Orzeczenie · 2026-05-06

I OSK 1195/23Oddalenie skarg kasacyjnych wywłaszczenie nieruchomości 5

Sąd

Naczelny Sąd Administracyjny

Data

2026-05-06

NSANieruchomościWysokansa

nieruchomościwywłaszczenieodszkodowaniedrogi publicznespecustawa drogowawartość rynkowawartość odtworzeniowaoperat szacunkowygospodarka nieruchomościamiNSA

Podsumowanie

Przejdź do pełnego tekstu

Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznał skargi kasacyjne wniesione przez E. D., R. D. i M. D. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie, który utrzymał w mocy decyzję Ministra Inwestycji i Rozwoju ustalającą odszkodowanie za wywłaszczoną nieruchomość pod budowę drogi ekspresowej. Skarżący podnosili zarzuty naruszenia przepisów prawa materialnego, w tym art. 21 ust. 2 Konstytucji RP (zasada słusznego odszkodowania) oraz art. 150 ust. 2 i 3 ustawy o gospodarce nieruchomościami (stosowanie wartości odtworzeniowej zamiast rynkowej). Zarzucali również naruszenie przepisów postępowania, wskazując na brak przeprowadzenia dowodu z uzupełniającego lub ponownego operatu szacunkowego, brak wezwania do przedłożenia kontroperatu oraz niezawieszenie postępowania mimo toczącego się innego postępowania sądowego. Naczelny Sąd Administracyjny, rozpoznając sprawę w granicach skarg kasacyjnych, uznał te zarzuty za niezasadne. Sąd wyjaśnił, że ustalenie odszkodowania w trybie specustawy drogowej wymaga uwzględnienia zarówno przepisów tej ustawy, jak i ustawy o gospodarce nieruchomościami. Odnosząc się do zarzutu naruszenia art. 21 ust. 2 Konstytucji, Sąd przywołał orzecznictwo Trybunału Konstytucyjnego wskazujące na elastyczny charakter pojęcia 'słusznego odszkodowania', które wymaga wyważenia interesu publicznego i prywatnego. W kwestii operatu szacunkowego, NSA podkreślił, że jego ocena przez organy administracji i sądy ogranicza się do aspektów formalnych i ewidentnych błędów, a merytoryczna ocena należy do organizacji zawodowych rzeczoznawców. Sąd uznał, że WSA prawidłowo ocenił operat szacunkowy i nie było podstaw do jego kwestionowania. Zarzut dotyczący niezawieszenia postępowania również został uznany za niezasadny, ze względu na brak przesłanek obligujących do zawieszenia. W konsekwencji, NSA oddalił skargi kasacyjne i orzekł o kosztach postępowania.

Asystent · analiza prawna

Przeanalizuj tę sprawę w pełnym kontekście orzecznictwa.

Analiza orzecznictwa · odpowiedzi na pytania · badanie przepisów · drafting pism.

Wypróbuj Asystenta

Wartość praktyczna

Siła precedensu: Wysoka

Do czego można powołać

Interpretacja przepisów dotyczących ustalania odszkodowania za wywłaszczenie nieruchomości pod drogi publiczne, ocena operatu szacunkowego, zasada słusznego odszkodowania.

Ograniczenia stosowania

Dotyczy specustawy drogowej i specyficznych zasad wyceny nieruchomości w tym trybie.

Zagadnienia prawne (4)

Czy ustalenie odszkodowania za wywłaszczoną nieruchomość pod drogę publiczną, oparte na wartości odtworzeniowej zamiast rynkowej, narusza przepisy prawa materialnego, w tym art. 150 ust. 2 i 3 u.g.n. oraz zasadę słusznego odszkodowania z art. 21 ust. 2 Konstytucji RP?Ratio decidendi

Odpowiedź sądu

Nie, zarzut jest niezasadny. Wartość odtworzeniowa może być stosowana w określonych sytuacjach, a ocena operatu szacunkowego przez organy administracji i sądy jest ograniczona do aspektów formalnych i ewidentnych błędów. Pojęcie 'słusznego odszkodowania' wymaga wyważenia interesu publicznego i prywatnego.

Uzasadnienie

Sąd uznał, że zarzut naruszenia art. 150 ust. 2 i 3 u.g.n. jest niezasadny, ponieważ operat szacunkowy prawidłowo ocenił wartość nieruchomości, uwzględniając jej mieszany charakter i przeznaczenie. Wartość odtworzeniowa została zastosowana dla budynków, a wartość rynkowa dla gruntu. Odnosząc się do art. 21 ust. 2 Konstytucji, sąd podkreślił, że 'słuszne odszkodowanie' nie musi być w pełni ekwiwalentne i wymaga wyważenia interesu publicznego z prywatnym.

Czy organy administracji publicznej i sąd administracyjny naruszyły przepisy postępowania (art. 7, 77, 80, 84, 9 k.p.a., art. 145 § 1 pkt 1 lit. c p.p.s.a.) poprzez brak przeprowadzenia dowodu z uzupełniającego lub ponownego operatu szacunkowego, brak wezwania strony do przedłożenia kontroperatu lub opinii organizacji zawodowych, mimo kwestionowania operatu przez stronę?Ratio decidendi

Odpowiedź sądu

Nie, zarzut jest niezasadny. Ocena operatu szacunkowego przez organ administracji ogranicza się do jego walorów formalnych i kompletności. Merytoryczna ocena należy do organizacji zawodowych rzeczoznawców, a strona ma możliwość zlecenia kontrooperatu.

Uzasadnienie

Sąd wskazał, że operat szacunkowy jest dowodem podlegającym ocenie na podstawie art. 80 k.p.a., ale organy nie są zobowiązane do przeprowadzania dowodu z ponownego operatu, jeśli nie mają wątpliwości co do jego prawidłowości. Strona kwestionująca operat powinna skorzystać z możliwości jego weryfikacji przez organizację zawodową rzeczoznawców majątkowych zgodnie z art. 157 ust. 1 u.g.n.

Czy organy administracji miały obowiązek zawiesić postępowanie w sprawie ustalenia odszkodowania na podstawie art. 97 § 1 pkt 4 k.p.a. z uwagi na toczące się postępowanie o pozbawienie wykonalności tytułu wykonawczego?Ratio decidendi

Odpowiedź sądu

Nie, zarzut jest niezasadny. Nie zachodziły przesłanki obligujące do zawieszenia postępowania.

Uzasadnienie

Sąd uznał, że nie zachodziła przesłanka z art. 97 § 1 pkt 4 k.p.a. uzasadniająca zawieszenie postępowania, ponieważ hipoteki ustanowione na nieruchomości na rzecz banku podlegały rozliczeniu w ramach ustalania odszkodowania zgodnie z art. 18 ust. 1c specustawy drogowej, co wykluczało potrzebę oczekiwania na wynik postępowania o pozbawienie wykonalności tytułu wykonawczego.

Czy ustalenie odszkodowania za wywłaszczoną nieruchomość powinno uwzględniać wartość działki nr [...]/9, której właścicielem jest M. D.?Ratio decidendi

Odpowiedź sądu

Nie, zarzut jest niezasadny. Przedmiotem niniejszego postępowania było ustalenie odszkodowania za wywłaszczone nieruchomości oznaczone jako działki nr [...]/17 i [...]/18, będące własnością E. D. i R. D. Ustalenie odszkodowania za inne nieruchomości następuje w odrębnych postępowaniach.

Uzasadnienie

Sąd wyjaśnił, że postępowanie dotyczyło konkretnych działek i ich właścicieli. Ustalenie odszkodowania za inną działkę, należącą do M. D., odbywało się w odrębnym postępowaniu, co potwierdził Wojewoda decyzją z dnia 13 grudnia 2018 r.

Rozstrzygnięcie

Decyzja

Oddalono skargę

Oddalono skargi kasacyjne E. D., R. D. i M. D. od wyroku WSA w Warszawie.

Przepisy (26)

Główne

specustawa drogowa art. 18

Ustawa z dnia 10 kwietnia 2003 r. o szczególnych zasadach przygotowania i realizacji inwestycji w zakresie dróg publicznych

Określa zasady ustalania odszkodowania za nieruchomości przejmowane pod drogi publiczne, w tym zasady dotyczące wygasłych hipotek i pomniejszenia odszkodowania o wartość 5% nieruchomości w przypadku jej niewydania w terminie.

u.g.n. art. 150 § ust. 2 i 3

Ustawa z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami

Definiuje wartość rynkową i odtworzeniową nieruchomości, określając kiedy która z nich powinna być stosowana przy wycenie.

p.p.s.a. art. 174

Ustawa z dnia 30 sierpnia 2006 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

Podstawy kasacyjne: naruszenie prawa materialnego lub naruszenie przepisów postępowania.

Konstytucja RP art. 21 § ust. 2

Konstytucja Rzeczypospolitej Polskiej

Dopuszczalność wywłaszczenia tylko na cele publiczne i za słuszne odszkodowanie.

Pomocnicze

specustawa drogowa art. 12 § ust. 4a, 4f, 4g i 5

Ustawa z dnia 10 kwietnia 2003 r. o szczególnych zasadach przygotowania i realizacji inwestycji w zakresie dróg publicznych

Reguluje kwestie związane z przejęciem nieruchomości i ustaleniem odszkodowania, w tym odesłanie do przepisów o gospodarce nieruchomościami.

u.g.n. art. 157 § ust. 1

Ustawa z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami

Określa, że merytoryczna ocena prawidłowości operatu szacunkowego należy do organizacji zawodowej rzeczoznawców majątkowych.

u.g.n. art. 134 § ust. 4

Ustawa z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami

Statuuje 'zasadę korzyści', zgodnie z którą wartość nieruchomości dla celów odszkodowania określa się według alternatywnego sposobu użytkowania wynikającego z przeznaczenia nieruchomości.

u.g.n. art. 159

Ustawa z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami

Zawiera delegację ustawową do wydania rozporządzenia w sprawie wyceny nieruchomości.

k.p.a. art. 104