I CSK 5857/22
Podsumowanie
Przejdź do pełnego tekstuSprawa dotyczyła roszczenia powodów K.K. i W.K. o zapłatę kwoty 131 921,72 zł od Banku S.A. z tytułu nienależnego świadczenia pobranego na podstawie nieważnej umowy kredytu. Sąd Okręgowy oddalił powództwo, jednak Sąd Apelacyjny zmienił ten wyrok, zasądzając od banku na rzecz powodów po 65 960,86 zł, z zastrzeżeniem wzajemnego zaoferowania przez strony określonych kwot. Bank złożył skargę kasacyjną, argumentując, że w sprawie występuje istotne zagadnienie prawne dotyczące zastosowania przepisów wprowadzonych w związku z COVID-19, które zmieniły skład sądu rozpoznającego sprawę, oraz kwestii konsekwencji prawnych uznania klauzul przeliczeniowych za abuzywne w umowach kredytów indeksowanych. Sąd Najwyższy, działając jako „przedsąd”, odmówił przyjęcia skargi do rozpoznania. Uzasadnił to tym, że przedstawione zagadnienia nie spełniają wymogów istotnego zagadnienia prawnego w rozumieniu art. 398^9 § 1 pkt 1 k.p.c. Wskazał, że kwestia składu sądu w okresie pandemii została już rozstrzygnięta w uchwale składu siedmiu sędziów Izby Pracy i Ubezpieczeń Społecznych SN z 26 kwietnia 2023 r. (III PZP 6/22), która stwierdziła nieważność postępowania prowadzonego przez sąd jednoosobowy w tym okresie, ale z zastrzeżeniem, że orzeczenia wydane do 26 kwietnia 2023 r. nie mogą stanowić samoistnej podstawy do stwierdzenia nieważności. Ponadto, Sąd Najwyższy stwierdził, że zagadnienie dotyczące konsekwencji uznania klauzul przeliczeniowych za abuzywne jest już ugruntowane w orzecznictwie, zarówno krajowym, jak i unijnym, i nie wymaga dalszego rozstrzygnięcia w tej sprawie. W związku z tym, skarga kasacyjna nie została przyjęta do rozpoznania, a bank został obciążony kosztami postępowania kasacyjnego.
Przeanalizuj tę sprawę w pełnym kontekście orzecznictwa.
Analiza orzecznictwa · odpowiedzi na pytania · badanie przepisów · drafting pism.
Wartość praktyczna
Siła precedensu: WysokaUgruntowanie orzecznictwa dotyczącego przesłanek przyjęcia skargi kasacyjnej, stosowania przepisów COVID-owych do składu sądu oraz konsekwencji prawnych uznania klauzul przeliczeniowych za abuzywne w umowach kredytów indeksowanych.
Orzeczenie odmawia przyjęcia skargi do rozpoznania, co oznacza brak merytorycznego rozstrzygnięcia przez Sąd Najwyższy w tej konkretnej sprawie. Wartość precedensowa dotyczy głównie interpretacji przesłanek formalnych skargi kasacyjnej i odniesienia do istniejącego orzecznictwa.
Zagadnienia prawne (2)
Czy art. 15zzs^1 ust. 1 pkt 4 ustawy z dnia 2 marca 2020 r. o szczególnych rozwiązaniach związanych z zapobieganiem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem COVID-19, innych chorób zakaźnych oraz wywołanych nimi sytuacji kryzysowych, w brzmieniu zmienionym ustawą z 28 maja 2021 r., który zmienia skład sądu rozpoznającego sprawę z trzech sędziów na skład jednoosobowy oraz upoważnia prezesa sądu do zarządzenia rozpoznania sprawy w dotychczasowym składzie, ma zastosowanie do spraw wszczętych przed wejściem w życie tej ustawy, w których wyznaczony już został skład trzech sędziów?
Odpowiedź sądu
Nie, rozpoznanie sprawy cywilnej przez sąd drugiej instancji w składzie jednego sędziego ukształtowanym na podstawie art. 15zzs^1 ust. 1 pkt 4 ustawy z dnia 2 marca 2020 r. ogranicza prawo do sprawiedliwego rozpatrzenia sprawy (art. 45 ust. 1 Konstytucji RP), ponieważ nie jest konieczne dla ochrony zdrowia publicznego (art. 2 i art. 31 ust. 3 Konstytucji RP) i prowadzi do nieważności postępowania (art. 379 pkt 4 k.p.c.). Jednakże, wydanie orzeczenia przez sąd drugiej instancji w składzie ukształtowanym na podstawie tego przepisu w okresie do 26 kwietnia 2023 r. włącznie, nie może stanowić samoistnej podstawy do stwierdzenia nieważności postępowania na podstawie art. 379 pkt 4 k.p.c.
Uzasadnienie
Sąd Najwyższy powołał się na uchwałę składu siedmiu sędziów Izby Pracy i Ubezpieczeń Społecznych SN z 26 kwietnia 2023 r. (III PZP 6/22), która rozstrzygnęła tę kwestię, wskazując na naruszenie prawa do sprawiedliwego procesu i nieważność postępowania, ale z zastrzeżeniem dotyczącym okresu obowiązywania przepisu.
Czy stwierdzenie bezskuteczności umownej klauzuli przeliczeniowej, określającej zasady ustalania wartości waluty obcej w umowie kredytu indeksowanego zawartej przed wejściem w życie art. 358 § 2 k.c., uwzględniając art. 385^1 § 2 k.c., prowadzi do utrzymania umowy w mocy i zachowania jej indeksowanego charakteru przy uwzględnieniu normy dyspozytywnej, przyjęcia, że umowa może być wykonywana jako kredyt złotowy bez indeksacji, czy też do bezwzględnej nieważności umowy?Ratio decidendi
Odpowiedź sądu
Uznanie klauzul przeliczeniowych za abuzywne oznacza, że są one bezskuteczne od momentu zawarcia umowy. Strony pozostają związane umową w pozostałym zakresie, jeśli jest to możliwe. Umowa może być dotknięta nieważnością, gdy bez abuzywnych postanowień jej obowiązywanie nie jest możliwe w świetle prawa krajowego i nie zaszły przesłanki umożliwiające zastosowanie regulacji zastępczej, a konsument nie potwierdził ich skuteczności. Zastąpienie niedozwolonego postanowienia umownego innym sposobem określenia kursu waluty obcej wchodzi w rachubę tylko wtedy, gdy po wyłączeniu klauzuli abuzywnej umowa nie może obowiązywać, całkowity upadek umowy naraża konsumenta na szczególnie niekorzystne konsekwencje, i istnieje przepis dyspozytywny lub zastępczy. W przypadku kredytów indeksowanych, wyeliminowanie klauzul przeliczeniowych prowadzi także do upadku klauzuli ryzyka walutowego, co oznacza, że umowa jest tak przekształcona, iż należy ją uznać za umowę o odmiennej istocie i charakterze, co skutkuje niemożnością utrzymania umowy w zamierzonym przez strony kształcie.
Uzasadnienie
Sąd Najwyższy powołał się na utrwalone orzecznictwo, w tym uchwałę składu siedmiu sędziów SN z 7 maja 2021 r. (III CZP 6/21) oraz orzecznictwo TSUE, wyjaśniając warunki dopuszczalności zastąpienia abuzywnych klauzul przeliczeniowych. Podkreślono, że wyeliminowanie klauzul przeliczeniowych w umowach kredytów indeksowanych do waluty obcej prowadzi do upadku całej umowy ze względu na zmianę jej istoty.
Strony
| Nazwa | Typ | Rola |
|---|---|---|
| K.K. | osoba_fizyczna | powód |
| W.K. | osoba_fizyczna | powód |
| Bank spółce akcyjnej w W. | spółka | pozwany |
Przepisy (15)
Główne
k.p.c. art. 398^9 § § 1
Kodeks postępowania cywilnego
Określa przesłanki przyjęcia skargi kasacyjnej do rozpoznania przez Sąd Najwyższy.
k.c. art. 385^1 § § 1
Kodeks cywilny
Definiuje klauzule niedozwolone (abuzywne) w umowach z konsumentami.
ustawa COVID-19 art. 15zzs^1 § ust. 1 pkt 4
Ustawa o szczególnych rozwiązaniach związanych z zapobieganiem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem COVID-19, innych chorób zakaźnych oraz wywołanych nimi sytuacji kryzysowych
Regulował zmianę składu sądu w okresie pandemii.
Pomocnicze
k.c. art. 385^1 § § 2
Kodeks cywilny
Stanowi, że postanowienia umowne nieobjęte zakresem określonym w § 1 (klauzule abuzywne) wiążą strony w pozostałym zakresie, jeżeli nie zostały wyłączone lub nie zachodzą inne podstawy ich nieważności.
k.p.c. art. 379 § pkt 4
Kodeks postępowania cywilnego
Określa nieważność postępowania w przypadku wydania orzeczenia przez skład sądu sprzeczny z przepisami prawa.
Konstytucja RP art. 45 § ust. 1
Konstytucja Rzeczypospolitej Polskiej
Gwarantuje prawo do sprawiedliwego i jawnego rozpatrzenia sprawy bez nieuzasadnionej zwłoki.
Konstytucja RP art. 31 § ust. 3
Konstytucja Rzeczypospolitej Polskiej
Stanowi, że ograniczenia w zakresie korzystania z konstytucyjnych wolności i praw mogą być ustanawiane tylko w ustawie i tylko wtedy, gdy są konieczne w demokratycznym państwie dla jego bezpieczeństwa lub porządku publicznego, bądź dla ochrony zdrowia i moralności publicznej, albo wolności i praw innych osób.
k.c. art. 358 § § 2
Kodeks cywilny
Dotyczy zobowiązań wyrażonych w walucie obcej.
k.c. art. 353^1
Kodeks cywilny
Dotyczy zasady swobody umów.
k.c. art. 58
Kodeks cywilny
Dotyczy nieważności czynności prawnej.
k.c. art. 65
Kodeks cywilny
Dotyczy wykładni oświadczenia woli.
Prawo bankowe
Ustawa - Prawo bankowe
Nowelizacja dokonana ustawą z dnia 29 lipca 2011 r. (ustawa antyspreadowa) nie zawiera przepisów dyspozytywnych mogących zastąpić nieuczciwe klauzule umowne.
k.p.c. art. 98 § § 1 i § 1^1
Kodeks postępowania cywilnego
Reguluje zasady zasądzania kosztów postępowania.
k.p.c. art. 391 § § 1
Kodeks postępowania cywilnego
Dotyczy kosztów w postępowaniu kasacyjnym.
k.p.c. art. 398^21
Kodeks postępowania cywilnego
Dotyczy kosztów w postępowaniu kasacyjnym.
Argumenty
Skuteczne argumenty
Przedstawione zagadnienia prawne nie spełniają wymogów istotnego zagadnienia prawnego w rozumieniu art. 398^9 § 1 pkt 1 k.p.c. • Kwestia zastosowania przepisów COVID-owych do składu sądu została już rozstrzygnięta w orzecznictwie SN. • Konsekwencje uznania klauzul przeliczeniowych za abuzywne są ugruntowane w orzecznictwie SN i TSUE.
Odrzucone argumenty
Skarga kasacyjna powinna zostać przyjęta do rozpoznania ze względu na istotne zagadnienie prawne dotyczące składu sądu w okresie pandemii. • Skarga kasacyjna powinna zostać przyjęta do rozpoznania ze względu na istotne zagadnienie prawne dotyczące konsekwencji uznania klauzul przeliczeniowych za abuzywne.
Godne uwagi sformułowania
rolą „przedsądu” jest wstępna selekcja skarg pod kątem spełniania wymienionych wyżej kryteriów (przyczyn kasacyjnych) kwalifikujących skargę do jej przedstawienia Sądowi Najwyższemu w celu merytorycznego rozpoznania. • istotnym zagadnieniem prawnym w rozumieniu art. 398^9 § 1 pkt 1 k.p.c. jest problem nowy i dotychczas niewyjaśniony, dotyczący ważnego abstrakcyjnego zagadnienia jurydycznego, którego rozstrzygnięcie przez Sąd Najwyższy przy okazji rozpoznania skargi kasacyjnej przyczyni się do rozwoju prawa i orzecznictwa oraz będzie miało znaczenie nie tylko dla tej konkretnej, jednostkowej sprawy, ale także dla innych podobnych spraw. • rozpoznanie sprawy cywilnej przez sąd drugiej instancji w składzie jednego sędziego ukształtowanym na podstawie art. 15zzs^1 ust. 1 pkt 4 ustawy z dnia 2 marca 2020 r., ogranicza prawo do sprawiedliwego rozpatrzenia sprawy (art. 45 ust. 1 Konstytucji RP), ponieważ nie jest konieczne dla ochrony zdrowia publicznego (art. 2 i art. 31 ust. 3 Konstytucji RP) i prowadzi do nieważności postępowania (art. 379 pkt 4 k.p.c.). • W uzasadnieniu uchwały składu siedmiu sędziów Sądu Najwyższego (zasady prawnej) z 7 maja 2021 r., III CZP 6/21 (OSNC 2021, Nr 9, poz. 56) wskazano, nawiązując do wcześniejszego orzecznictwa, w tym orzecznictwa Trybunału Sprawiedliwości Unii Europejskiej (zob. […]
Skład orzekający
Agnieszka Piotrowska
przewodniczący
Informacje dodatkowe
Wartość precedensowa
Siła: Wysoka
Powoływalne dla: "Ugruntowanie orzecznictwa dotyczącego przesłanek przyjęcia skargi kasacyjnej, stosowania przepisów COVID-owych do składu sądu oraz konsekwencji prawnych uznania klauzul przeliczeniowych za abuzywne w umowach kredytów indeksowanych."
Ograniczenia: Orzeczenie odmawia przyjęcia skargi do rozpoznania, co oznacza brak merytorycznego rozstrzygnięcia przez Sąd Najwyższy w tej konkretnej sprawie. Wartość precedensowa dotyczy głównie interpretacji przesłanek formalnych skargi kasacyjnej i odniesienia do istniejącego orzecznictwa.
Wartość merytoryczna
Ocena: 7/10
Sprawa dotyczy dwóch ważnych i aktualnych zagadnień prawnych: wpływu przepisów pandemicznych na postępowanie sądowe oraz konsekwencji abuzywności klauzul w umowach kredytowych, co jest tematem budzącym duże zainteresowanie wśród prawników i konsumentów.
“Sąd Najwyższy rozstrzyga: Czy przepisy COVID-owe unieważniają wyroki? I co z abuzywnymi klauzulami w kredytach?”
Dane finansowe
WPS: 131 921,72 PLN
zasądzone: 65 960,86 PLN
zasądzone: 65 960,86 PLN
Sektor
bankowość
Twój asystent do analizy prawnej.
Zadaj pytanie prawne, zleć analizę orzecznictwa i przepisów, lub poproś o projekt pisma — AI przeszuka 1,4 mln orzeczeń i aktualne akty prawne.
- Analiza orzecznictwa i przepisów
- Drafting pism i dokumentów
- Odpowiedzi na pytania prawne
- Pogłębiona analiza z doktryny
Pełny tekst orzeczenia
Oryginalna treść postanowienia (niezmieniona). Otwiera się jako osobna strona.