedensowa
Siła: Wysoka
Powoływalne dla: "Ustalenie, że brak udokumentowanego prawa zarządu nieruchomością na dzień 27 maja 1990 r. skutkuje jej komunalizacją, nawet jeśli była w posiadaniu przedsiębiorstwa państwowego (np. PKP), oraz że późniejsze przepisy (np. o komercjalizacji PKP) nie mogą odwrócić skutków wcześniejszej komunalizacji."
Ograniczenia: Dotyczy specyficznej sytuacji prawnej mienia państwowego z okresu transformacji ustrojowej, w szczególności nieruchomości kolejowych.
Wartość merytoryczna
Ocena: 7/10
Sprawa dotyczy historycznego sporu o mienie państwowe po transformacji ustrojowej, z udziałem PKP i gminy, co może być interesujące dla prawników specjalizujących się w prawie administracyjnym i nieruchomościach.
“PKP przegrywa walkę o historyczny szlak kolejowy: Gmina zyskuje prawo własności po latach sporów.”
Sektor
transport
Twój asystent do analizy prawnej.
Zadaj pytanie prawne, zleć analizę orzecznictwa i przepisów, lub poproś o projekt pisma — AI przeszuka polskie orzecznictwo i aktualne akty prawne.
- Analiza orzecznictwa i przepisów
- Drafting pism i dokumentów
- Odpowiedzi na pytania prawne
- Pogłębiona analiza z doktryny
Powiązane przepisy
Powiązane tematy
Pełny tekst orzeczenia
Oryginalna treść postanowienia (niezmieniona). Otwiera się jako osobna strona.