I CSK 4817/22
Podsumowanie
Przejdź do pełnego tekstuSąd Najwyższy w Izbie Cywilnej postanowieniem z dnia 12 czerwca 2024 r. odmówił przyjęcia skargi kasacyjnej powodów A. P. i C. G. od wyroku Sądu Apelacyjnego w Łodzi z dnia 27 stycznia 2022 r. (sygn. akt I ACa 394/21). Sprawa dotyczyła powództwa o zobowiązanie do złożenia oświadczenia woli o przeniesieniu własności nieruchomości. Sąd Apelacyjny oddalił apelację powodów od wyroku Sądu Okręgowego w Łodzi, który również oddalił powództwo. Sąd odwoławczy ustalił, że pozwany zobowiązał się ustnie w 1990 r. do nabycia nieruchomości na rzecz siostry (matki powódki i żony powoda), używając jej pieniędzy. Następnie, w 2001 r., pozwany ustalił z siostrą, że po odkupieniu wierzytelności zabezpieczonych hipoteką na tej nieruchomości, nie będzie już zobowiązany do przeniesienia jej własności. Siostra zmarła w 2015 r., nie domagając się przeniesienia własności. Sąd Apelacyjny uznał, że twierdzenie o ustnej umowie zwalniającej pozwanego z obowiązku przeniesienia własności wynika z całokształtu dowodów. Podkreślił również, że pozwany samodzielnie spłacił wspólne zobowiązania, a w zamian został zwolniony z obowiązku przeniesienia własności. Co istotne, Sąd Apelacyjny podzielił stanowisko Sądu Okręgowego o przedawnieniu roszczenia powodów, wskazując na bieg terminu przedawnienia od najwcześniej możliwego momentu spełnienia świadczenia, zgodnie z art. 118 k.c. w brzmieniu obowiązującym do 9 lipca 2018 r. Sąd Najwyższy, rozpatrując skargę kasacyjną, skupił się na przesłankach jej przyjęcia do rozpoznania zgodnie z art. 398^9 § 1 k.p.c. Odnosząc się do zarzutu nieważności postępowania z powodu rozpoznania sprawy przez Sąd drugiej instancji w składzie jednego sędziego, Sąd Najwyższy stwierdził, że z uwagi na datę wydania zaskarżonego wyroku (27 stycznia 2022 r.), nie ma podstaw do przyjęcia nieważności postępowania w oparciu o przepisy ustawy covidowej i późniejszą uchwałę III PZP 6/22. Sąd Najwyższy uznał, że skarga kasacyjna nie jest oczywiście uzasadniona. Główną podstawą odmowy przyjęcia skargi było przedawnienie dochodzonego roszczenia, które sądy obu instancji uznały za przekonywujące. Sąd Najwyższy wskazał również, że stan faktyczny sprawy pozwala na przyjęcie, iż strony umowy powierniczej zawarły w 2001 r. porozumienie o jej rozwiązaniu, co mogło nastąpić w formie ustnej, zgodnie z art. 77 k.c. w ówczesnym brzmieniu. Sąd Najwyższy podkreślił, że dopuszczalne było prowadzenie dowodów osobowych na fakt rozwiązania umowy powierniczej, zwłaszcza że nie było sprzeciwu powodów co do takich dowodów. Z tych przyczyn Sąd Najwyższy odmówił przyjęcia skargi kasacyjnej do rozpoznania.
Przeanalizuj tę sprawę w pełnym kontekście orzecznictwa.
Analiza orzecznictwa · odpowiedzi na pytania · badanie przepisów · drafting pism.
Wartość praktyczna
Siła precedensu: ŚredniaInterpretacja przepisów dotyczących przedawnienia roszczeń z umów bezterminowych, dopuszczalności ustnego rozwiązania umowy powierniczej oraz przesłanek przyjęcia skargi kasacyjnej do rozpoznania.
Orzeczenie dotyczy specyficznego stanu faktycznego i przepisów w brzmieniu obowiązującym w określonych datach. Kwestia składu sądu drugiej instancji jest rozstrzygnięta przez późniejsze uchwały SN.
Zagadnienia prawne (5)
Czy rozpoznanie sprawy cywilnej przez sąd drugiej instancji w składzie jednego sędziego, na podstawie art. 15zzs¹ ust. 1 pkt 4 ustawy covidowej, prowadzi do nieważności postępowania?
Odpowiedź sądu
Nie, z uwagi na datę wydania zaskarżonego wyroku (przed wejściem w życie uchwały III PZP 6/22), nie ma podstaw do przyjęcia nieważności postępowania opartej na braku dochowania wymogu kolegialności składu orzekającego w drugiej instancji.
Uzasadnienie
Sąd Najwyższy powołał się na przepisy ustawy covidowej, które dopuszczały rozpoznawanie spraw w składzie jednego sędziego w czasie stanu zagrożenia epidemicznego. Wskazał, że choć późniejsza uchwała Sądu Najwyższego (III PZP 6/22) uznała takie postępowanie za naruszające prawo do sprawiedliwego rozpatrzenia sprawy i prowadzące do nieważności, to wykładnia ta obowiązuje od dnia podjęcia uchwały, a zaskarżony wyrok został wydany wcześniej.
Czy roszczenie o zobowiązanie do złożenia oświadczenia woli o przeniesieniu własności nieruchomości, wynikające z umowy powierniczej, uległo przedawnieniu?Ratio decidendi
Odpowiedź sądu
Tak, roszczenie jest przedawnione.
Uzasadnienie
Sąd Najwyższy podzielił stanowisko sądów obu instancji, że roszczenie powodów wynikało z zobowiązania bezterminowego, a jego bieg rozpoczął się w dniu, w którym świadczenie powinno być spełnione, gdyby wierzyciel wezwał dłużnika do wykonania zobowiązania w najwcześniej możliwym terminie. Termin przedawnienia wynosił lat dziesięć (art. 118 k.c. w brzmieniu sprzed nowelizacji z 2018 r.) i rozpoczął się najpóźniej 28 sierpnia 1992 r.
Czy ustna umowa powiernicza może być rozwiązana w formie ustnej?Ratio decidendi
Odpowiedź sądu
Tak, umowa powiernicza zawarta w formie ustnej może być rozwiązana w formie ustnej.
Uzasadnienie
Sąd Najwyższy wskazał, że z uwagi na to, że umowa powiernicza została zawarta w formie ustnej, jej rozwiązanie, mając na względzie regulację zawartą w art. 77 k.c. w ówczesnym brzmieniu, mogło nastąpić w takiej samej formie.
Czy dopuszczalne jest prowadzenie dowodów z przesłuchania świadków na okoliczność rozwiązania ustnej umowy powierniczej, jeśli dowody te były prowadzone na okoliczność zawarcia tej umowy?Ratio decidendi
Odpowiedź sądu
Tak, jest dopuszczalne.
Uzasadnienie
Sąd Najwyższy stwierdził, że jeżeli w celu ustalenia, że została zawarta umowa powiernicza, były prowadzone dowody z osobowych źródeł, to dla równowagi procesowej stron dopuszczalne było prowadzenie tego typu dowodów na fakt rozwiązania umowy powierniczej, tym bardziej, że nie było sprzeciwu co do przeprowadzenia takich dowodów.
Czy zarzut naruszenia art. 36 § 2 k.r.o. w zw. z art. 37 § 1 i 2 k.r.o. dotyczący braku zgody małżonka na czynność przekraczającą zarząd majątkiem wspólnym jest zasadny, jeśli powodowie nie wykazali istnienia wspólności majątkowej małżeńskiej?Ratio decidendi
Odpowiedź sądu
Nie, zarzut nie mógł doprowadzić do zamierzonych skutków prawnych.
Uzasadnienie
Sąd Najwyższy wskazał, że powodowie nie wykazali, iż D. G. pozostawała z powodem C. G. we wspólności majątkowej małżeńskiej, co implikowałoby problematykę ważności umowy powierniczej jako czynności przekraczającej zakres zwykłego zarządu majątkiem wspólnym. Ponadto, fakt podlegania siostrze pozwanego ustrojowi wspólności majątkowej małżeńskiej nie jawił się jako oczywisty, a w apelacji nie podnoszono zarzutów przeciwko podstawie faktycznej rozstrzygnięcia w tym zakresie.
Strony
| Nazwa | Typ | Rola |
|---|---|---|
| A. P. | osoba_fizyczna | powód |
| C. G. | osoba_fizyczna | powód |
| K. P. | osoba_fizyczna | pozwany |
Przepisy (10)
Główne
k.p.c. art. 398^9 § § 1
Kodeks postępowania cywilnego
Sąd Najwyższy przyjmuje skargę kasacyjną do rozpoznania, jeżeli w sprawie występuje istotne zagadnienie prawne, istnieje potrzeba wykładni przepisów prawnych budzących poważne wątpliwości lub wywołujących rozbieżności w orzecznictwie sądów, zachodzi nieważność postępowania lub skarga kasacyjna jest oczywiście uzasadniona.
k.c. art. 118
Kodeks cywilny
Termin przedawnienia wynosił lat dziesięć.
k.c. art. 120 § § 1
Kodeks cywilny
Bieg przedawnienia rozpoczyna się od dnia, w którym roszczenie stało się wymagalne.
Pomocnicze
k.p.c. art. 379 § pkt 4
Kodeks postępowania cywilnego
Nieważność postępowania następuje w przypadkach, gdy np. skład sądu był sprzeczny z przepisami prawa.
ustawa covidowa art. 15 zzs¹ § ust. 1 pkt 4
Ustawa o szczególnych rozwiązaniach związanych z zapobieganiem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem COVID-19, innych chorób zakaźnych oraz wywołanych nimi sytuacji kryzysowych
W czasie obowiązywania stanu zagrożenia epidemicznego lub stanu epidemii ogłoszonego z powodu COVID-19 oraz w ciągu roku od odwołania tego z nich, który obowiązywał jako ostatni, w sprawach rozpoznawanych według przepisów k.p.c. w pierwszej i drugiej instancji sąd rozpoznaje sprawy w składzie jednego sędziego.
k.c. art. 75
Kodeks cywilny
Czynność prawna mająca na celu przeniesienie wierzytelności lub praw majątkowych powinna być stwierdzona pismem.
k.c. art. 74
Kodeks cywilny
Zastrzeżenie formy pisemnej do danej czynności prawnej dla celów dowodowych nie skutkuje nieważnością czynności.
k.c. art. 77
Kodeks cywilny
Uzupełnienie, zmiana lub rozwiązanie umowy wymaga takiej samej formy, jaka była wymagana dla jej zawarcia.
k.r.o. art. 36 § § 2
Kodeks rodzinny i opiekuńczy
Czynność prawna dotycząca majątku wspólnego, która przekracza zakres zwykłego zarządu, wymaga zgody drugiego małżonka.
k.r.o. art. 37 § § 1
Kodeks rodzinny i opiekuńczy
Czynność prawna dokonana przez jednego małżonka bez wymaganej zgody drugiego małżonka jest nieważna.
Argumenty
Skuteczne argumenty
Przedawnienie roszczenia powodów. • Możliwość ustnego rozwiązania umowy powierniczej. • Brak oczywistej zasadności skargi kasacyjnej.
Odrzucone argumenty
Nieważność postępowania z powodu rozpoznania sprawy przez Sąd drugiej instancji w składzie jednego sędziego. • Naruszenie przepisów o formie czynności prawnych (art. 74, 75 k.c.). • Naruszenie przepisów k.r.o. dotyczących zgody małżonka.
Godne uwagi sformułowania
Sąd Najwyższy nie jest trzecią instancją sądową i nie rozpoznaje sprawy, a jedynie skargę, która stanowi szczególny środek zaskarżenia. • Podstawowym celem postępowania kasacyjnego jest ochrona interesu publicznego przez zapewnienie jednolitości wykładni oraz wkład Sądu Najwyższego w rozwój prawa i jurysprudencji. • Oczywista zasadność skargi kasacyjnej zachodzi wówczas, gdy z jej treści, bez potrzeby głębszej analizy oraz szczegółowych rozważań, wynika, że przytoczone podstawy kasacyjne uzasadniają uwzględnienie skargi.
Skład orzekający
Władysław Pawlak
sędzia
Informacje dodatkowe
Wartość precedensowa
Siła: Średnia
Powoływalne dla: "Interpretacja przepisów dotyczących przedawnienia roszczeń z umów bezterminowych, dopuszczalności ustnego rozwiązania umowy powierniczej oraz przesłanek przyjęcia skargi kasacyjnej do rozpoznania."
Ograniczenia: Orzeczenie dotyczy specyficznego stanu faktycznego i przepisów w brzmieniu obowiązującym w określonych datach. Kwestia składu sądu drugiej instancji jest rozstrzygnięta przez późniejsze uchwały SN.
Wartość merytoryczna
Ocena: 6/10
Sprawa dotyczy złożonej umowy powierniczej i jej rozwiązania, a także kwestii proceduralnych związanych ze skargą kasacyjną i składem sądu. Przedawnienie roszczenia jest kluczowym elementem rozstrzygnięcia.
“Czy ustna umowa powiernicza może zostać rozwiązana ustnie? Sąd Najwyższy rozstrzyga.”
Sektor
nieruchomości
Twój asystent do analizy prawnej.
Zadaj pytanie prawne, zleć analizę orzecznictwa i przepisów, lub poproś o projekt pisma — AI przeszuka 1,4 mln orzeczeń i aktualne akty prawne.
- Analiza orzecznictwa i przepisów
- Drafting pism i dokumentów
- Odpowiedzi na pytania prawne
- Pogłębiona analiza z doktryny
Pełny tekst orzeczenia
Oryginalna treść postanowienia (niezmieniona). Otwiera się jako osobna strona.