I CSK 2895/24
Podsumowanie
Przejdź do pełnego tekstuSąd Najwyższy rozpoznał skargę kasacyjną Banku spółki akcyjnej w W. od wyroku Sądu Apelacyjnego w Katowicach, dotyczącą kredytu indeksowanego do franka szwajcarskiego. Bank domagał się przyjęcia skargi do rozpoznania, wskazując na szereg istotnych zagadnień prawnych, w tym dotyczących możliwości ustalenia treści umowy po usunięciu postanowień abuzywnych, zastosowania przepisów dyspozytywnych (np. art. 358 § 2 k.c.), wpływu oświadczenia konsumenta na dalsze obowiązywanie umowy oraz charakteru klauzul kursowych i ryzyka walutowego. Sąd Najwyższy, powołując się na art. 398^9 § 1 k.p.c., odmówił przyjęcia skargi do rozpoznania. Uzasadnił to tym, że podniesione przez bank zagadnienia prawne, dotyczące konsumenckich kredytów hipotecznych denominowanych lub indeksowanych do waluty obcej, nie mają już przymiotu nowości w świetle aktualnego orzecznictwa Sądu Najwyższego i Trybunału Sprawiedliwości Unii Europejskiej. Sąd Najwyższy przywołał uchwałę całej Izby Cywilnej III CZP 25/22, która wyjaśniła, że w przypadku uznania klauzuli kursowej za abuzywną, nie można jej zastąpić innym przepisem prawa lub zwyczajem, a umowa nie może obowiązywać w pozostałym zakresie. Podkreślono, że sąd nie może zmieniać treści nieuczciwych warunków umownych, a sankcją za stosowanie takich klauzul jest nieważność umowy. Sąd Najwyższy wskazał również, że nie można dokonywać wykładni umów na podstawie art. 65 § 2 k.c. lub art. 56 k.c. po usunięciu postanowień abuzywnych, ani przekształcać kredytu indeksowanego w złotowy. Odnosząc się do kwestii opóźnienia banku w zwrocie świadczeń, Sąd Najwyższy potwierdził, że niedozwolone postanowienie umowne nie wiąże konsumenta ex lege i ex tunc, a data wymagalności roszczeń nie jest uzależniona od złożenia oświadczenia w toku postępowania. Sąd Najwyższy stwierdził również, że nie zachodzi nieważność postępowania. W konsekwencji, na podstawie art. 398^9 § 2 k.p.c., skarga kasacyjna została odrzucona, a bank został obciążony kosztami postępowania kasacyjnego.
Przeanalizuj tę sprawę w pełnym kontekście orzecznictwa.
Analiza orzecznictwa · odpowiedzi na pytania · badanie przepisów · drafting pism.
Wartość praktyczna
Siła precedensu: WysokaPotwierdzenie utrwalonej linii orzeczniczej Sądu Najwyższego i TSUE w zakresie kredytów frankowych, brak nowości zagadnień podnoszonych przez banki w skargach kasacyjnych.
Dotyczy spraw, w których banki próbują podważyć utrwalone zasady dotyczące klauzul abuzywnych w umowach kredytów indeksowanych do walut obcych.
Zagadnienia prawne (8)
Czy na etapie oceny możliwości obowiązywania umowy po usunięciu postanowienia abuzywnego, przed etapem zastępowania go przepisem dyspozytywnym, dopuszczalne jest ustalenie treści umowy (stosunku prawnego) w zakresie, który był regulowany przez abuzywną normę, na podstawie art. 65 § 1 i 2 k.c. lub art. 56 k.c. w zw. z innymi przepisami, z których wynika, że w polskim prawie obowiązuje generalna norma, zgodnie z którą wartość waluty obcej określa się według kursu średniego NBP?Ratio decidendi
Odpowiedź sądu
Nie, nie jest dopuszczalne ustalenie treści umowy na podstawie przepisów prawa lub zwyczajów, a umowa nie może obowiązywać w pozostałym zakresie, jeśli nie można ustalić wiążącego kursu waluty obcej.
Uzasadnienie
Sąd Najwyższy powołał się na uchwałę całej Izby Cywilnej III CZP 25/22, która stwierdziła, że w przypadku uznania klauzuli kursowej za abuzywną, nie można jej zastąpić innym sposobem określenia kursu wynikającym z przepisów prawa lub zwyczajów. Umowa nie może obowiązywać w pozostałym zakresie, jeśli nie można ustalić wiążącego strony kursu waluty obcej.
Czy oceniając możliwości obowiązywania umowy kredytu indeksowanego do franka szwajcarskiego, po usunięciu postanowienia abuzywnego zgodnie z prawem krajowym, należy brać pod uwagę stan prawny z dnia zawarcia umowy, dnia powstania sporu czy dnia orzekania?Ratio decidendi
Odpowiedź sądu
Ocena, czy postanowienie umowne jest niedozwolone (art. 385^1 § 1 k.c.), dokonuje się według stanu z chwili zawarcia umowy (skutek ex tunc).
Uzasadnienie
Sąd Najwyższy wskazał, że ocena abuzywności postanowienia umownego odbywa się według stanu z chwili zawarcia umowy, co oznacza skutek ex tunc. Zdarzenia następujące po zawarciu umowy pozostają bez znaczenia dla charakteru tych postanowień, z wyjątkiem woli konsumenta.
Czy jeżeli bez abuzywnego postanowienia umowa kredytu indeksowanego do franka szwajcarskiego nie może obowiązywać, to dochodzi do automatycznej subsumpcji normą dyspozytywną, o ile tylko zastosowanie środków krajowych zapewnia doprowadzenie do sytuacji jaka miałaby miejsce, gdyby umowa nie zawierała tego abuzywnego postanowienia?Ratio decidendi
Odpowiedź sądu
Nie, nie dochodzi do automatycznej subsumpcji normą dyspozytywną, a sąd nie może zmieniać treści nieuczciwych warunków.
Uzasadnienie
Sąd Najwyższy powołał się na orzecznictwo TSUE, które wykluczyło możliwość zmiany treści nieuczciwych warunków przez sąd krajowy. Utrzymanie umowy bez abuzywnej klauzuli ryzyka walutowego lub przeliczeniowej nie jest możliwe z prawnego punktu widzenia.
Czy art. 358 § 2 k.c. stanowi szczegółowy przepis dyspozytywny, który znajduje zastosowanie z mocy prawa (automatycznie) w miejsce abuzywnej klauzuli kursowej określającej sposób ustalenia kursu franka szwajcarskiego?Ratio decidendi
Odpowiedź sądu
Nie, art. 358 § 2 k.c. nie znajduje zastosowania z mocy prawa w miejsce abuzywnej klauzuli kursowej.
Uzasadnienie
Sąd Najwyższy potwierdził stanowisko, że nie ma możliwości odwołania się do art. 358 § 2 k.c. w celu wypełnienia luki w umowie kredytu po usunięciu klauzuli abuzywnej.
Czy przy orzekaniu o unieważnieniu umowy kredytu indeksowanego do waluty obcej na skutek uznania, że postanowienia odsyłające do tabeli kursów (klauzula kursowa) mają charakter niedozwolony, należy mieć na względzie wyłącznie oświadczenie kredytobiorcy, czy badać również, czy określone rozstrzygnięcie prowadzi do zrealizowania celu dyrektywy 93/13?Ratio decidendi
Odpowiedź sądu
Należy badać, czy rozstrzygnięcie prowadzi do zrealizowania celu dyrektywy 93/13.
Uzasadnienie
Sąd Najwyższy wskazał, że możliwość zmiany umowy przez sąd w sposób odpowiadający woli przedsiębiorcy stałaby w sprzeczności z celami prewencyjnymi dyrektywy 93/13.
Czy w przypadku orzeczenia bezskuteczności umowy kredytu indeksowanego do waluty obcej w oparciu o przepisy o postanowieniach abuzywnych, bank pozostaje w opóźnieniu wobec kredytobiorcy co do zwrotu kwot uiszczonych w wykonaniu umowy w okresie przed złożeniem przez kredytobiorcę oświadczenia w przedmiocie woli utrzymania w mocy umowy, a w konsekwencji czy dopuszczalne jest naliczanie odsetek za opóźnienie (art. 481 § 1 k.c.) za okres do chwili złożenia przez kredytobiorcę oświadczenia?Ratio decidendi
Odpowiedź sądu
Tak, bank pozostaje w opóźnieniu, a naliczanie odsetek jest dopuszczalne.
Uzasadnienie
Sąd Najwyższy przyjął, że niedozwolone postanowienie umowne nie wiąże konsumenta ex lege i ex tunc, co oznacza, że data wymagalności roszczenia konsumenta, w tym roszczenia o zapłatę odsetek, nie jest uzależniona od złożenia w toku postępowania sądowego oświadczenia o zgodzie na pozbawienie skuteczności postanowienia abuzywnego.
Czy w sytuacji, jeżeli: a) kredytobiorca wystąpił z inicjatywą zawarcia aneksu, w którym doprecyzowany został sposób tworzenia kursów w tabeli kursów, b) kredytobiorca dobrowolnie zawarł ten aneks, c) SOKiK uznał, że opisany sposób tworzenia tabel kursowych nie narusza interesów konsumenta, można mówić, że konsument nie wyraził świadomej zgody na dalsze obowiązywanie określonego postanowienia, a w konsekwencji nie pozbawił umowy ewentualnego, abuzywnego elementu?
Odpowiedź sądu
Nie można mówić, że konsument nie wyraził świadomej zgody, jeśli aneks został dobrowolnie zawarty i nie narusza interesów konsumenta.
Uzasadnienie
Sąd Najwyższy nie rozstrzygnął tej kwestii bezpośrednio w uzasadnieniu odmowy przyjęcia skargi, ale kontekst sprawy i powołane orzecznictwo sugerują, że dobrowolne zawarcie aneksu doprecyzowującego warunki może wpływać na ocenę świadomej zgody konsumenta, o ile aneks nie narusza jego interesów.
Czy postanowienia charakterystyczne dla umów kredytu indeksowanych do franka szwajcarskiego, dotyczące klauzuli kursowej i klauzuli ryzyka walutowego, są ze sobą ściśle powiązane i czy ich rozszczepienie jest zabiegiem sztucznym?Ratio decidendi
Odpowiedź sądu
Tak, klauzule przeliczeniowe i klauzule ryzyka walutowego składające się na mechanizm indeksacji są ze sobą ściśle powiązane, a ich rozszczepienie jest zabiegiem sztucznym.
Uzasadnienie
Sąd Najwyższy wskazał, że klauzula ryzyka walutowego nie może funkcjonować bez klauzuli kursowej, a klauzula spreadowa nie ma racji bytu w umowie bez mechanizmu indeksacji. W konsekwencji stwierdzono, że klauzule te są ze sobą ściśle powiązane, a ich rozszczepienie jest sztuczne.
Strony
| Nazwa | Typ | Rola |
|---|---|---|
| J. G. | osoba_fizyczna | powód |
| D. G. | osoba_fizyczna | powód |
| Bank spółka akcyjna w W. | spółka | pozwany |
Przepisy (16)
Główne
k.p.c. art. 398^9 § § 1 pkt 1 i 2
Kodeks postępowania cywilnego
Sąd Najwyższy przyjmuje skargę kasacyjną do rozpoznania, jeżeli w sprawie występuje istotne zagadnienie prawne, potrzeba wykładni przepisów prawnych budzących poważne wątpliwości lub wywołujących rozbieżności w orzecznictwie sądów, zachodzi nieważność postępowania lub skarga kasacyjna jest oczywiście uzasadniona.
k.p.c. art. 398^9 § § 2
Kodeks postępowania cywilnego
Sąd Najwyższy odmawia przyjęcia skargi kasacyjnej do rozpoznania, jeżeli nie zachodzą okoliczności wskazane w § 1.
k.c. art. 385^1 § § 1 i 2
Kodeks cywilny
Dotyczy niedozwolonych postanowień umownych.
Pomocnicze
k.c. art. 65 § § 1 i 2
Kodeks cywilny
Dotyczy wykładni oświadczenia woli.
k.c. art. 56
Kodeks cywilny
Dotyczy skutków prawnych oświadczenia woli.
pr. weksl. art. 41
Ustawa z dnia 28 kwietnia 1936 r. Prawo wekslowe
Dotyczy kursu waluty obcej.
k.c. art. 358 § § 2
Kodeks cywilny
Dotyczy ustalania wartości zobowiązania w walucie obcej.
k.c. art. 481 § § 1
Kodeks cywilny
Dotyczy odsetek za opóźnienie.
pr. bank. art. 69 § ust. 3
Ustawa z dnia 29 sierpnia 1997 r. Prawo bankowe
Dotyczy kredytu bankowego.
u. NBP art. 24
Ustawa z dnia 29 sierpnia 1997 r. o Narodowym Banku Polskim
Dotyczy kursów walut.
k.p.c. art. 398^13 § § 1
Kodeks postępowania cywilnego
Dotyczy kontroli kasacyjnej z urzędu.
k.p.c. art. 98 § § 1, 1^1 i 3
Kodeks postępowania cywilnego
Dotyczy kosztów postępowania.
k.p.c. art. 99
Kodeks postępowania cywilnego
Dotyczy kosztów postępowania.
k.p.c. art. 108 § § 1
Kodeks postępowania cywilnego
Dotyczy kosztów postępowania.
k.p.c. art. 398^21
Kodeks postępowania cywilnego
Dotyczy kosztów postępowania kasacyjnego.
k.p.c. art. 391 § § 1
Kodeks postępowania cywilnego
Dotyczy kosztów postępowania apelacyjnego i kasacyjnego.
Argumenty
Skuteczne argumenty
Podniesione przez bank zagadnienia prawne nie mają przymiotu nowości i zostały już rozstrzygnięte w orzecznictwie Sądu Najwyższego i TSUE. • Brak podstaw do przyjęcia skargi kasacyjnej do rozpoznania na podstawie art. 398^9 § 1 k.p.c.
Odrzucone argumenty
Istnienie istotnych zagadnień prawnych wymagających wykładni przepisów. • Potrzeba wykładni przepisów prawnych budzących poważne wątpliwości lub wywołujących rozbieżności w orzecznictwie.
Godne uwagi sformułowania
problemy przedstawione przez skarżącego, na tle ustaleń faktycznych poczynionych w przedmiotowej sprawie, nie spełniają powyższych wymagań, ponieważ na obecnym etapie rozwoju orzecznictwa sądowego w sprawach dotyczących konsumenckich kredytów hipotecznych denominowanych lub indeksowanych do waluty obcej (w szczególności franka szwajcarskiego) nie mają już one przymiotu nowości. • w razie uznania, że postanowienie umowy kredytu indeksowanego lub denominowanego odnoszące się do sposobu określania kursu waluty obcej stanowi niedozwolone postanowienie umowne i nie jest wiążące, w obowiązującym stanie prawnym nie można przyjąć, że miejsce tego postanowienia zajmuje inny sposób określenia kursu waluty obcej wynikający z przepisów prawa lub zwyczajów. • nie można dokonać wykładni umów kredytowych na podstawie art. 65 § 2 k.c. lub art. 56 k.c., już po usunięciu z nich postanowień abuzywnych, w celu ustalenia zgodnego celu i zamiaru stron co do sposobu ustalenia kursu CHF oraz zaznaczył, że niedopuszczalne jest przekształcenie kredytu powiązanego z walutą obcą w kredyt złotowy oprocentowany stawką LIBOR lub WIBOR. • przepisy dyrektywy 93/13 gwarantują konsumentom ochronę ukierunkowaną na zniechęcanie przedsiębiorców do wykorzystywania w zawieranych umowach nieuczciwych postanowień umownych. Nieważność umowy mieści się w zakresie sankcji, jaką dyrektywa przewiduje w związku z wykorzystywaniem przez przedsiębiorcę nieuczciwych postanowień umownych. […]
Skład orzekający
Maciej Kowalski
sędzia
Informacje dodatkowe
Wartość precedensowa
Siła: Wysoka
Powoływalne dla: "Potwierdzenie utrwalonej linii orzeczniczej Sądu Najwyższego i TSUE w zakresie kredytów frankowych, brak nowości zagadnień podnoszonych przez banki w skargach kasacyjnych."
Ograniczenia: Dotyczy spraw, w których banki próbują podważyć utrwalone zasady dotyczące klauzul abuzywnych w umowach kredytów indeksowanych do walut obcych.
Wartość merytoryczna
Ocena: 7/10
Orzeczenie potwierdza utrwaloną linię orzeczniczą w sprawach kredytów frankowych, co jest nadal gorącym tematem dla konsumentów i prawników. Pokazuje, że Sąd Najwyższy nie otwiera już drogi do nowych interpretacji w tym zakresie.
“Sąd Najwyższy zamyka drzwi bankom w sprawach kredytów frankowych – skarga kasacyjna odrzucona!”
Sektor
bankowość
Twój asystent do analizy prawnej.
Zadaj pytanie prawne, zleć analizę orzecznictwa i przepisów, lub poproś o projekt pisma — AI przeszuka 1,4 mln orzeczeń i aktualne akty prawne.
- Analiza orzecznictwa i przepisów
- Drafting pism i dokumentów
- Odpowiedzi na pytania prawne
- Pogłębiona analiza z doktryny
Ta sprawa stanowi część linii orzeczniczej omawianej w naszych syntezach.
Pełny tekst orzeczenia
Oryginalna treść postanowienia (niezmieniona). Otwiera się jako osobna strona.