I OSK 1474/24Brak podstaw do odszkodowania za wywłaszczenie nieruchomości
Podsumowanie
Przejdź do pełnego tekstuNaczelny Sąd Administracyjny rozpoznał skargę kasacyjną B. K. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi, który oddalił skargę na decyzję Wojewody Łódzkiego o umorzeniu postępowania w przedmiocie ustalenia odszkodowania za część wywłaszczonej nieruchomości. Skarżąca kasacyjnie zarzucała naruszenie przepisów postępowania i prawa materialnego, w tym błędne zakwalifikowanie jej pisma jako odwołania zamiast wniosku o uzupełnienie decyzji, a także naruszenie zakazu orzekania na niekorzyść strony (reformationis in peius). NSA uznał skargę kasacyjną za bezzasadną. Sąd podkreślił, że pismo skarżącej, kwestionujące wysokość przyznanego odszkodowania i domagające się wyższej kwoty, stanowiło odwołanie od decyzji organu pierwszej instancji, a nie wniosek o uzupełnienie decyzji w trybie art. 111 § 1 k.p.a. Wskazano, że instytucja uzupełnienia decyzji służy usunięciu braków nieistotnych, a nie wzruszeniu merytorycznej treści rozstrzygnięcia. Sąd oddalił również zarzut braku interesu prawnego (gravamen) do wniesienia odwołania, stwierdzając, że skarżąca miała interes w zakwestionowaniu decyzji, gdyż nie realizowała ona jej żądania w pełnym zakresie. Uzasadnienie wyroku WSA zostało uznane za prawidłowe, a zarzut naruszenia art. 137 k.p.a. (cofnięcie odwołania) za niezasadny, gdyż organ odwoławczy był zobowiązany odmówić uwzględnienia cofnięcia, gdyby prowadziło to do utrzymania w obrocie prawnym decyzji dotkniętej rażącym naruszeniem prawa. W odniesieniu do prawa materialnego, NSA potwierdził stanowisko WSA, że w dacie wywłaszczenia obowiązywał przepis (art. 8 ust. 7 ustawy z 1958 r.) dopuszczający przejęcie części nieruchomości bez odszkodowania. W związku z tym brak jest podstaw prawnych do konstruowania roszczenia odszkodowawczego w oparciu o późniejsze przepisy ustawy o gospodarce nieruchomościami czy przepisy Konstytucji RP. Sąd uznał, że decyzja organu pierwszej instancji była dotknięta wadą kwalifikowaną (art. 156 § 1 pkt 2 k.p.a.), co uzasadniało jej uchylenie i umorzenie postępowania, a odstąpienie od zakazu reformationis in peius było usprawiedliwione.
Przeanalizuj tę sprawę w pełnym kontekście orzecznictwa.
Analiza orzecznictwa · odpowiedzi na pytania · badanie przepisów · drafting pism.
Wartość praktyczna
Siła precedensu: WysokaInterpretacja przepisów dotyczących odwołań i wniosków o uzupełnienie decyzji, zasada gravamen, dopuszczalność odstąpienia od zakazu reformationis in peius w przypadku rażącego naruszenia prawa, brak podstaw do przyznania odszkodowania za wywłaszczenia dokonane na podstawie przepisów z przeszłości.
Dotyczy specyficznej sytuacji wywłaszczenia nieruchomości na podstawie przepisów z 1958 r. i późniejszego kwestionowania braku odszkodowania.
Zagadnienia prawne (4)
Czy pismo strony kwestionujące wysokość przyznanego odszkodowania za wywłaszczoną nieruchomość stanowi odwołanie od decyzji organu pierwszej instancji, czy też wniosek o uzupełnienie decyzji?Ratio decidendi
Odpowiedź sądu
Pismo strony kwestionujące wysokość przyznanego odszkodowania i domagające się wyższej kwoty stanowi odwołanie od decyzji organu pierwszej instancji, a nie wniosek o uzupełnienie decyzji.
Uzasadnienie
Sąd uznał, że pismo skarżącej, które kwestionowało merytoryczną treść rozstrzygnięcia i domagało się zmiany decyzji poprzez przyznanie wyższego odszkodowania, miało charakter odwołania. Wskazano, że instytucja uzupełnienia decyzji nie służy wzruszaniu merytorycznej treści rozstrzygnięcia.
Czy strona, która kwestionuje wysokość przyznanego świadczenia lub nie zgadza się z zakresem przyznanego uprawnienia, posiada interes prawny (gravamen) do wniesienia odwołania?Ratio decidendi
Odpowiedź sądu
Tak, strona kwestionująca wysokość przyznanego świadczenia lub zakres przyznanego uprawnienia posiada interes prawny do wniesienia odwołania.
Uzasadnienie
Sąd stwierdził, że interes prawny w zaskarżeniu decyzji istnieje, gdy decyzja nie realizuje żądania strony w pełnym zakresie lub kwestionuje ona zakres przyznanego uprawnienia lub wysokość świadczenia.
Czy organ odwoławczy może uchylić decyzję organu pierwszej instancji i umorzyć postępowanie, nawet jeśli strona cofnęła odwołanie, gdy decyzja dotknięta jest rażącym naruszeniem prawa?Ratio decidendi
Odpowiedź sądu
Tak, organ odwoławczy jest zobowiązany odmówić uwzględnienia cofnięcia odwołania, jeśli prowadziłoby to do utrzymania w obrocie prawnym decyzji dotkniętej rażącym naruszeniem prawa.
Uzasadnienie
Instytucja cofnięcia odwołania nie może prowadzić do sanowania decyzji dotkniętej wadą nieważności lub utrzymania w obrocie prawnym rozstrzygnięcia sprzecznego z prawem w stopniu kwalifikowanym.
Czy istnieje materialnoprawna podstawa do przyznania odszkodowania za część nieruchomości wywłaszczoną na podstawie przepisów z 1958 r., które dopuszczały przejęcie części nieruchomości bez odszkodowania?Ratio decidendi
Odpowiedź sądu
Nie, nie istnieje materialnoprawna podstawa do przyznania odszkodowania za część nieruchomości przejętą zgodnie z art. 8 ust. 7 ustawy z 1958 r., który dopuszczał przejęcie części nieruchomości bez obowiązku wypłaty odszkodowania.
Uzasadnienie
Sąd uznał, że brak jest podstaw prawnych do konstruowania roszczenia odszkodowawczego w oparciu o późniejsze przepisy ustawy o gospodarce nieruchomościami czy przepisy Konstytucji RP, gdy w dacie wywłaszczenia obowiązujące przepisy przewidywały legalność przejęcia części nieruchomości bez ekwiwalentu pieniężnego.
Rozstrzygnięcie
Przepisy (24)
Główne
k.p.a. art. 127 § § 1
Kodeks postępowania administracyjnego
k.p.a. art. 151
Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego
Ustawa z dnia 12 marca 1958 r. o zasadach i trybie wywłaszczania nieruchomości art. 8 § ust. 7
Dopuszczał przejęcie określonej części wywłaszczanej nieruchomości na rzecz Skarbu Państwa bez odszkodowania.
p.p.s.a. art. 174
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi
Pomocnicze
k.p.a. art. 111 § § 1
Kodeks postępowania administracyjnego
Instytucja uzupełnienia decyzji służy usunięciu braków nieistotnych, a nie wzruszaniu merytorycznej treści rozstrzygnięcia.
k.p.a. art. 138 § § 1
Kodeks postępowania administracyjnego
k.p.a. art. 28
Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego
k.p.a. art. 105 § § 1
Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego
k.p.a. art. 141 § § 4
Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego
k.p.a. art. 139
Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego
Zakaz orzekania na niekorzyść strony nie ma charakteru absolutnego i doznaje ograniczeń, gdy decyzja rażąco narusza prawo lub interes społeczny.
k.p.a. art. 156 § § 1
Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego
Wada kwalifikowana decyzji, w szczególności rażące naruszenie prawa.
k.p.a. art. 137
Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego
Organ odmawia uwzględnienia cofnięcia odwołania, gdy prowadziłoby to do utrzymania w obrocie prawnym decyzji dotkniętej wadą kwalifikowaną.
u.g.n. art. 129 § ust. 1
Ustawa o gospodarce nieruchomościami
u.g.n. art. 129 § ust. 5
Ustawa o gospodarce nieruchomościami
u.g.n. art. 233
Ustawa o gospodarce nieruchomościami
p.p.s.a. art. 176
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi
p.p.s.a. art. 185 § § 1
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi
p.p.s.a. art. 188
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi
p.p.s.a. art. 182 § § 2
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi
p.p.s.a. art. 183 § § 1
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi
p.p.s.a. art. 183 § § 2
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi
p.p.s.a. art. 184
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi
p.p.s.a. art. 153
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi
Związanie sądu administracyjnego wcześniejszym prawomocnym wyrokiem w tej samej sprawie.
p.p.s.a. art. 193
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi
Argumenty
Skuteczne argumenty
Pismo skarżącej było odwołaniem, a nie wnioskiem o uzupełnienie decyzji. • Skarżąca posiadała interes prawny (gravamen) do wniesienia odwołania. • Organ odwoławczy był uprawniony do uchylenia decyzji organu I instancji i umorzenia postępowania z uwagi na rażące naruszenie prawa, pomimo cofnięcia odwołania. • Brak materialnoprawnej podstawy do przyznania odszkodowania za część nieruchomości wywłaszczoną na podstawie przepisów z 1958 r.
Odrzucone argumenty
Pismo skarżącej stanowiło wniosek o uzupełnienie decyzji, a nie odwołanie. • Skarżąca nie miała interesu prawnego (gravamen) do wniesienia odwołania. • Organ II instancji nie był uprawniony do uchylenia decyzji I instancji i merytorycznej decyzji o umorzeniu postępowania. • Uzasadnienie wyroku WSA było wadliwe (naruszenie art. 141 § 4 p.p.s.a.). • Organ II instancji nie uwzględnił cofnięcia odwołania. • Decyzja I instancji nie naruszała prawa w stopniu kwalifikowanym, a kwestia odszkodowania była sporna interpretacyjnie. • Należało zastosować przepisy ustawy o gospodarce nieruchomościami i art. 21 Konstytucji RP do ustalenia odszkodowania.
Godne uwagi sformułowania
Profesjonalny pełnomocnik powinien poprawnie rozróżniać odmienne regulacje procesowe jakimi są odwołanie i uzupełnienie decyzji. • Organ administracji nie może dokonywać dowolnej interpretacji pisma pod kątem jego wpływu na całokształt postępowania. • Dla istnienia interesu prawnego w zaskarżeniu decyzji nie jest zatem konieczne, aby decyzja była dla strony całkowicie niekorzystna. Wystarczające jest, że strona kwestionuje zakres przyznanego jej uprawnienia lub wysokość przyznanego świadczenia. • Wadliwość uzasadnienia orzeczenia mogłaby stanowić przedmiot skutecznego zarzutu kasacyjnego w sytuacji, gdyby uzasadnienie było sporządzone w taki sposób, że niemożliwa byłaby kontrola instancyjna zaskarżonego wyroku. • Cofnięcie odwołania nie ma charakteru bezwzględnie wiążącego dla organu odwoławczego. • Prawo do odszkodowania za wywłaszczenie musi wynikać z jednoznacznej podstawy ustawowej obowiązującej zarówno w dacie zdarzenia wywołującego skutek w postaci wywłaszczenia, jak i w dacie orzekania o jego skutkach. • Konstytucja RP wyznacza standard ochrony prawa własności, jednak realizacja tego standardu następuje co do zasady poprzez ustawę.
Skład orzekający
Monika Nowicka
przewodniczący
Krzysztof Sobieralski
członek
Joanna Skiba
sprawozdawca
Informacje dodatkowe
Wartość precedensowa
Siła: Wysoka
Powoływalne dla: "Interpretacja przepisów dotyczących odwołań i wniosków o uzupełnienie decyzji, zasada gravamen, dopuszczalność odstąpienia od zakazu reformationis in peius w przypadku rażącego naruszenia prawa, brak podstaw do przyznania odszkodowania za wywłaszczenia dokonane na podstawie przepisów z przeszłości."
Ograniczenia: Dotyczy specyficznej sytuacji wywłaszczenia nieruchomości na podstawie przepisów z 1958 r. i późniejszego kwestionowania braku odszkodowania.
Wartość merytoryczna
Ocena: 6/10
Sprawa dotyczy ważnego zagadnienia odszkodowań za wywłaszczenia nieruchomości, a także precyzyjnej interpretacji przepisów proceduralnych. Pokazuje, jak historyczne przepisy mogą wpływać na współczesne roszczenia.
“Czy można dochodzić odszkodowania za wywłaszczenie sprzed dekad? NSA wyjaśnia.”
Sektor
nieruchomości
Twój asystent do analizy prawnej.
Zadaj pytanie prawne, zleć analizę orzecznictwa i przepisów, lub poproś o projekt pisma — AI przeszuka polskie orzecznictwo i aktualne akty prawne.
- Analiza orzecznictwa i przepisów
- Drafting pism i dokumentów
- Odpowiedzi na pytania prawne
- Pogłębiona analiza z doktryny
Powiązane przepisy
Powiązane tematy
Pełny tekst orzeczenia
Oryginalna treść postanowienia (niezmieniona). Otwiera się jako osobna strona.