I C 842/23
Podsumowanie
Przejdź do pełnego tekstuPowódka (...) Bank (...) S.A. wniosła pozew o zapłatę kwoty z tytułu umowy o kredyt odnawialny. W toku postępowania bank ograniczył powództwo, domagając się zasądzenia kwoty na podstawie przepisów o bezpodstawnym wzbogaceniu. Pozwany D. A., osoba całkowicie ubezwłasnowolniona z powodu schizofrenii, wniósł o oddalenie powództwa, zarzucając nieważność umowy z uwagi na wadę oświadczenia woli (art. 82 kc) oraz wygaśnięcie roszczenia o zwrot bezpodstawnego wzbogacenia na podstawie art. 409 kc. Sąd ustalił, że umowa kredytu została prawomocnym wyrokiem z dnia 18 czerwca 2024r. (sygn. akt I C 1178/23) uznana za nieważną. Wobec tego, pierwotne powództwo oparte na tej umowie podlegało oddaleniu na podstawie art. 365 § 1 kpc, wiążącego prawomocne orzeczenia. Sąd uznał również za niedopuszczalną przedmiotową zmianę powództwa w postępowaniu uproszczonym, umarzając postępowanie w części odpowiadającej cofniętej części żądania. Analizując ewentualne powództwo oparte na przepisach o bezpodstawnym wzbogaceniu (art. 405 kc w zw. z art. 410 § 2 kc), sąd stwierdził, że obowiązek zwrotu korzyści wygasł na podstawie art. 409 kc. Pozwany, ze względu na swój stan zdrowia psychicznego i związane z nim zachowania (trwonienie pieniędzy, hazard, rozdawanie środków przypadkowym osobom), nie uzyskał żadnego trwałego przysporzenia majątkowego i nie był już wzbogacony. Sąd podkreślił, że pozwany, działając w stanie psychozy i pod wpływem innych osób, zużył uzyskane środki w sposób konsumpcyjny i nieproduktywny, co skutkowało wygaśnięciem obowiązku zwrotu. W konsekwencji, sąd oddalił powództwo w całości. Rozstrzygnięcie o kosztach postępowania (pkt III wyroku) oparto na art. 98 § 1 kpc, obciążając stronę powodową jako przegrywającą sprawę kosztami procesu, w tym wynagrodzeniem pełnomocnika z urzędu.
Przeanalizuj tę sprawę w pełnym kontekście orzecznictwa.
Analiza orzecznictwa · odpowiedzi na pytania · badanie przepisów · drafting pism.
Wartość praktyczna
Siła precedensu: WysokaNiedopuszczalność zmian przedmiotowych powództwa w postępowaniu uproszczonym, stosowanie art. 409 kc w przypadku zużycia środków przez osobę z zaburzeniami psychicznymi.
Dotyczy specyficznej sytuacji procesowej i stanu zdrowia pozwanego.
Zagadnienia prawne (4)
Czy zmiana powództwa z żądania zapłaty z umowy kredytu na żądanie oparte na przepisach o bezpodstawnym wzbogaceniu jest dopuszczalna w postępowaniu uproszczonym?Ratio decidendi
Odpowiedź sądu
Nie, przedmiotowa zmiana powództwa jest niedopuszczalna w postępowaniu uproszczonym na mocy art. 505(4) § 1 zd. 1 kpc.
Uzasadnienie
Sąd powołał się na bezwzględny zakaz przedmiotowych zmian powództwa w postępowaniu uproszczonym, wskazując, że dotyczy on wszelkich zmian jakościowych i ilościowych żądania oraz jego podstawy faktycznej, z wyjątkiem ograniczenia powództwa.
Czy prawomocne stwierdzenie nieważności umowy kredytu wiąże sąd w kolejnym postępowaniu dotyczącym tej samej umowy?Ratio decidendi
Odpowiedź sądu
Tak, prawomocne orzeczenie wiąże sąd na mocy art. 365 § 1 kpc.
Uzasadnienie
Sąd podkreślił, że z chwilą uprawomocnienia się wyroku stwierdzającego nieważność umowy, kwestia ta została prawomocnie rozstrzygnięta, a sąd w niniejszym postępowaniu jest związany tym orzeczeniem.
Czy obowiązek zwrotu korzyści uzyskanej z tytułu nieważnej umowy kredytu wygasa na podstawie art. 409 kc, gdy pozwany zużył środki w sposób konsumpcyjny i nieproduktywny, będąc w stanie psychozy?Ratio decidendi
Odpowiedź sądu
Tak, obowiązek zwrotu wygasa, jeśli wzbogacony zużył korzyść lub utracił ją w taki sposób, że nie jest już wzbogacony, chyba że powinien był liczyć się z obowiązkiem zwrotu.
Uzasadnienie
Sąd uznał, że pozwany, ze względu na swój stan psychiczny i związane z nim zachowania, zużył uzyskane środki w sposób nieproduktywny i konsumpcyjny, nie uzyskując trwałego przysporzenia majątkowego. W ocenie sądu, pozwany nie powinien był liczyć się z obowiązkiem zwrotu w rozumieniu art. 409 kc, gdyż działał w stanie psychozy i pod wpływem innych osób.
Czy oświadczenie woli osoby cierpiącej na schizofrenię, złożone w stanie wyłączającym świadome i swobodne powzięcie decyzji, jest nieważne na podstawie art. 82 kc?
Odpowiedź sądu
Tak, jeśli stan psychiczny wyłączał świadome i swobodne powzięcie decyzji i wyrażenie woli.
Uzasadnienie
Sąd oparł się na opinii biegłego psychiatrycznej, która potwierdziła, że pozwany w chwili zawierania umowy znajdował się w stanie wyłączającym świadome i swobodne powzięcie decyzji i wyrażenie woli z uwagi na chorobę psychiczną.
Strony
| Nazwa | Typ | Rola |
|---|---|---|
| (...) Bank (...) S.A. w W. | spółka | powód |
| D. A. | osoba_fizyczna | pozwany |
| M. M. | osoba_fizyczna | opiekun prawny pozwanego |
Przepisy (9)
Główne
k.c. art. 405
Kodeks cywilny
Kto bez podstawy prawnej uzyskał korzyść majątkową kosztem innej osoby, obowiązany jest do wydania korzyści w naturze, a gdyby to nie było możliwe, do zwrotu jej wartości.
k.c. art. 410 § 1
Kodeks cywilny
Przepisy art. 405–409 stosuje się w szczególności do świadczenia nienależnego.
k.c. art. 410 § 2
Kodeks cywilny
Świadczenie jest nienależne, jeżeli czynność prawna zobowiązująca do świadczenia była nieważna i nie stała się ważna po spełnieniu świadczenia.
k.c. art. 409
Kodeks cywilny
Obowiązek wydania korzyści lub zwrotu jej wartości wygasa, jeżeli ten, kto korzyść uzyskał, zużył ją lub utracił w taki sposób, że nie jest już wzbogacony, chyba że wyzbywając się korzyści lub zużywając ją powinien był liczyć się z obowiązkiem zwrotu.
k.p.c. art. 365 § 1
Kodeks postępowania cywilnego
Prawomocne orzeczenie wiąże nie tylko strony i sąd, który je wydał, lecz również inne sądy oraz inne organy państwowe i organy administracji publicznej.
k.p.c. art. 505(4) § 1
Kodeks postępowania cywilnego
W sprawach rozpoznawanych w postępowaniu uproszczonym niedopuszczalna jest zmiana powództwa.
Pomocnicze
k.c. art. 82
Kodeks cywilny
Oświadczenie woli złożone przez osobę, która z jakiejkolwiek przyczyny psychicznej, w szczególności chorobę psychiczną, upośledzenie umysłowe lub niedojrzałość, była niezdolna do świadomego powzięcia decyzji i wyrażenia woli, jest nieważne.
k.p.c. art. 98 § 1
Kodeks postępowania cywilnego
Strona przegrywająca sprawę obowiązana jest zwrócić przeciwnikowi na jego żądanie koszty niezbędne do celowego dochodzenia praw i celowej obrony.
k.p.c. art. 122 § 1
Kodeks postępowania cywilnego
W sprawach o prawa majątkowe wynagrodzenie adwokata lub radcy prawnego ustalane jest według zasad określonych w przepisach o opłatach za czynności adwokackie, chyba że sąd postanowi inaczej.
Argumenty
Skuteczne argumenty
Nieważność umowy kredytu stwierdzona prawomocnym wyrokiem. • Niedopuszczalność przedmiotowej zmiany powództwa w postępowaniu uproszczonym. • Wygaśnięcie obowiązku zwrotu bezpodstawnego wzbogacenia na podstawie art. 409 kc z uwagi na zużycie korzyści w sposób nieproduktywny i konsumpcyjny przez pozwanego w stanie psychozy.
Odrzucone argumenty
Roszczenie o zapłatę z tytułu niewykonania umowy kredytu (oddalone z uwagi na stwierdzoną nieważność umowy). • Roszczenie o zwrot bezpodstawnego wzbogacenia (oddalone z uwagi na wygaśnięcie obowiązku zwrotu na podstawie art. 409 kc).
Godne uwagi sformułowania
Sąd umorzył postępowanie (art. 355 kpc) w zakresie, odpowiadającym cofniętej części żądania • Całkowita niedopuszczalność przedmiotowych zmian powództwa w postępowaniu uproszczonym skutkuje bezskutecznością czynności procesowych powoda • obowiązek wydania korzyści lub zwrotu jej wartości wygasa, jeżeli ten, kto korzyść uzyskał, zużył ją lub utracił w taki sposób, że nie jest już wzbogacony, chyba że wyzbywając się korzyści lub zużywając ją powinien był liczyć się z obowiązkiem zwrotu. • zużycie nieproduktywne, konsumpcyjne
Informacje dodatkowe
Wartość precedensowa
Siła: Wysoka
Powoływalne dla: "Niedopuszczalność zmian przedmiotowych powództwa w postępowaniu uproszczonym, stosowanie art. 409 kc w przypadku zużycia środków przez osobę z zaburzeniami psychicznymi."
Ograniczenia: Dotyczy specyficznej sytuacji procesowej i stanu zdrowia pozwanego.
Wartość merytoryczna
Ocena: 8/10
Sprawa pokazuje, jak prawo chroni osoby z poważnymi zaburzeniami psychicznymi, nawet w kontekście umów bankowych, oraz jak istotne są zasady procesowe dotyczące zmiany powództwa.
“Choroba psychiczna jako obrona przed długami bankowymi: Sąd chroni ubezwłasnowolnionego przed skutkami umowy kredytu.”
Dane finansowe
WPS: 3051,36 PLN
Twój asystent do analizy prawnej.
Zadaj pytanie prawne, zleć analizę orzecznictwa i przepisów, lub poproś o projekt pisma — AI przeszuka 1,4 mln orzeczeń i aktualne akty prawne.
- Analiza orzecznictwa i przepisów
- Drafting pism i dokumentów
- Odpowiedzi na pytania prawne
- Pogłębiona analiza z doktryny
Pełny tekst orzeczenia
Oryginalna treść postanowienia (niezmieniona). Otwiera się jako osobna strona.