I C 4791/18
Podsumowanie
Przejdź do pełnego tekstuPowód M. P. domagał się od pozwanego (...) Spółki Akcyjnej V. (...) zwrotu kwoty 7.011,30 zł, która została pobrana przez pozwanego przy wypłacie świadczenia wykupu z umowy ubezpieczenia na życie z ubezpieczeniowym funduszem kapitałowym. Powód argumentował, że postanowienia umowne dotyczące świadczenia wykupu miały charakter niedozwolony (abuzywny) w rozumieniu art. 385¹ § 1 k.c. Pozwany kwestionował te zarzuty. Sąd Rejonowy ustalił, że umowa ubezpieczenia została zawarta w 2009 r. na podstawie wniosku powoda i Ogólnych Warunków Ubezpieczenia (OWU), które nie były indywidualnie uzgodnione. Umowa została rozwiązana w 2011 r. z powodu zaległości w opłacaniu składek, a pozwany wypłacił powodowi świadczenie wykupu w kwocie 7.632,18 zł, mimo że suma wpłaconych składek wyniosła 15.450,00 zł. Sąd uznał, że klauzula dotycząca świadczenia wykupu, która pozwalała ubezpieczycielowi na jednostronne ustalenie jego wysokości poniżej wartości części wolnej i bazowej rachunku, była niejednoznaczna, sprzeczna z dobrymi obyczajami i rażąco naruszała interesy konsumenta. Sąd stwierdził, że świadczenie wykupu stanowiło świadczenie główne umowy, a jego niejednoznaczne ukształtowanie prowadziło do nieważności całej umowy na podstawie art. 6 ust. 1 dyrektywy 93/13/EWG. W związku z tym, na podstawie przepisów o bezpodstawnym wzbogaceniu (art. 405 k.c. w zw. z art. 410 k.c.), sąd zasądził od pozwanego na rzecz powoda kwotę 7.011,30 zł (różnicę między wpłaconymi składkami a wypłaconym świadczeniem wykupu) wraz z odsetkami ustawowymi za opóźnienie od dnia 6 grudnia 2017 r. Rozstrzygnięcie o kosztach postępowania nastąpiło na zasadzie art. 100 zd. 2 k.p.c., obciążając pozwanego kosztami w całości, gdyż powód uległ jedynie co do nieznacznej części żądania (odsetek za okres wcześniejszy).
Przeanalizuj tę sprawę w pełnym kontekście orzecznictwa.
Analiza orzecznictwa · odpowiedzi na pytania · badanie przepisów · drafting pism.
Wartość praktyczna
Siła precedensu: WysokaUznanie klauzuli dotyczącej świadczenia wykupu w umowach ubezpieczenia na życie z funduszem kapitałowym za abuzywną i prowadzącą do nieważności całej umowy. Interpretacja przepisów o bezpodstawnym wzbogaceniu w kontekście umów konsumenckich.
Orzeczenie dotyczy specyficznego rodzaju umowy ubezpieczenia i konkretnych klauzul. Interpretacja przepisów o świadczeniu wykupu może być różna w zależności od szczegółów umowy i stanu prawnego.
Zagadnienia prawne (3)
Czy postanowienia umowy ubezpieczenia na życie z ubezpieczeniowym funduszem kapitałowym, dotyczące świadczenia wykupu, mogą być uznane za niedozwolone postanowienia umowne w rozumieniu art. 385¹ § 1 k.c.?Ratio decidendi
Odpowiedź sądu
Tak, postanowienia te mogą być uznane za niedozwolone, jeśli nie zostały indywidualnie uzgodnione, kształtują prawa i obowiązki konsumenta w sposób sprzeczny z dobrymi obyczajami i rażąco naruszają jego interesy.
Uzasadnienie
Sąd uznał, że świadczenie wykupu jest świadczeniem głównym umowy ubezpieczenia z funduszem kapitałowym. Klauzula określająca jego wysokość była niejednoznaczna i dawała ubezpieczycielowi kompetencję do jednostronnego ustalenia niższego świadczenia, co naruszało interesy konsumenta i dobre obyczaje. W związku z tym, umowa została uznana za nieważną w całości.
Czy umowa ubezpieczenia na życie z ubezpieczeniowym funduszem kapitałowym, w której postanowienia dotyczące świadczenia wykupu są abuzywne, jest nieważna w całości?Ratio decidendi
Odpowiedź sądu
Tak, jeśli wyłączenie abuzywnych postanowień uniemożliwia dalsze obowiązywanie umowy, a jest to konieczne dla ochrony konsumenta zgodnie z prawem UE.
Uzasadnienie
Sąd powołał się na art. 6 ust. 1 dyrektywy 93/13/EWG, stwierdzając, że umowa w pozostałej części może obowiązywać strony, jeżeli jest to możliwe po wyłączeniu nieuczciwych warunków. W tym przypadku, wyłączenie klauzuli o świadczeniu wykupu sprawiło, że umowa nie mogła dalej obowiązywać, co skutkowało jej nieważnością w całości.
Jaki jest termin spełnienia świadczenia w przypadku zobowiązania z tytułu bezpodstawnego wzbogacenia?
Odpowiedź sądu
Świadczenie powinno zostać spełnione niezwłocznie po wezwaniu dłużnika do wykonania, co w praktyce oznacza termin 14 dni od wezwania.
Uzasadnienie
Zobowiązanie z tytułu bezpodstawnego wzbogacenia ma charakter bezterminowy (art. 455 k.c.). Termin spełnienia świadczenia następuje niezwłocznie po wezwaniu, co w typowych sytuacjach oznacza 14 dni od doręczenia wezwania.
Strony
| Nazwa | Typ | Rola |
|---|---|---|
| M. P. | osoba_fizyczna | powód |
| (...) Spółka Akcyjna V. (...) | spółka | pozwany |
Przepisy (17)
Główne
k.c. art. 385¹ § § 1
Kodeks cywilny
Postanowienia umowy zawieranej z konsumentem nieuzgodnione indywidualnie nie wiążą go, jeżeli kształtują jego prawa i obowiązki w sposób sprzeczny z dobrymi obyczajami, rażąco naruszając jego interesy (niedozwolone postanowienia umowne). Nie dotyczy to postanowień określających główne świadczenia stron, w tym cenę lub wynagrodzenie, jeżeli zostały sformułowane w sposób jednoznaczny.
k.c. art. 405
Kodeks cywilny
Kto bez podstawy prawnej uzyskał korzyść majątkową kosztem innej osoby, obowiązany jest do wydania korzyści w naturze, a gdyby to nie było możliwe, do zwrotu jej wartości.
Pomocnicze
k.c. art. 385¹ § § 2
Kodeks cywilny
Jeżeli postanowienie umowy zgodnie z § 1 nie wiąże konsumenta, strony są związane umową w pozostałym zakresie.
k.c. art. 385¹ § § 3
Kodeks cywilny
Nieuzgodnione indywidualnie są te postanowienia umowy, na których treść konsument nie miał rzeczywistego wpływu. Odnosi się to do postanowień umowy przejętych z wzorca umowy.
k.c. art. 385¹ § § 4
Kodeks cywilny
Ciężar dowodu, że postanowienie zostało uzgodnione indywidualnie, spoczywa na tym, kto się na to powołuje.
k.c. art. 385 § § 1
Kodeks cywilny
W razie sprzeczności treści umowy z wzorcem umowy strony są związane umową.
k.c. art. 410 § § 1
Kodeks cywilny
Przepis art. 405 stosuje się w szczególności do świadczenia nienależnego.
k.c. art. 410 § § 2
Kodeks cywilny
Świadczenie jest nienależne, jeżeli czynność prawna zobowiązująca do świadczenia była nieważna i nie stała się ważna po spełnieniu świadczenia.
k.c. art. 455
Kodeks cywilny
Jeżeli termin spełnienia świadczenia nie jest oznaczony ani nie wynika z właściwości zobowiązania, świadczenie powinno być spełnione niezwłocznie po wezwaniu dłużnika do wykonania.
k.c. art. 481 § § 1
Kodeks cywilny
Jeżeli dłużnik opóźnia się ze spełnieniem świadczenia pieniężnego, wierzyciel może żądać odsetek za czas opóźnienia.
k.c. art. 481 § § 2
Kodeks cywilny
Jeżeli stopa odsetek za opóźnienie nie była oznaczona, należą się odsetki ustawowe za opóźnienie.
k.c. art. 409
Kodeks cywilny
Obowiązek wydania korzyści lub zwrotu jej wartości wygasa, jeżeli ten, kto korzyść uzyskał, zużył ją lub utracił w taki sposób, że nie jest już wzbogacony, chyba że wyzbywając się korzyści lub zużywając ją powinien był liczyć się z obowiązkiem zwrotu.
k.p.c. art. 100
Kodeks postępowania cywilnego
Sąd może włożyć na jedną ze stron obowiązek zwrotu wszystkich kosztów, jeżeli jej przeciwnik uległ tylko co do nieznacznej części swego żądania.
k.p.c. art. 98 § § 1 i 3
Kodeks postępowania cywilnego
Przegrywający sprawę powinien zwrócić przeciwnikowi na jego żądanie koszty niezbędne do celowego dochodzenia praw i celowej obrony.
k.p.c. art. 99
Kodeks postępowania cywilnego
Do niezbędnych kosztów procesu zalicza się koszty sądowe oraz koszty zastępstwa procesowego.
u.dz.ubezp. art. 23 § ust. 1 pkt 2
Ustawa o działalności ubezpieczeniowej i reasekuracyjnej
W umowie ubezpieczenia na życie, związanej z ubezpieczeniowym funduszem kapitałowym, zakład ubezpieczeń określa zasady ustalania wartości świadczeń oraz wartości całkowitego i częściowego wykupu ubezpieczenia.
u.dz.ubezp. art. 13 § ust. 4 pkt 2
Ustawa o działalności ubezpieczeniowej
W zakresie ubezpieczeń na życie związanych z ubezpieczeniowym funduszem kapitałowym, zakład ubezpieczeń jest obowiązany do określenia zasad ustalania wartości świadczeń oraz wartości wykupu ubezpieczenia.
Argumenty
Skuteczne argumenty
Niedozwolony (abuzywny) charakter postanowień umownych dotyczących świadczenia wykupu. • Niejednoznaczność i sprzeczność z dobrymi obyczajami klauzuli o świadczeniu wykupu. • Rażące naruszenie interesów konsumenta przez klauzulę o świadczeniu wykupu. • Nieważność całej umowy z uwagi na abuzywność świadczenia głównego.
Odrzucone argumenty
Kwalifikacja świadczenia wykupu jako świadczenia głównego, które nie podlega ocenie pod kątem abuzywności. • Twierdzenie, że powód miał możliwość zapoznania się z warunkami umowy i ponosi konsekwencje braku uwagi. • Argumenty pozwanego dotyczące braku podstaw do zwrotu środków na podstawie art. 409 k.c.
Godne uwagi sformułowania
Roszczenie powoda nie opierało się na twierdzeniu, że nie znał on wysokości należnego świadczenia wykupu w razie rozwiązania umowy przed upływem 30. roku polisy, ale na sprzeczności z dobrymi obyczajami postanowień przewidujących wysokość tego świadczenia w poszczególnych okresach obowiązywania umowy oraz ukształtowania treści postanowień umownych regulujących to świadczenie z rażącym naruszeniem interesów konsumenta, stanowiących przesłanki z art. 385 1 § 1 k.c. • Ochronie na podstawie art. 385 1 k.c. podlega bowiem nie tylko właściwie poinformowany, ale jednocześnie dostatecznie uważny i rozsądny przeciętny konsument. • Świadczenie wykupu mogło stanowić kwotę niższą, a ubezpieczyciel zyskał kompetencję do jednostronnego ustalenia rozmiaru świadczenia wykupu należnego ubezpieczającemu, niższego niż tak określona wartość części wolnej rachunku oraz części bazowej rachunku. • Obowiązek wydania korzyści lub zwrotu jej wartości wygasa, jeżeli ten, kto korzyść uzyskał, zużył ją lub utracił w taki sposób, że nie jest już wzbogacony, chyba że wyzbywając się korzyści lub zużywając ją powinien był liczyć się z obowiązkiem zwrotu.
Skład orzekający
Robert Bełczącki
SSR
Informacje dodatkowe
Wartość precedensowa
Siła: Wysoka
Powoływalne dla: "Uznanie klauzuli dotyczącej świadczenia wykupu w umowach ubezpieczenia na życie z funduszem kapitałowym za abuzywną i prowadzącą do nieważności całej umowy. Interpretacja przepisów o bezpodstawnym wzbogaceniu w kontekście umów konsumenckich."
Ograniczenia: Orzeczenie dotyczy specyficznego rodzaju umowy ubezpieczenia i konkretnych klauzul. Interpretacja przepisów o świadczeniu wykupu może być różna w zależności od szczegółów umowy i stanu prawnego.
Wartość merytoryczna
Ocena: 8/10
Sprawa dotyczy powszechnie zawieranych umów ubezpieczeniowych z funduszem kapitałowym, a rozstrzygnięcie o nieważności umowy z powodu abuzywności klauzuli świadczenia wykupu ma istotne znaczenie praktyczne dla konsumentów.
“Ubezpieczyciel musi zwrócić tysiące złotych! Sąd uznał klauzulę świadczenia wykupu za abuzywną.”
Dane finansowe
WPS: 7011,3 PLN
zwrot części składek: 7011,3 PLN
Sektor
ubezpieczenia
Twój asystent do analizy prawnej.
Zadaj pytanie prawne, zleć analizę orzecznictwa i przepisów, lub poproś o projekt pisma — AI przeszuka polskie orzecznictwo i aktualne akty prawne.
- Analiza orzecznictwa i przepisów
- Drafting pism i dokumentów
- Odpowiedzi na pytania prawne
- Pogłębiona analiza z doktryny
Pełny tekst orzeczenia
Oryginalna treść postanowienia (niezmieniona). Otwiera się jako osobna strona.