I CSK 4134/23Odmowa przyjęcia skargi kasacyjnej banku 6
Podsumowanie
Przejdź do pełnego tekstuSąd Najwyższy w Izbie Cywilnej rozpoznał wniosek Banku o przyjęcie skargi kasacyjnej do rozpoznania w sprawie z powództwa J. P. i T. P. przeciwko Bankowi o ustalenie i zapłatę. Zaskarżony wyrok Sądu Apelacyjnego w Gdańsku utrzymał w mocy wyrok Sądu Okręgowego w Toruniu, który uznał umowę kredytu mieszkaniowego za nieważną w całości i zasądził od Banku na rzecz powodów kwoty w złotówkach i CHF. Bank oparł skargę kasacyjną na zarzutach naruszenia licznych przepisów prawa materialnego, w tym dotyczących klauzul abuzywnych (art. 385¹ k.c. w zw. z dyrektywą 93/13/EWG) oraz przepisów proceduralnych. Jako podstawę wniosku o przyjęcie skargi wskazano nieważność postępowania z powodu rozpoznania apelacji przez sąd drugiej instancji w składzie jednoosobowym, co miało naruszać prawo do sprawiedliwego rozpatrzenia sprawy. Ponadto, Bank przedstawił sześć istotnych zagadnień prawnych dotyczących m.in. możliwości ustalenia treści umowy po usunięciu postanowienia abuzywnego, wpływu stanu prawnego na ocenę umowy, automatycznej subsumpcji norm dyspozytywnych, zastosowania art. 358 § 2 k.c. jako przepisu zastępczego, wpływu aneksu na abuzywność postanowień oraz interesu prawnego w ustaleniu nieważności umowy. Sąd Najwyższy, powołując się na art. 398⁹ § 1 k.p.c., odmówił przyjęcia skargi do rozpoznania. Stwierdził, że zarzut nieważności postępowania nie jest uzasadniony, gdyż jednoosobowy skład sądu apelacyjnego wynikał z przepisów wprowadzonych w związku z COVID-19 i nie dotyczył spraw zakończonych przed wydaniem uchwały III PZP 6/22. Sąd uznał również, że podniesione zagadnienia prawne nie spełniają kryteriów istotnego zagadnienia prawnego ani potrzeby wykładni przepisów budzących wątpliwości lub rozbieżności w orzecznictwie, ponieważ zostały one już wielokrotnie rozstrzygnięte w orzecznictwie Sądu Najwyższego i Trybunału Sprawiedliwości Unii Europejskiej, zwłaszcza w kontekście klauzul abuzywnych w umowach kredytów indeksowanych do walut obcych. Sąd podkreślił, że niedopuszczalne jest zastępowanie wyeliminowanego abuzywnego postanowienia innym mechanizmem, a umowa może być uznana za nieważną w całości, jeśli bez abuzywnych klauzul nie może obowiązywać. O kosztach postępowania kasacyjnego orzeczono na zasadach ogólnych.
Przeanalizuj tę sprawę w pełnym kontekście orzecznictwa.
Analiza orzecznictwa · odpowiedzi na pytania · badanie przepisów · drafting pism.
Wartość praktyczna
Siła precedensu: WysokaUzasadnienie odmowy przyjęcia skargi kasacyjnej z powodu braku istotnych zagadnień prawnych, które zostały już rozstrzygnięte w orzecznictwie SN i TSUE, zwłaszcza w sprawach dotyczących klauzul abuzywnych w umowach kredytowych.
Dotyczy specyficznej sytuacji, w której Sąd Najwyższy odmawia rozpoznania skargi kasacyjnej z powodu braku nowych lub nierozstrzygniętych zagadnień prawnych.
Zagadnienia prawne (8)
Czy na etapie oceny możliwości obowiązywania umowy po usunięciu postanowienia abuzywnego, dopuszczalne jest ustalenie treści umowy w zakresie, który był regulowany przez abuzywną normę, na podstawie przepisów k.c. lub Prawa wekslowego, z których wynika generalna norma ustalania wartości waluty obcej według kursu średniego NBP?Ratio decidendi
Odpowiedź sądu
Nie, kwestie te zostały już wyjaśnione w orzecznictwie SN i TSUE, a zastępowanie abuzywnych klauzul przepisami krajowymi o charakterze ogólnym jest niedopuszczalne.
Uzasadnienie
Sąd Najwyższy wskazał na utrwalone orzecznictwo SN i TSUE, zgodnie z którym niedopuszczalne jest zastępowanie wyeliminowanego abuzywnego postanowienia umowy innym mechanizmem, a uzupełnianie braków po wyeliminowaniu klauzuli stanowiłoby zbyt daleko idącą modyfikację umowy.
Czy oceniając możliwości obowiązywania umowy kredytu indeksowanego do franka szwajcarskiego, po usunięciu postanowienia abuzywnego, należy brać pod uwagę stan prawny z dnia zawarcia umowy, dnia powstania sporu, czy dnia orzekania?Ratio decidendi
Odpowiedź sądu
Kwestia ta została już rozstrzygnięta w orzecznictwie SN i TSUE.
Uzasadnienie
Sąd Najwyższy odwołał się do utrwalonego orzecznictwa, które wyjaśnia skutki stwierdzenia abuzywności klauzul walutowych i nie przewiduje możliwości zastępowania ich innymi przepisami krajowymi.
Czy jeżeli bez abuzywnego postanowienia umowa kredytu indeksowanego do franka szwajcarskiego nie może obowiązywać, to dochodzi do automatycznej jego subsumpcji normą dyspozytywną, o ile tylko zastosowanie środków krajowych zapewnia doprowadzenie do sytuacji, jaka miałaby miejsce, gdyby umowa nie zawierała tego abuzywnego postanowienia?Ratio decidendi
Odpowiedź sądu
Nie, umowa nie wiąże w pozostałym zakresie, jeśli nie można ustalić wiążącego kursu waluty obcej.
Uzasadnienie
Sąd Najwyższy powołał się na uchwałę III CZP 25/22, zgodnie z którą w przypadku uznania klauzuli kursowej za abuzywną, nie można uznać, że miejsce takiej klauzuli zajmuje inny sposób określenia kursu wynikający z przepisów prawa lub zwyczajów. W razie niemożności ustalenia wiążącego kursu, umowa nie wiąże w pozostałym zakresie.
Czy art. 358 § 2 k.c. stanowi szczegółowy przepis dyspozytywny, który znajduje zastosowanie z mocy prawa (automatycznie) w miejsce abuzywnej klauzuli kursowej określającej sposób ustalenia kursu franka szwajcarskiego?Ratio decidendi
Odpowiedź sądu
Nie, art. 358 § 2 k.c. nie może zastąpić abuzywnej klauzuli kursowej.
Uzasadnienie
Sąd Najwyższy powołał się na orzecznictwo TSUE i SN, które wyklucza zastępowanie abuzywnych klauzul przepisami krajowymi o charakterze ogólnym, wskazując, że prowadziłoby to do zmiany charakteru głównego przedmiotu umowy.
Czy w sytuacji, gdy kredytobiorca wystąpił z inicjatywą zawarcia aneksu doprecyzowującego sposób tworzenia kursów, dobrowolnie go zawarł, a SOKiK uznał, że sposób tworzenia kursów w aneksie nie narusza interesów konsumenta, można mówić, że konsument nie wyraził świadomej zgody na dalsze obowiązywanie określonego postanowienia?
Odpowiedź sądu
Sąd Najwyższy nie odniósł się do tego zagadnienia, uznając je za sformułowane w oderwaniu od ustalonego stanu faktycznego.
Uzasadnienie
Sąd Najwyższy stwierdził, że zagadnienie zostało sformułowane w oderwaniu od ustalonego stanu faktycznego sprawy, którym Sąd Najwyższy jest związany.
Czy rozważając unieważnienie umowy o kredyt indeksowany do waluty obcej na skutek uznania, że postanowienia odsyłające do tabeli kursów mają charakter niedozwolony, należy mieć na względzie wyłącznie oświadczenie kredytobiorcy, czy badać również, czy określone rozstrzygnięcie prowadzi do zrealizowania celu dyrektywy 93/13?Ratio decidendi
Odpowiedź sądu
Należy badać cel dyrektywy 93/13.
Uzasadnienie
Sąd Najwyższy powołał się na orzecznictwo TSUE, które podkreśla konieczność zapewnienia skuteczności dyrektywy 93/13 i ochrony konsumentów, co obejmuje badanie, czy dane rozstrzygnięcie realizuje cel dyrektywy.
Czy w sytuacji, gdy kredytobiorcy przysługuje roszczenie o zapłatę, ma on interes prawny do wytoczenia powództwa wyłącznie o ustalenie nieistnienia stosunku prawnego?Ratio decidendi
Odpowiedź sądu
TSUE stwierdził, że przepisy krajowe wymagające dowodu na istnienie interesu prawnego w sytuacji, gdy konsumentowi przysługuje powództwo o zwrot nienależnego świadczenia lub może powołać się na bezskuteczność w obronie, stoją na przeszkodzie zasadzie skuteczności.
Uzasadnienie
Sąd Najwyższy przywołał wyrok TSUE C-321/22, który interpretuje art. 7 ust. 1 dyrektywy 93/13 w związku z zasadą skuteczności, stwierdzając, że przepisy krajowe wymagające dowodu na istnienie interesu prawnego w określonych sytuacjach są niedopuszczalne.
Czy rozpoznanie sprawy przez Sąd drugiej instancji w składzie jednoosobowym, ukształtowanym na podstawie art. 15zzs1 ust. 1 pkt 4 ustawy COVID-19, ogranicza prawo do sprawiedliwego rozpatrzenia sprawy (art. 45 ust. 1 Konstytucji RP) i prowadzi do nieważności postępowania (art. 379 pkt 4 k.p.c.)?Ratio decidendi
Odpowiedź sądu
Nie, w niniejszej sprawie nie doszło do nieważności postępowania z tego powodu.
Uzasadnienie
Sąd Najwyższy stwierdził, że uchwała III PZP 6/22, na którą powołał się skarżący, nie dotyczy spraw zakończonych przed jej wydaniem, a ponadto nie uwzględnia treści art. 379 pkt 4 k.p.c., który enumeratywnie wylicza przesłanki nieważności postępowania.
Rozstrzygnięcie
Strony
| Nazwa | Typ | Rola |
|---|---|---|
| J. P. | osoba_fizyczna | powód |
| T. P. | osoba_fizyczna | powód |
| Bank | spółka | pozwany |
Przepisy (51)
Główne
k.c. art. 385¹ § § 1 i 2
Kodeks cywilny
Dotyczy niedozwolonych postanowień umownych. Sąd Najwyższy utrwalił stanowisko, że postanowienia określające zasady przeliczenia kredytu na walutę obcą i spłaty rat, pozwalające bankowi swobodnie kształtować kurs, mają charakter niedozwolonych postanowień umownych.
k.c. art. 385¹ § § 1
Kodeks cywilny
W zw. z art. 6 ust. 1 Dyrektywy Rady 93/13/EWG. Dotyczy nieuczciwych warunków w umowach konsumenckich.
k.c. art. 385¹ § § 1 i 2
Kodeks cywilny
W zw. z art. 6 ust. 1 dyrektywy 93/13. Dotyczy nieuczciwych warunków w umowach konsumenckich.
pr. bank. art. 69 § ust. 3
Prawo bankowe
W zw. z art. 385¹ § 1 i 2 k.c.
k.c. art. 358 § § 2
Kodeks cywilny
W zw. z art. 385¹ § 1 i 2 k.c.
k.c. art. 58 § § 1 i 3
Kodeks cywilny
W zw. z art. 385¹ § 1 i 2 k.c. oraz w zw. z art. 6 ust. 1 dyrektywy 93/13.
k.p.c. art. 189
Kodeks postępowania cywilnego
Dotyczy interesu prawnego w ustaleniu stosunku prawnego.
k.p.c. art. 398⁹ § § 1
Kodeks postępowania cywilnego
Przesłanki przyjęcia skargi kasacyjnej do rozpoznania.
k.p.c. art. 398⁹ § § 1 pkt 1 i 2
Kodeks postępowania cywilnego
Przesłanki przyjęcia skargi kasacyjnej (istotne zagadnienie prawne, potrzeba wykładni przepisów).
Pomocnicze
k.c. art. 385²
Kodeks cywilny
W zw. z art. 6 ust. 1 dyrektywy 93/13.
k.c. art. 65 § § 1 i 2
Kodeks cywilny
W zw. z art. 41 ustawy Prawo wekslowe lub art. 56 k.c. w zw. z art. 358 § 2 k.c. Dotyczy wykładni oświadczeń woli.
k.c. art. 56
Kodeks cywilny
W zw. z art. 41 ustawy Prawo wekslowe. Dotyczy skutków czynności prawnej.
k.c. art. 56
Kodeks cywilny
W zw. z art. 358 § 2 k.c. Dotyczy skutków czynności prawnej.
k.c. art. 56
Kodeks cywilny
W zw. z art. 783 k.p.c.
k.p.c. art. 798¹
Kodeks postępowania cywilnego
k.p.c. art. 1024 § § 3
Kodeks postępowania cywilnego
u.k.h. art. 6 § ust. 3
Ustawa o kredycie hipotecznym
u.p.n.m. art. 35 § ust. 6
Ustawa o pracy na morzu
u.p.t.u. art. 31a
Ustawa o podatku od towarów i usług
pr. bank. art. 137a
Prawo bankowe
u.u.p. art. 46 § ust. 2
Ustawa o usługach płatniczych
u.o.r. art. 3 § ust. 2
Ustawa o rachunkowości
u.o.r. art. 30 § ust. 1
Ustawa o rachunkowości
p.u. art. 251
Prawo upadłościowe
u.o.p. art. 4a
Ustawa o ofercie publicznej
p.r. art. 83 § ust. 1
Prawo restrukturyzacyjne
u.p.a. art. 104 § ust. 12
Ustawa o podatku akcyzowym
u.p.d.o.p. art. 12 § ust. 2
Ustawa o podatku dochodowym od osób prawnych
u.o.k.i.k. art. 5
Ustawa o ochronie konkurencji i konsumentów
u.f.k. art. 8 § ust. 1 pkt 5
Ustawa o funduszu kolejowym
Rozporządzenie Ministra Finansów z dnia 10 grudnia 2014 r. w sprawozdaniach jednostek sektora finansów publicznych w zakresie operacji finansowych art. 17 § ust. 2
u.k.k. art. 6
Ustawa o kredycie konsumenckim
u.b.f.g. art. 24 § ust. 2
Ustawa o Bankowym Funduszu Gwarancyjnym
p.d. art. 2 § ust. 3
Prawo dewizowe
u.k.k. art. 3 § ust. 1
Ustawa o kredycie konsumenckim (wersja z 2001 r.)
Nieobowiązująca wersja.
Uchwała Rady Ministrów w sprawie ustalania kursów walut obcych art. § 2 i § 4
Nieobowiązująca.
ustawa COVID-19 art. 15 zzs1 § ust. 1 pkt 4
Ustawa z dnia 2 marca 2020 r. o szczególnych rozwiązaniach związanych z zapobieganiem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem COVID-19
Dotyczy jednoosobowego składu sądu drugiej instancji.
Konstytucja RP art. 45 § ust. 1
Konstytucja Rzeczypospolitej Polskiej
Prawo do sprawiedliwego rozpatrzenia sprawy.
Konstytucja RP art. 2
Konstytucja Rzeczypospolitej Polskiej
Konstytucja RP art. 31 § ust. 3
Konstytucja Rzeczypospolitej Polskiej
k.p.c. art. 379 § pkt 4
Kodeks postępowania cywilnego
Nieważność postępowania.
k.p.c. art. 398¹³ § § 1
Kodeks postępowania cywilnego
Badanie nieważności postępowania z urzędu.
k.p.c. art. 398¹³ § § 3
Kodeks postępowania cywilnego
Związanie Sądu Najwyższego stanem faktycznym.
k.p.c. art. 98 § § 1 i 3
Kodeks postępowania cywilnego
Zasady orzekania o kosztach postępowania.
k.p.c. art. 99
Kodeks postępowania cywilnego
k.p.c. art. 108 § § 1
Kodeks postępowania cywilnego
k.p.c. art. 391 § § 1
Kodeks postępowania cywilnego
k.p.c. art. 398²¹
Kodeks postępowania cywilnego
k.p.c. art. 98 § § 11
Kodeks postępowania cywilnego
Dotyczy odsetek od kosztów postępowania.
Rozporządzenie Ministra Sprawiedliwości z dnia 6 sierpnia 2014 r. w sprawie określenia brzmienia klauzuli wykonalności art. § 2a
Rozporządzenie Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych art. § 2 pkt 7
W zw. z § 10 ust. 4 pkt 2. Dotyczy wynagrodzenia za zastępstwo procesowe.
Argumenty
Skuteczne argumenty
Kwestie podniesione we wniosku o przyjęcie skargi kasacyjnej zostały już rozstrzygnięte w orzecznictwie SN i TSUE. • Zarzut nieważności postępowania z powodu jednoosobowego składu sądu drugiej instancji nie jest uzasadniony w niniejszej sprawie.
Odrzucone argumenty
Nieważność postępowania z powodu rozpoznania apelacji przez sąd drugiej instancji w składzie jednoosobowym. • Istnienie istotnych zagadnień prawnych wymagających rozstrzygnięcia przez Sąd Najwyższy. • Potrzeba wykładni przepisów prawnych budzących poważne wątpliwości lub wywołujących rozbieżności w orzecznictwie.
Godne uwagi sformułowania
Sąd Najwyższy nie jest trzecią instancją sądową i nie rozpoznaje sprawy, a jedynie skargę, która jest szczególnym środkiem zaskarżenia. • Podstawowym celem postępowania kasacyjnego jest ochrona interesu publicznego poprzez zapewnienie jednolitości wykładni oraz wkład Sądu Najwyższego w rozwój prawa i jurysprudencji. • Niedozwolone postanowienie umowne jest od początku, z mocy samego prawa, dotknięte bezskutecznością na korzyść konsumenta. • Nie budzi obecnie także wątpliwości, że niedopuszczalne jest zastępowanie wyeliminowanego abuzywnego postanowienia umowy innym mechanizmem wyliczenia kwoty raty kapitałowo-odsetkowej. • W orzecznictwie Trybunału Sprawiedliwości Unii Europejskiej przyjęto, że art. 6 ust. 1 dyrektywy 93/13 należy tak interpretować, że stanowi on przeszkodę w wypełnianiu luk w umowie, spowodowanych usunięciem z niej nieuczciwych warunków, które się w niej znajdowały, wyłącznie na podstawie przepisów krajowych o charakterze ogólnym.
Skład orzekający
Ireneusz Kunicki
przewodniczący
Informacje dodatkowe
Wartość precedensowa
Siła: Wysoka
Powoływalne dla: "Uzasadnienie odmowy przyjęcia skargi kasacyjnej z powodu braku istotnych zagadnień prawnych, które zostały już rozstrzygnięte w orzecznictwie SN i TSUE, zwłaszcza w sprawach dotyczących klauzul abuzywnych w umowach kredytowych."
Ograniczenia: Dotyczy specyficznej sytuacji, w której Sąd Najwyższy odmawia rozpoznania skargi kasacyjnej z powodu braku nowych lub nierozstrzygniętych zagadnień prawnych.
Wartość merytoryczna
Ocena: 7/10
Sprawa dotyczy ważnych kwestii abuzywności klauzul w umowach kredytowych i procedury kasacyjnej, co jest istotne dla prawników. Odmowa przyjęcia skargi przez SN pokazuje, jak ustalone orzecznictwo wpływa na dostęp do najwyższej instancji.
“Sąd Najwyższy zamyka drzwi skardze kasacyjnej: czy Twoje klauzule abuzywne są już 'przegrane'?”
Dane finansowe
kwota zasądzona: 67 465,71 PLN
kwota zasądzona w CHF: 16 119,16 PLN
Twój asystent do analizy prawnej.
Zadaj pytanie prawne, zleć analizę orzecznictwa i przepisów, lub poproś o projekt pisma — AI przeszuka polskie orzecznictwo i aktualne akty prawne.
- Analiza orzecznictwa i przepisów
- Drafting pism i dokumentów
- Odpowiedzi na pytania prawne
- Pogłębiona analiza z doktryny
Powiązane przepisy
Powiązane tematy
Pełny tekst orzeczenia
Oryginalna treść postanowienia (niezmieniona). Otwiera się jako osobna strona.