I C 109/21
Podsumowanie
Przejdź do pełnego tekstuPowód R.P. wniósł o ustalenie nieważności umowy kredytu mieszkaniowego z 2009 roku zawartej z poprzednikiem prawnym pozwanego banku oraz o zasądzenie na jego rzecz kwot 83 897,98 zł i 12 261,97 CHF. Argumentował, że umowa jest nieważna z powodu sprzeczności z prawem bankowym i kodeksem cywilnym, a także z uwagi na niedozwolone postanowienia dotyczące mechanizmu ustalania kursów walut. Pozwany bank wniósł o oddalenie powództwa, zaprzeczając zarzutom powoda. Sąd Okręgowy w Olsztynie, po analizie materiału dowodowego, ustalił, że umowa kredytu hipotecznego była nieważna. Sąd podzielił argumentację powoda, że choć sama konstrukcja kredytu denominowanego nie była wówczas sprzeczna z prawem, to sposób ustalania kursów walutowych przez bank, oparty na nieprecyzyjnej tabeli kursów, dawał bankowi swobodę w tym zakresie, co stanowiło klauzulę niedozwoloną (abuzywną) w rozumieniu art. 385¹ k.c. Brak indywidualnego uzgodnienia tych postanowień z konsumentem oraz ich niejednoznaczność i potencjalna arbitralność naruszały dobre obyczaje i rażąco interesy konsumenta. Sąd uznał, że wyeliminowanie tych postanowień prowadzi do niemożności dalszego wykonywania umowy, co skutkuje jej nieważnością. W związku z nieważnością umowy, sąd zasądził od banku na rzecz powoda zwrot świadczeń nienależnie spełnionych, zgodnie z teorią dwóch kondykcji i uchwałą Sądu Najwyższego z dnia 7 maja 2021 r. (III CZP 6/21). Sąd uwzględnił również zarzut zatrzymania podniesiony przez bank, co wpłynęło na rozstrzygnięcie o odsetkach. O kosztach postępowania orzeczono na podstawie art. 98 i 108 kpc.
Przeanalizuj tę sprawę w pełnym kontekście orzecznictwa.
Analiza orzecznictwa · odpowiedzi na pytania · badanie przepisów · drafting pism.
Wartość praktyczna
Siła precedensu: WysokaUstalenie nieważności umów kredytów denominowanych we frankach szwajcarskich z powodu abuzywnych klauzul dotyczących sposobu ustalania kursu waluty, a także rozliczeń stron po stwierdzeniu nieważności umowy.
Orzeczenie dotyczy konkretnego stanu faktycznego i specyfiki umowy, jednak jego argumentacja dotycząca abuzywności klauzul kursowych jest szeroko stosowana w podobnych sprawach.
Zagadnienia prawne (3)
Czy umowa kredytu mieszkaniowego denominowanego we frankach szwajcarskich, zawarta przed wejściem w życie przepisów wprowadzających kredyty denominowane do Prawa bankowego, jest ważna, jeśli zawiera postanowienia dotyczące sposobu ustalania kursu waluty, które nie zostały indywidualnie uzgodnione z konsumentem?Ratio decidendi
Odpowiedź sądu
Nie, umowa jest nieważna z powodu niedozwolonych postanowień dotyczących sposobu ustalania kursu waluty, które naruszają interesy konsumenta.
Uzasadnienie
Sąd uznał, że sposób ustalania kursów walut przez bank, oparty na nieprecyzyjnej tabeli kursów, dawał bankowi swobodę w tym zakresie, co stanowiło klauzulę niedozwoloną (abuzywną) w rozumieniu art. 385¹ k.c. Brak indywidualnego uzgodnienia tych postanowień z konsumentem oraz ich niejednoznaczność i potencjalna arbitralność naruszały dobre obyczaje i rażąco interesy konsumenta. Wyeliminowanie tych postanowień prowadzi do niemożności dalszego wykonywania umowy, co skutkuje jej nieważnością.
Jakie są skutki prawne stwierdzenia nieważności umowy kredytu bankowego w zakresie wzajemnych rozliczeń stron?Ratio decidendi
Odpowiedź sądu
Po stwierdzeniu nieważności umowy kredytowej, po obu stronach powstają odrębne roszczenia o zwrot świadczeń nienależnie spełnionych, a bank może skorzystać z zarzutu zatrzymania.
Uzasadnienie
Sąd oparł się na uchwale Sądu Najwyższego z dnia 7 maja 2021 r. (III CZP 6/21), zgodnie z którą w przypadku nieważności umowy kredytowej powstają odrębne roszczenia o zwrot świadczeń nienależnie spełnionych. Uwzględniono również zarzut zatrzymania podniesiony przez bank, co oznacza, że świadczenie wzajemne pozostaje niewymagalne do czasu otrzymania zwrotu świadczenia przez stronę zatrzymującą.
Czy bank może skorzystać z zarzutu zatrzymania w przypadku nieważności umowy kredytu bankowego?Ratio decidendi
Odpowiedź sądu
Tak, bank może skorzystać z zarzutu zatrzymania, ponieważ umowa kredytu bankowego jest umową wzajemną.
Uzasadnienie
Sąd uznał umowę kredytu bankowego za umowę wzajemną, co na mocy art. 496 w zw. z art. 497 k.c. pozwala na skorzystanie z prawa zatrzymania do czasu zaoferowania zwrotu świadczenia przez drugą stronę.
Strony
| Nazwa | Typ | Rola |
|---|---|---|
| R. P. | osoba_fizyczna | powód |
| (...) Bank (...) Spółka Akcyjna | spółka | pozwany |
Przepisy (9)
Główne
k.c. art. 385¹
Kodeks cywilny
Postanowienia umowy zawieranej z konsumentem, które kształtują jego prawa i obowiązki w sposób sprzeczny z dobrymi obyczajami, rażąco naruszając jego interesy, nie są wiążące, jeżeli nie zostały uzgodnione indywidualnie.
pr. bank. art. 69
Prawo bankowe
Definicja umowy kredytu bankowego, która musi zawierać określone elementy konstrukcyjne, takie jak kwota środków pieniężnych, cel kredytu, zasady i termin spłaty, oprocentowanie.
Pomocnicze
k.c. art. 58 § § 1
Kodeks cywilny
Czynność prawna sprzeczna z ustawą albo mająca na celu obejście ustawy jest nieważna, chyba że przepis szczególny stanowi inaczej.
k.c. art. 353¹
Kodeks cywilny
Podstawowa zasada swobody umów, która może być ograniczona przez właściwość (naturę) stosunku prawnego, ustawę lub zasady współżycia społecznego.
k.p.c. art. 189
Kodeks postępowania cywilnego
Ustalenie istnienia lub nieistnienia stosunku prawnego lub prawa może nastąpić tylko wtedy, gdy powód ma w tym interes prawny.
k.c. art. 410
Kodeks cywilny
Przepisy dotyczące bezpodstawnego wzbogacenia, stosowane w przypadku nieważności umowy.
k.c. art. 405
Kodeks cywilny
Obowiązek zwrotu nienależnego świadczenia.
k.c. art. 496
Kodeks cywilny
Prawo zatrzymania w umowach wzajemnych.
k.c. art. 497
Kodeks cywilny
Zastosowanie prawa zatrzymania.
Argumenty
Skuteczne argumenty
Umowa kredytu jest nieważna z powodu niedozwolonych postanowień dotyczących sposobu ustalania kursu waluty. • Niedozwolone postanowienia nie zostały indywidualnie uzgodnione z konsumentem. • Niedozwolone postanowienia naruszają dobre obyczaje i rażąco interesy konsumenta. • Wyeliminowanie niedozwolonych postanowień prowadzi do nieważności umowy. • Po stwierdzeniu nieważności umowy, po obu stronach powstają odrębne roszczenia o zwrot świadczeń nienależnie spełnionych. • Bank może skorzystać z zarzutu zatrzymania.
Odrzucone argumenty
Umowa kredytu jest ważna, a jej postanowienia nie są abuzywne. • Zarzut przedawnienia roszczeń powoda. • Brak interesu prawnego w ustaleniu nieważności umowy.
Godne uwagi sformułowania
brak było w polskim systemie prawnym (prawie Bankowym) konstrukcji kredytu denominowanego • Bank zatem przekazał kredytobiorcy niedookreśloną na dzień zawarcia umowy kwotę PLN stanowiącą jedynie równowartość określonej w umowie kwoty CHF • umowa w ogóle uniemożliwiała wypłatę kwoty kredytu w CHF • ostateczna kwota w CHF była ustalana przy zastosowaniu kursu kupna wskazanego w Tabeli kursów Banku ustalanego w sposób dowolny i arbitralny przez Bank • mechanizm „denominacyjny” umowy sam przez się wprost nie uchybiał treści art. 69 pr. bankowego i tym samym nie przesądzał nieważności umowy • postanowienia umowy w zakresie mechanizmu ustalania kursu waluty, stanowiące istotną podstawę dla określenia wysokości zobowiązań stron, nie zostały w przypadku tej konkretnej umowy uzgodnione indywidualnie • postanowienia te ostatecznie wskazywały na dwa rodzaje kursów – kurs kupna do ustalenia wysokości kwoty kredytu, którą należy wypłacić w PLN oraz kurs sprzedaży do ustalenia wysokości kolejnych rat spłaty w PLN • brak regulacji umownych dotyczących sposobu ustalania samych kursów „tabelowych” sprawia, że mogły być one wyznaczane jednostronnie przez Bank • mają charakter niedozwolony, gdyż są „nietransparentne, pozostawiają pole do arbitralnego działania banku i w ten sposób obarczają kredytobiorcę nieprzewidywalnym ryzykiem oraz naruszają równorzędność stron” • po wyeliminowaniu z umowy postanowienia niedozwolonego, skutkiem jest wyłącznie wyeliminowanie tego postanowienia z umowy,…
Skład orzekający
Wojciech Wacław
przewodniczący
Informacje dodatkowe
Wartość precedensowa
Siła: Wysoka
Powoływalne dla: "Ustalenie nieważności umów kredytów denominowanych we frankach szwajcarskich z powodu abuzywnych klauzul dotyczących sposobu ustalania kursu waluty, a także rozliczeń stron po stwierdzeniu nieważności umowy."
Ograniczenia: Orzeczenie dotyczy konkretnego stanu faktycznego i specyfiki umowy, jednak jego argumentacja dotycząca abuzywności klauzul kursowych jest szeroko stosowana w podobnych sprawach.
Wartość merytoryczna
Ocena: 8/10
Sprawa dotyczy powszechnego problemu kredytów frankowych i abuzywnych klauzul, co czyni ją bardzo interesującą dla szerokiego grona odbiorców, w tym konsumentów i prawników.
“Kredyt frankowy okazał się nieważny? Sąd Okręgowy w Olsztynie przyznał rację konsumentowi w sporze z bankiem!”
Dane finansowe
zwrot świadczenia: 83 897,98 PLN
zwrot świadczenia: 12 261,11 CHF
Sektor
finanse
Twój asystent do analizy prawnej.
Zadaj pytanie prawne, zleć analizę orzecznictwa i przepisów, lub poproś o projekt pisma — AI przeszuka 1,4 mln orzeczeń i aktualne akty prawne.
- Analiza orzecznictwa i przepisów
- Drafting pism i dokumentów
- Odpowiedzi na pytania prawne
- Pogłębiona analiza z doktryny
Pełny tekst orzeczenia
Oryginalna treść postanowienia (niezmieniona). Otwiera się jako osobna strona.