I C 1565/15
Podsumowanie
Przejdź do pełnego tekstuPowódka K. W. domagała się od pozwanej E. K. zapłaty kwoty 16 667 zł tytułem zachowku po zmarłej matce, A. P. Uzasadniała swoje żądanie tym, że spadkodawczyni darowała pozwanej udział w nieruchomości, a wartość tej darowizny, doliczona do spadku, powinna stanowić podstawę do obliczenia zachowku. Pozwana uznała powództwo do kwoty 8 333 zł, kwestionując pozostałą część żądania i wnosząc o rozłożenie zasądzonego świadczenia na raty ze względu na trudną sytuację majątkową. Sąd Rejonowy w Dzierżoniowie, po przeprowadzeniu postępowania dowodowego, ustalił, że wartość spadku po A. P. wynosiła 10,83 zł, a wartość darowizny nieruchomości na rzecz pozwanej, doliczonej do spadku, wynosiła 75 000 zł. Obliczony na tej podstawie należny powódce zachowek wyniósł 12 501,80 zł. Sąd uwzględnił jednak fakt, że powódka odziedziczyła udział w spadku o wartości 3,61 zł, co pomniejszyło jej roszczenie o zachowek do kwoty 12 498,19 zł. Zasądził tę kwotę od pozwanej na rzecz powódki wraz z odsetkami ustawowymi za opóźnienie od dnia 4 lutego 2016 roku, oddalając powództwo w pozostałym zakresie. Sąd nie uwzględnił wniosku pozwanej o rozłożenie świadczenia na raty, uznając, że jej sytuacja majątkowa nie gwarantuje spłaty nawet w ratach. Rozstrzygając o kosztach procesu, sąd, na podstawie art. 102 KPC, nie obciążył pozwanej kosztami na rzecz powódki, biorąc pod uwagę jej trudną sytuację materialną, brak świadomości prawnej oraz fakt, że powódka wcześniej nie wzywała jej do zapłaty, co mogło uniemożliwić przygotowanie się do spełnienia roszczenia. Sąd nakazał powódce zapłacić 491,68 zł tytułem zwrotu wydatków tymczasowo poniesionych przez Skarb Państwa, obciążając ją w 25% (zgodnie z proporcją przegranej części sprawy), a pozwaną zwolnił z tego obowiązku z tych samych względów, co przy kosztach procesu. Wyrokowi nadano rygor natychmiastowej wykonalności co do kwoty 8 333 zł.
Przeanalizuj tę sprawę w pełnym kontekście orzecznictwa.
Analiza orzecznictwa · odpowiedzi na pytania · badanie przepisów · drafting pism.
Wartość praktyczna
Siła precedensu: ŚredniaUstalanie wartości zachowku z uwzględnieniem darowizn, moment wymagalności roszczenia o zachowek i naliczania odsetek, stosowanie art. 102 KPC w sprawach o zachowek.
Konkretne ustalenia faktyczne dotyczące wartości darowizny i aktywów spadkowych, indywidualna ocena sytuacji majątkowej pozwanej w kontekście art. 102 KPC i art. 320 KPC.
Zagadnienia prawne (4)
Jak obliczyć wysokość zachowku, uwzględniając wartość darowizny dokonanej przez spadkodawcę na rzecz jednego ze spadkobierców?Ratio decidendi
Odpowiedź sądu
Wartość darowizny dokonanej na rzecz spadkobiercy podlega doliczeniu do spadku przy obliczaniu zachowku, niezależnie od daty jej dokonania. Należy ustalić czystą wartość spadku, doliczyć wartość darowizny, a następnie pomnożyć przez udział spadkowy uprawnionego do zachowku.
Uzasadnienie
Sąd oparł się na przepisach art. 991, 992, 993 i 994 K.c. oraz orzecznictwie Sądu Najwyższego, wskazując, że darowizna na rzecz spadkobiercy jest zawsze doliczana do spadku przy ustalaniu substratu zachowku. Obliczenie obejmuje wartość aktywów spadkowych, wartość darowizn oraz długów spadkowych.
Od kiedy należą się odsetki ustawowe za opóźnienie w zapłacie zachowku?Ratio decidendi
Odpowiedź sądu
Roszczenie o zachowek jest co do zasady roszczeniem bezterminowym. Odsetki ustawowe za opóźnienie należą się od daty wezwania do zapłaty, a w przypadku braku takiego wezwania – od daty doręczenia odpisu pozwu, który zastępuje wezwanie.
Uzasadnienie
Sąd przyjął, że doręczenie odpisu pozwu z precyzyjnie określonym żądaniem stanowi wezwanie do zapłaty w rozumieniu art. 455 K.c. W związku z tym, że świadczenie pieniężne powinno być spełnione niezwłocznie po wezwaniu, a w przypadku zobowiązań o znacznej wysokości i ograniczonej możliwości płatniczej pozwanej – w terminie 2 miesięcy od doręczenia pozwu, opóźnienie nastąpiło od dnia następującego po upływie tego terminu.
Czy w szczególnie uzasadnionych wypadkach można odstąpić od obciążenia strony przegrywającej kosztami procesu?Ratio decidendi
Odpowiedź sądu
Tak, sąd może, na podstawie art. 102 KPC, w wypadkach szczególnie uzasadnionych nie obciążać strony przegrywającej kosztami procesu, biorąc pod uwagę całokształt okoliczności, w tym stan majątkowy i sytuację życiową stron.
Uzasadnienie
Sąd odstąpił od obciążenia pozwanej kosztami procesu, wskazując na jej trudną sytuację majątkową (renta chorobowa, wysokie wydatki), brak świadomości prawnej, konieczność skorzystania z pomocy biegłego do ustalenia wartości roszczenia, a także na potencjalne pogłębienie konfliktu rodzinnego. Podkreślono, że powódka wcześniej nie wzywała pozwanej do zapłaty, co mogło uniemożliwić przygotowanie się do spełnienia roszczenia.
Czy można rozłożyć na raty zasądzone świadczenie z tytułu zachowku?
Odpowiedź sądu
Sąd może w szczególnie uzasadnionych wypadkach rozłożyć zasądzone świadczenie na raty (art. 320 KPC), jednakże ocena ta musi uwzględniać również uzasadniony interes wierzyciela.
Uzasadnienie
Sąd nie uwzględnił wniosku pozwanej o rozłożenie świadczenia na raty, uznając, że jej sytuacja majątkowa (niska renta, wysokie koszty utrzymania) nie daje nadziei na regularną spłatę rat, co mogłoby prowadzić do wszczęcia postępowania egzekucyjnego. Ochrona wierzyciela nie może być stawiana ponad ochronę dłużnika.
Strony
| Nazwa | Typ | Rola |
|---|---|---|
| K. W. | osoba_fizyczna | powódka |
| E. K. | osoba_fizyczna | pozwana |
Przepisy (14)
Główne
k.c. art. 991 § 2
Kodeks cywilny
Jeżeli uprawniony nie otrzymał należnego mu zachowku bądź w postaci uczynionej przez spadkodawcę darowizny, bądź w postaci powołania do spadku, bądź w postaci zapisu, przysługuje mu przeciwko spadkobiercy roszczenie o zapłatę sumy pieniężnej potrzebnej do pokrycia zachowku albo do jego uzupełnienia.
k.c. art. 991 § 1
Kodeks cywilny
Zstępnym, małżonkowi oraz rodzicom spadkodawcy, którzy byliby powołani do spadku z ustawy, należą się, jeżeli uprawniony jest trwale niezdolny do pracy albo jeżeli zstępny uprawniony jest małoletni - dwie trzecie wartości udziału spadkowego, który by mu przypadał przy dziedziczeniu ustawowym, w innych zaś wypadkach - połowa wartości tego udziału.
k.c. art. 992
Kodeks cywilny
Przy obliczaniu zachowku nie uwzględnia się spadkobierców niegodnych oraz spadkobierców, którzy spadek odrzucili, natomiast uwzględnia się spadkobierców, którzy zrzekli się dziedziczenia albo zostali wydziedziczeni.
k.c. art. 993
Kodeks cywilny
Przy obliczaniu zachowku nie dolicza się do spadku darowizn, chyba że niektóre z nich podlegają włączeniu ze względu na przepisy dotyczące niepodzielności zachowku.
k.c. art. 994 § 1
Kodeks cywilny
Przy obliczaniu zachowku nie dolicza się do spadku drobnych darowizn, zwyczajowo danych w stosunkach przyjętych, ani dokonanych przed więcej niż dziesięć lat, licząc wstecz od otwarcia spadku, darowizn na rzecz osób niebędących spadkobiercami albo uprawnionymi do zachowku.
k.c. art. 481 § 1
Kodeks cywilny
Jeżeli dłużnik opóźnia się ze spełnieniem świadczenia pieniężnego, wierzyciel może żądać odsetek za czas opóźnienia, chociażby nie poniósł żadnej szkody i chociażby opóźnienie było następstwem okoliczności, za które dłużnik odpowiedzialności nie ponosi.
Pomocnicze
k.c. art. 455
Kodeks cywilny
Jeżeli termin spełnienia świadczenia nie jest oznaczony ani nie wynika z właściwości zobowiązania, świadczenie powinno być spełnione niezwłocznie po wezwaniu dłużnika do wykonania.
k.p.c. art. 320
Kodeks postępowania cywilnego
W szczególnie uzasadnionych wypadkach sąd może w wyroku rozłożyć na raty zasądzone świadczenie.
k.p.c. art. 98 § 3
Kodeks postępowania cywilnego
Do niezbędnych kosztów procesu strony reprezentowanej przez adwokata zalicza się wynagrodzenie, jednak nie wyższe niż stawki opłat określone w odrębnych przepisach, i wydatki jednego adwokata, koszty sądowe oraz koszty nakazanego przez sąd osobistego stawiennictwa strony.
k.p.c. art. 100
Kodeks postępowania cywilnego
W razie częściowego tylko uwzględnienia żądań koszty będą wzajemnie zniesione lub stosunkowo rozdzielone.
k.p.c. art. 102
Kodeks postępowania cywilnego
W wypadkach szczególnie uzasadnionych sąd może zasądzić od strony przegrywającej tylko część kosztów albo nie obciążać jej w ogóle kosztami.
u.k.s.c. art. 113 § 1
Ustawa o kosztach sądowych w sprawach cywilnych
W orzeczeniu kończącym sprawę w instancji sąd obciąży strony wydatkami tymczasowo poniesionymi przez Skarb Państwa.
u.k.s.c. art. 113 § 4
Ustawa o kosztach sądowych w sprawach cywilnych
W przypadkach szczególnie uzasadnionych sąd może odstąpić od obciążenia strony wydatkami tymczasowo poniesionymi przez Skarb Państwa.
k.p.c. art. 333 § 1
Kodeks postępowania cywilnego
Sąd z urzędu nada wyrokowi przy jego wydaniu rygor natychmiastowej wykonalności, jeżeli zasądza roszczenie uznane przez pozwanego.
Argumenty
Skuteczne argumenty
Darowizna nieruchomości na rzecz pozwanej podlega doliczeniu do spadku przy obliczaniu zachowku. • Wartość darowizny i aktywów spadkowych stanowi podstawę do obliczenia należnego zachowku. • Doręczenie odpisu pozwu stanowi wezwanie do zapłaty, od którego należą się odsetki za opóźnienie. • Trudna sytuacja majątkowa pozwanej, brak świadomości prawnej i inne okoliczności uzasadniają odstąpienie od obciążenia jej kosztami procesu.
Odrzucone argumenty
Żądanie odsetek od daty wskazanej przez powódkę (26.10.2012 r.) • Wniosek o rozłożenie zasądzonego świadczenia na raty.
Godne uwagi sformułowania
moratorium sędziowskie • nie dała powodu do wszczęcia • nie ma szans na jego spłatę w ratach • nie może być stawiana ponad ochronę wierzyciela
Skład orzekający
Radosław Florek
przewodniczący
Informacje dodatkowe
Wartość precedensowa
Siła: Średnia
Powoływalne dla: "Ustalanie wartości zachowku z uwzględnieniem darowizn, moment wymagalności roszczenia o zachowek i naliczania odsetek, stosowanie art. 102 KPC w sprawach o zachowek."
Ograniczenia: Konkretne ustalenia faktyczne dotyczące wartości darowizny i aktywów spadkowych, indywidualna ocena sytuacji majątkowej pozwanej w kontekście art. 102 KPC i art. 320 KPC.
Wartość merytoryczna
Ocena: 6/10
Sprawa dotyczy powszechnego problemu zachowku po rodzicach, uwzględniając darowizny i trudną sytuację finansową jednej ze stron, co czyni ją praktycznie istotną dla wielu osób.
“Zachowek po matce: jak darowizna wpływa na spadek i czy trudna sytuacja finansowa zwalnia z zapłaty?”
Dane finansowe
WPS: 16 667 PLN
zachowek: 12 498,19 PLN
Twój asystent do analizy prawnej.
Zadaj pytanie prawne, zleć analizę orzecznictwa i przepisów, lub poproś o projekt pisma — AI przeszuka 1,4 mln orzeczeń i aktualne akty prawne.
- Analiza orzecznictwa i przepisów
- Drafting pism i dokumentów
- Odpowiedzi na pytania prawne
- Pogłębiona analiza z doktryny
Pełny tekst orzeczenia
Oryginalna treść postanowienia (niezmieniona). Otwiera się jako osobna strona.