I CSK 2444/23
Podsumowanie
Przejdź do pełnego tekstuSąd Najwyższy w Izbie Cywilnej rozpoznał skargę kasacyjną Banku S.A. w W. od wyroku Sądu Apelacyjnego we Wrocławiu, który utrzymał w mocy orzeczenie Sądu Okręgowego w Legnicy o nieważności umowy kredytu na cele mieszkaniowe E. zawartej przez powodów T.W. i M.W. z bankiem. Bank domagał się przyjęcia skargi kasacyjnej do rozpoznania, wskazując na istotne zagadnienia prawne dotyczące znaczenia aneksu do umowy w kontekście zgody konsumenta na abuzywne postanowienia, dopuszczalności ustalenia treści umowy na podstawie przepisów k.c. i prawa wekslowego, stosowania średniego kursu NBP, oceny możliwości obowiązywania umowy po usunięciu klauzuli abuzywnej, automatycznej substytucji normą dyspozytywną, a także kwestii, czy art. 358 § 2 k.c. stanowi przepis dyspozytywny zastępujący abuzywną klauzulę kursową. Podniesiono również zarzuty dotyczące abuzywności klauzuli ryzyka walutowego i kursowego oraz naruszenia przepisów postępowania przez wydanie orzeczenia w składzie sprzecznym z prawem. Sąd Najwyższy, odwołując się do bogatego orzecznictwa TSUE i własnego, stwierdził, że wszystkie podniesione zagadnienia prawne zostały już rozstrzygnięte. W szczególności wskazano, że klauzule kursowe są nietransparentne i abuzywne, a ich usunięcie może prowadzić do nieważności całej umowy, jeśli nie można jej utrzymać w mocy bez tych postanowień. Odnosząc się do zarzutu nieważności postępowania, Sąd Najwyższy powołał się na uchwałę składu siedmiu sędziów (III PZP 6/22), zgodnie z którą orzeczenie wydane w składzie jednoosobowym na podstawie art. 15zzs^1 ust. 1 pkt 4 ustawy COVID do dnia 26 kwietnia 2023 r. nie stanowi samoistnej podstawy do stwierdzenia nieważności postępowania. W konsekwencji, Sąd Najwyższy odmówił przyjęcia skargi kasacyjnej do rozpoznania i zasądził od banku na rzecz powodów koszty postępowania kasacyjnego.
Przeanalizuj tę sprawę w pełnym kontekście orzecznictwa.
Analiza orzecznictwa · odpowiedzi na pytania · badanie przepisów · drafting pism.
Wartość praktyczna
Siła precedensu: WysokaPotwierdzenie utrwalonej linii orzeczniczej Sądu Najwyższego dotyczącej abuzywności klauzul w umowach kredytów frankowych oraz kwestii proceduralnych związanych z rozpoznawaniem spraw w okresie pandemii.
Orzeczenie odmawia przyjęcia skargi do rozpoznania, co oznacza, że nie rozstrzyga merytorycznie podniesionych zagadnień, a jedynie potwierdza ich wcześniejsze rozstrzygnięcie w orzecznictwie.
Zagadnienia prawne (3)
Czy w przypadku stwierdzenia abuzywności klauzuli kursowej w umowie kredytu indeksowanego do waluty obcej, umowa może nadal obowiązywać, a jeśli tak, to na jakich zasadach (np. poprzez zastosowanie średniego kursu NBP)?Ratio decidendi
Odpowiedź sądu
Nie, wyeliminowanie klauzul przeliczeniowych może prowadzić do upadku klauzuli ryzyka walutowego, co może skutkować nieważnością całej umowy, jeśli nie można jej utrzymać w mocy bez tych postanowień i nie zachodzą przesłanki do zastosowania regulacji zastępczej.
Uzasadnienie
Sąd Najwyższy powołuje się na liczne orzeczenia TSUE i SN, które konsekwentnie uznają klauzule kursowe za abuzywne i nietransparentne. Wyjaśnia, że rozszczepienie klauzuli kursowej i klauzuli ryzyka walutowego jest zabiegiem sztucznym, a ich usunięcie może prowadzić do tak daleko idącego przekształcenia umowy, że należy ją uznać za umowę o odmiennej istocie. Wyklucza dopuszczalność zastąpienia abuzywnych postanowień przepisami dyspozytywnymi lub zwyczajami, w tym średnim kursem NBP.
Czy orzeczenie sądu drugiej instancji wydane w składzie jednego sędziego na podstawie art. 15zzs^1 ust. 1 pkt 4 ustawy COVID-19 może stanowić podstawę do stwierdzenia nieważności postępowania?Ratio decidendi
Odpowiedź sądu
Nie, jeśli zostało wydane do dnia 26 kwietnia 2023 r. włącznie.
Uzasadnienie
Sąd Najwyższy powołuje się na uchwałę składu siedmiu sędziów (III PZP 6/22), która uznała, że takie orzekanie ogranicza prawo do sprawiedliwego rozpatrzenia sprawy, ale jednocześnie ustaliła, że wykładnia ta obowiązuje od dnia podjęcia uchwały, a brak tego ograniczenia byłby niepożądany ze społecznego punktu widzenia. Oznacza to, że orzeczenia wydane do tej daty w takim składzie nie mogą stanowić samoistnej podstawy do stwierdzenia nieważności postępowania.
Czy bank może jednostronnie ustalać kurs waluty obcej w umowie kredytu indeksowanego, a jeśli tak, to na jakich zasadach?Ratio decidendi
Odpowiedź sądu
Nie, takie jednostronne ustalanie kursu bez obiektywnych kryteriów jest nietransparentne i abuzywne.
Uzasadnienie
Sąd Najwyższy odwołuje się do orzecznictwa TSUE i SN, które uznają, że określenie wysokości świadczenia z odwołaniem do tabel kursów walut ustalanych jednostronnie przez bank, bez wskazania obiektywnych kryteriów, jest nietransparentne, pozostawia pole do arbitralnego działania banku i narusza równorzędność stron, w związku z czym takie postanowienia mają charakter niedozwolony.
Strony
| Nazwa | Typ | Rola |
|---|---|---|
| T.W. | osoba_fizyczna | powód |
| M.W. | osoba_fizyczna | powód |
| Bank spółka akcyjna w W. | spółka | pozwany |
Przepisy (17)
Główne
k.p.c. art. 398^9 § § 1
Kodeks postępowania cywilnego
Określa przesłanki przyjęcia skargi kasacyjnej do rozpoznania (istotne zagadnienie prawne, potrzeba wykładni przepisów, nieważność postępowania, oczywista zasadność skargi).
k.c. art. 385^1 § § 1 i 2
Kodeks cywilny
Dotyczy kontroli postanowień umownych pod kątem ich abuzywności i skutków stwierdzenia abuzywności (bezskuteczność wobec konsumenta).
Pomocnicze
k.c. art. 65 § § 1 i 2
Kodeks cywilny
Dotyczy wykładni oświadczeń woli.
k.c. art. 56
Kodeks cywilny
Dotyczy stosowania przepisów o zobowiązaniach przy innych stosunkach prawnych.
pr. weks. art. 41
Ustawa - Prawo wekslowe
Dotyczy przeliczeń walutowych.
k.c. art. 358 § § 2
Kodeks cywilny
Dotyczy przeliczeń walutowych.
k.p.c. art. 387 § § 2^1
Kodeks postępowania cywilnego
Dotyczy uzasadnienia orzeczeń.
ustawa COVID art. 15zzs^1 § ust. 1 pkt 4
Ustawa o szczególnych rozwiązaniach związanych z zapobieganiem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem COVID-19, innych chorób zakaźnych oraz wywołanych nimi sytuacji kryzysowych
Umożliwiał rozpoznanie sprawy cywilnej przez sąd drugiej instancji w składzie jednoosobowym w okresie stanu zagrożenia epidemicznego.
k.p.c. art. 379 § pkt 4
Kodeks postępowania cywilnego
Określa przesłanki nieważności postępowania (wydanie orzeczenia w składzie sprzecznym z przepisami prawa).
k.c. art. 58
Kodeks cywilny
Dotyczy nieważności czynności prawnej.
ustawa antyspreadowa
Ustawa o zmianie ustawy - Prawo bankowe oraz niektórych innych ustaw
Nowelizacja prawa bankowego z 2011 r.
pr. bank. art. 111 § ust. 1 pkt 4
Prawo bankowe
u. NBP art. 24 § ust. 3
Ustawa o Narodowym Banku Polskim
k.p.c. art. 98
Kodeks postępowania cywilnego
Dotyczy kosztów postępowania.
k.p.c. art. 108
Kodeks postępowania cywilnego
Dotyczy kosztów postępowania.
k.p.c. art. 398^21
Kodeks postępowania cywilnego
Dotyczy kosztów postępowania kasacyjnego.
k.p.c. art. 391 § § 1
Kodeks postępowania cywilnego
Dotyczy kosztów postępowania kasacyjnego.
Argumenty
Odrzucone argumenty
Istotne zagadnienie prawne dotyczące znaczenia aneksu do umowy w kontekście zgody konsumenta na abuzywne postanowienia. • Dopuszczalność ustalenia treści umowy kredytu na podstawie art. 65 § 1 i 2 k.c. lub art. 56 k.c. w zw. z art. 41 ustawy - Prawo wekslowe lub art. 56 k.c. w zw. z art. 358 § 2 k.c. • Kwestia, czy w polskim prawie obowiązuje generalna norma, zgodnie z którą wartość waluty obcej określa się według kursu średniego NBP. • Czy oceniając możliwości obowiązywania umowy kredytu indeksowanego do franka szwajcarskiego, po usunięciu postanowienia abuzywnego zgodnie z prawem krajowym, należy brać pod uwagę stan prawny z dnia zawarcia umowy, dnia powstania sporu czy dnia orzekania? • Czy w sytuacji, w której bez abuzywnego postanowienia umowa kredytu nie może obowiązywać, dochodzi do automatycznej jego substytucji normą dyspozytywną? • Czy art. 358 § 2 k.c. stanowi szczegółowy przepis dyspozytywny, znajdujący zastosowanie z mocy prawa (automatycznie) w miejsce abuzywnej klauzuli kursowej? • Czy rozważając unieważnienie umowy o kredyt indeksowany na skutek uznania, że postanowienia odsyłające do tabel kursów mają charakter niedozwolony, należy mieć na względzie wyłącznie oświadczenie kredytobiorcy, czy badać również, czy określone rozstrzygnięcie prowadzi do zrealizowania celu Dyrektywy 93/13? • Potrzeba wykładni przepisów art. 385^1 § 1 i 2 k.c. dotyczące tego, które postanowienia charakterystyczne dla umów kredytu indeksowanych do franka szwajcarskiego są abuzywne. […]
Godne uwagi sformułowania
Skarga kasacyjna jest nadzwyczajnym środkiem zaskarżenia przysługującym od prawomocnych orzeczeń sądu drugiej instancji, służącym ochronie interesu publicznego przez zapewnienie jednolitości wykładni i stosowania prawa... • rolą „przedsądu” jest wstępna selekcja skarg pod kątem spełniania wymienionych wyżej kryteriów (przyczyn kasacyjnych) kwalifikujących skargę do jej przedstawienia Sądowi Najwyższemu w celu merytorycznego rozpoznania. • określenie wysokości świadczenia z tytułu zwrotu kredytu obciążającego konsumenta z odwołaniem do tabel kursów walut obcych ustalanych jednostronnie przez bank, bez wskazania obiektywnych kryteriów, jest nietransparentne, pozostawia pole do arbitralnego działania banku i w ten sposób obarcza kredytobiorcę nieprzewidywalnym ryzykiem, narusza równorzędność stron, w związku z czym tego rodzaju postanowienia umowne mają charakter niedozwolony w rozumieniu art. 385^1 k.c. • Klauzule kształtujące mechanizm indeksacji, określają główne świadczenie kredytobiorcy w rozumieniu art. 385^1 § 1 zdanie drugie k.c., a zatem podlegają kontroli, jeśli nie zostały sformułowane w jednoznaczny sposób. • Postanowienia umowne są wyrażone prostym i zrozumiałym językiem, gdy umowa przedstawia w sposób przejrzysty konkretne działanie mechanizmu, do którego odnosi się dane postanowienie, umożliwiając konsumentowi orientację, w oparciu o jednoznaczne i zrozumiałe kryteria, co do wypływających dla niego z tej umowy konsekwencji ekonomicznych. […]
Skład orzekający
Agnieszka Piotrowska
przewodniczący-sprawozdawca
Informacje dodatkowe
Wartość precedensowa
Siła: Wysoka
Powoływalne dla: "Potwierdzenie utrwalonej linii orzeczniczej Sądu Najwyższego dotyczącej abuzywności klauzul w umowach kredytów frankowych oraz kwestii proceduralnych związanych z rozpoznawaniem spraw w okresie pandemii."
Ograniczenia: Orzeczenie odmawia przyjęcia skargi do rozpoznania, co oznacza, że nie rozstrzyga merytorycznie podniesionych zagadnień, a jedynie potwierdza ich wcześniejsze rozstrzygnięcie w orzecznictwie.
Wartość merytoryczna
Ocena: 7/10
Sprawa dotyczy popularnego tematu kredytów frankowych i potwierdza utrwaloną linię orzeczniczą SN w kwestii abuzywności klauzul. Dodatkowo porusza ważną kwestię proceduralną związaną z orzekaniem w okresie pandemii.
“Kredyty frankowe: Sąd Najwyższy potwierdza nieważność umów i odrzuca skargę banku.”
Dane finansowe
koszty postępowania kasacyjnego: 5400 PLN
Sektor
finanse
Twój asystent do analizy prawnej.
Zadaj pytanie prawne, zleć analizę orzecznictwa i przepisów, lub poproś o projekt pisma — AI przeszuka 1,4 mln orzeczeń i aktualne akty prawne.
- Analiza orzecznictwa i przepisów
- Drafting pism i dokumentów
- Odpowiedzi na pytania prawne
- Pogłębiona analiza z doktryny
Pełny tekst orzeczenia
Oryginalna treść postanowienia (niezmieniona). Otwiera się jako osobna strona.