I FSK 818/23Odrzucenie skargi kasacyjnej VAT pozorną umowa
Podsumowanie
Przejdź do pełnego tekstuNaczelny Sąd Administracyjny rozpoznał skargę kasacyjną spółki A. sp. z o.o. od wyroku WSA w Łodzi, który oddalił skargę spółki na decyzję Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Łodzi w przedmiocie podatku od towarów i usług za niektóre okresy 2017 r. Spór dotyczył czterech kwestii: odliczenia VAT z faktur zaliczkowych na zakup nieruchomości, odliczenia VAT z faktur za usługi transportowe i wulkanizacyjne, oraz zastosowania sankcyjnego opodatkowania (dodatkowego zobowiązania podatkowego). W odniesieniu do faktur zaliczkowych na zakup nieruchomości, WSA uznał umowę przedwstępną za pozorną, powołując się na art. 83 § 1 Kodeksu cywilnego oraz art. 88 ust. 3a pkt 4 lit. c) ustawy o VAT. Sąd stwierdził, że strony nie miały zamiaru zawarcia umowy przyrzeczonej, a celem było uzyskanie korzyści podatkowej. NSA zgodził się z tą oceną, podkreślając, że analiza powinna być prowadzona w kontekście nadużycia prawa (art. 5 ust. 4 i 5 u.p.t.u.) i orzecznictwa TSUE, a nie tylko przez pryzmat prawa cywilnego. Stwierdzono, że spółka nie wykazała naruszenia art. 5 ust. 4 i 5 u.p.t.u. przez WSA. W kwestii faktur za usługi transportowe i wulkanizacyjne, NSA wskazał, że spółka nie wykazała należytej staranności, gdyż kontrahenci nie prowadzili działalności gospodarczej w dacie wystawienia faktur lub nie byli zarejestrowani jako podatnicy VAT. Odnosząc się do dodatkowego zobowiązania podatkowego, NSA uznał, że zastosowanie 100% stawki było uzasadnione w sytuacji pozornej czynności prawnej, a zasada proporcjonalności nie wymagała obniżenia sankcji, gdyż nie była to kwestia błędu, lecz świadomego działania zmierzającego do uzyskania korzyści podatkowej. NSA oddalił skargę kasacyjną, uznając ją za nieuzasadnioną, i zasądził od spółki koszty postępowania kasacyjnego.
Przeanalizuj tę sprawę w pełnym kontekście orzecznictwa.
Analiza orzecznictwa · odpowiedzi na pytania · badanie przepisów · drafting pism.
Wartość praktyczna
Siła precedensu: WysokaInterpretacja przepisów dotyczących pozorności czynności cywilnoprawnych w kontekście VAT, nadużycia prawa podatkowego, należytej staranności podatnika oraz proporcjonalności sankcji podatkowych.
Orzeczenie dotyczy specyficznego stanu faktycznego, ale jego argumentacja dotycząca nadużycia prawa i proporcjonalności sankcji ma szersze zastosowanie.
Zagadnienia prawne (3)
Czy umowa przedwstępna zakupu nieruchomości, zawarta z zamiarem uzyskania korzyści podatkowej (odliczenia VAT), może być uznana za czynność pozorną w rozumieniu art. 83 § 1 k.c. i art. 88 ust. 3a pkt 4 lit. c) u.p.t.u., skutkując odmową prawa do odliczenia podatku naliczonego?Ratio decidendi
Odpowiedź sądu
Tak, umowa przedwstępna może być uznana za pozorną, jeśli strony nie miały zamiaru zawarcia umowy przyrzeczonej, a celem było uzyskanie korzyści podatkowej. Odliczenie VAT z faktur dokumentujących taką czynność jest niedopuszczalne.
Uzasadnienie
Sąd uznał, że analiza pozorności czynności cywilnoprawnej w kontekście podatkowym powinna uwzględniać przepisy o nadużyciu prawa (art. 5 ust. 4 i 5 u.p.t.u.) oraz orzecznictwo TSUE, a nie tylko przepisy prawa cywilnego. W tym przypadku, mimo pozorności umowy, kluczowe było wykazanie, że celem było uzyskanie nieuzasadnionej korzyści podatkowej.
Czy podatnik zachował należytą staranność przy odliczaniu VAT z faktur wystawionych przez podmioty, które nie prowadziły działalności gospodarczej lub nie były zarejestrowane jako podatnicy VAT?Ratio decidendi
Odpowiedź sądu
Nie, podatnik nie zachował należytej staranności, co uzasadnia odmowę prawa do odliczenia VAT.
Uzasadnienie
Podatnik powinien był zweryfikować status kontrahentów, np. poprzez sprawdzenie rejestrów publicznych (CEIDG), co wykazałoby, że nie prowadzili oni działalności lub nie byli zarejestrowani jako podatnicy VAT w dacie wystawienia faktur.
Czy zastosowanie 100% stawki dodatkowego zobowiązania podatkowego jest proporcjonalne w przypadku, gdy nieprawidłowość podatkowa wynika z pozornej czynności prawnej?Ratio decidendi
Odpowiedź sądu
Tak, zastosowanie 100% stawki jest proporcjonalne, jeśli nieprawidłowość wynika ze świadomego działania z zamiarem uzyskania korzyści podatkowej, a nie z błędu czy niedbalstwa.
Uzasadnienie
Sąd odwołał się do orzecznictwa TSUE (C-935/19), wskazując, że zasada proporcjonalności wymaga rozróżnienia między błędem podatnika a oszustwem lub nadużyciem prawa. W przypadku pozornej czynności prawnej, gdzie istnieje zamiar uzyskania korzyści podatkowej, zastosowanie sankcji jest uzasadnione.
Rozstrzygnięcie
Przepisy (6)
Główne
u.p.t.u. art. 88 § 3a pkt 4 lit. c
Ustawa o podatku od towarów i usług
Faktury dokumentujące czynności, do których mają zastosowanie przepisy art. 58 i 83 Kodeksu cywilnego (np. czynności pozorne), nie stanowią podstawy do odliczenia podatku naliczonego.
u.p.t.u. art. 5 § ust. 4 i 5
Ustawa o podatku od towarów i usług
Przepisy dotyczące nadużycia prawa, zgodnie z którymi czynności stanowiące nadużycie prawa wywołują skutki podatkowe, jakie miałyby miejsce w braku takich czynności, a nadużyciem jest uzyskanie korzyści podatkowej sprzecznej z celem przepisów.
u.p.t.u. art. 112c § pkt 4
Ustawa o podatku od towarów i usług
Określa podstawę do ustalenia dodatkowego zobowiązania podatkowego w wysokości 100% kwoty podatku naliczonego, gdy faktury potwierdzają czynności, do których mają zastosowanie przepisy art. 58 i 83 Kodeksu cywilnego.
Pomocnicze
k.c. art. 83 § § 1
Kodeks cywilny
Nieważne jest oświadczenie woli złożone drugiej stronie za jej zgodą dla pozoru.
P.p.s.a. art. 183 § § 1
Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi
NSA rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej.
P.p.s.a. art. 141 § § 4
Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi
Wymogi dotyczące uzasadnienia wyroku sądu administracyjnego.
Argumenty
Skuteczne argumenty
Umowa przedwstępna zakupu nieruchomości była pozorna, ponieważ strony nie miały zamiaru zawarcia umowy przyrzeczonej, a celem było uzyskanie korzyści podatkowej. • Podatnik nie zachował należytej staranności przy weryfikacji kontrahentów wystawiających faktury za usługi transportowe i wulkanizacyjne. • Zastosowanie 100% stawki dodatkowego zobowiązania podatkowego było uzasadnione ze względu na świadome działanie podatnika zmierzające do uzyskania nieuzasadnionej korzyści podatkowej.
Odrzucone argumenty
Zarzuty dotyczące naruszenia przepisów postępowania (art. 141 § 4 P.p.s.a.) przez wadliwe uzasadnienie wyroku WSA. • Zarzuty dotyczące naruszenia przepisów prawa materialnego, w tym art. 86 ust. 1 i 2, art. 88 ust. 3a pkt 4 lit. c) u.p.t.u., poprzez bezpodstawne pozbawienie prawa do odliczenia VAT. • Zarzuty dotyczące niezastosowania art. 5 ust. 1 i 7 u.p.t.u. oraz błędnego zastosowania przepisów dotyczących odliczenia VAT. • Zarzuty dotyczące naruszenia zasady proporcjonalności i neutralności VAT przez zastosowanie sankcji 100%.
Godne uwagi sformułowania
czynność cywilnoprawna cechowała się pozornością w rozumieniu art. 83 § 1 k.c. • nie sposób było zgodzić się z zarzutami kasacyjnymi Strony, dotyczącymi negowania odliczenia naliczonego podatku od towarów i usług z dwóch faktur, zakwestionowanych jako będące konsekwencją czynności pozornej. • dyspozycja art. 88 ust. 3a pkt 4 lit. c) u.p.t.u. nie może być odczytywana przez pryzmat wskazanych w tym przepisie unormowań polskiego prawa cywilnego. • materię nadużycia prawa w podatku od towarów i usług sytuuje się bowiem poza zakresem działania sądów powszechnych. • nie budzi wątpliwości zastosowanie wobec spółki skarżącej art. 112c ust. 1 pkt 4 ustawy o podatku od towarów i usług oraz wymierzenie dodatkowego zobowiązania podatkowego w wysokości 100% podatku naliczonego wynikającego z faktury z 30 stycznia 2017 r.
Skład orzekający
Danuta Oleś
przewodniczący
Artur Mudrecki
członek
Adam Nita
sprawozdawca
Informacje dodatkowe
Wartość precedensowa
Siła: Wysoka
Powoływalne dla: "Interpretacja przepisów dotyczących pozorności czynności cywilnoprawnych w kontekście VAT, nadużycia prawa podatkowego, należytej staranności podatnika oraz proporcjonalności sankcji podatkowych."
Ograniczenia: Orzeczenie dotyczy specyficznego stanu faktycznego, ale jego argumentacja dotycząca nadużycia prawa i proporcjonalności sankcji ma szersze zastosowanie.
Wartość merytoryczna
Ocena: 7/10
Sprawa dotyczy powszechnego problemu odliczania VAT od faktur, a sąd rozstrzyga o tym, czy umowa przedwstępna była pozorna i czy podatnik działał w dobrej wierze, co ma znaczenie dla wielu przedsiębiorców.
“Pozorna umowa przedwstępna i VAT: kiedy sąd odmawia prawa do odliczenia?”
Twój asystent do analizy prawnej.
Zadaj pytanie prawne, zleć analizę orzecznictwa i przepisów, lub poproś o projekt pisma — AI przeszuka polskie orzecznictwo i aktualne akty prawne.
- Analiza orzecznictwa i przepisów
- Drafting pism i dokumentów
- Odpowiedzi na pytania prawne
- Pogłębiona analiza z doktryny
Powiązane przepisy
Powiązane tematy
Pełny tekst orzeczenia
Oryginalna treść postanowienia (niezmieniona). Otwiera się jako osobna strona.