I ACA 666/12
Podsumowanie
Przejdź do pełnego tekstuSyndyk masy upadłości spółki z o.o. wniósł pozew o zapłatę 80.000 zł od pozwanej D. K., twierdząc, że kwota ta stanowiła zaliczkę na poczet planowanej sprzedaży nieruchomości, do której nie doszło. Pozwana odmówiła zwrotu, argumentując, że pieniądze były przeznaczone na czynsz dzierżawny za korzystanie z jej gruntu przez spółkę. Sąd Okręgowy w Szczecinie, po ponownym rozpoznaniu sprawy, zasądził od pozwanej na rzecz powoda kwotę 80.000 zł wraz z odsetkami, uznając wpłatę za nienależne świadczenie. Sąd pierwszej instancji ustalił, że spółka nie zawarła z pozwaną umowy dzierżawy, a jedynie umowę przedwstępną sprzedaży nieruchomości, a wpłacona kwota była zaliczką. Sąd odrzucił zarzuty potrącenia podniesione przez pozwaną. Pozwana wniosła apelację, zarzucając m.in. naruszenie przepisów dotyczących oceny dowodów, błędną wykładnię art. 409 k.c. i art. 5 k.c., a także nieuwzględnienie zarzutu potrącenia. Sąd Apelacyjny w Szczecinie oddalił apelację pozwanej. Sąd odwoławczy podzielił ustalenia faktyczne Sądu Okręgowego, uznając, że strony zawarły umowę przedwstępną sprzedaży nieruchomości rolnej oraz umowę użyczenia gruntu do czasu zawarcia umowy przyrzeczonej. Kwota 80.000 zł została uznana za zaliczkę na poczet ceny sprzedaży, która podlega zwrotowi jako świadczenie nienależne wobec niedojścia do skutku umowy przyrzeczonej. Sąd Apelacyjny uznał, że pozwana nie wykazała istnienia wierzytelności z tytułu czynszu dzierżawnego, bezumownego korzystania z nieruchomości ani odszkodowania za niewykonanie umowy przyrzeczonej, co czyniło zarzut potrącenia bezzasadnym. Sąd odwoławczy nie znalazł również podstaw do zastosowania art. 5 k.c. ani art. 409 k.c. w sposób korzystny dla pozwanej. Rozstrzygnięcie o kosztach postępowania apelacyjnego oparto na art. 98 k.p.c.
Przeanalizuj tę sprawę w pełnym kontekście orzecznictwa.
Analiza orzecznictwa · odpowiedzi na pytania · badanie przepisów · drafting pism.
Wartość praktyczna
Siła precedensu: ŚredniaInterpretacja przepisów dotyczących nienależnego świadczenia, umowy przedwstępnej, użyczenia oraz oceny zarzutów potrącenia w kontekście braku udowodnienia wierzytelności.
Konkretny stan faktyczny sprawy, dotyczący specyficznej transakcji sprzedaży nieruchomości i związanych z nią wpłat.
Zagadnienia prawne (4)
Czy wpłacona kwota 80.000 zł, określona jako zaliczka na poczet ceny sprzedaży nieruchomości, która nie doszła do skutku, stanowi nienależne świadczenie podlegające zwrotowi na podstawie art. 410 § 2 k.c. w zw. z art. 405 k.c.?Ratio decidendi
Odpowiedź sądu
Tak, wpłacona kwota stanowi nienależne świadczenie podlegające zwrotowi, ponieważ zamierzony cel świadczenia (zawarcie umowy sprzedaży) nie został osiągnięty.
Uzasadnienie
Sąd uznał, że strony zawarły umowę przedwstępną sprzedaży i umowę użyczenia gruntu, a wpłacona kwota była zaliczką. Wobec niedojścia do skutku umowy przyrzeczonej, świadczenie stało się nienależne.
Czy pozwana może skutecznie podnieść zarzut potrącenia swojej wierzytelności z tytułu czynszu dzierżawnego, bezumownego korzystania z nieruchomości lub odszkodowania za niewykonanie umowy przyrzeczonej z wierzytelnością powoda?Ratio decidendi
Odpowiedź sądu
Nie, zarzut potrącenia jest bezzasadny, ponieważ pozwana nie udowodniła istnienia wierzytelności z żadnego z tych tytułów.
Uzasadnienie
Sąd Apelacyjny podzielił ustalenia Sądu Okręgowego, że nie doszło do zawarcia umowy dzierżawy, a tytułem prawnym do korzystania z gruntu było użyczenie w ramach umowy przedwstępnej. Pozwana nie wykazała również istnienia wierzytelności z tytułu bezumownego korzystania ani odszkodowania.
Czy pozwana, która zużyła otrzymaną kwotę 80.000 zł, jest zwolniona z obowiązku jej zwrotu na podstawie art. 409 k.c.?Ratio decidendi
Odpowiedź sądu
Nie, pozwana powinna była liczyć się z obowiązkiem zwrotu świadczenia, ponieważ wpłata była zaliczką na poczet umowy sprzedaży, a nie czynszem dzierżawnym.
Uzasadnienie
Sąd uznał, że pozwana, otrzymując środki jako zaliczkę na poczet sprzedaży, powinna była przewidywać możliwość obowiązku zwrotu, zwłaszcza że wpłata była dokonana przelewem z wyraźnym tytułem.
Czy żądanie zwrotu zaliczki przez powoda narusza zasady współżycia społecznego (art. 5 k.c.) lub czy świadczenie czyni zadość tym zasadom (art. 411 pkt 2 k.c.)?Ratio decidendi
Odpowiedź sądu
Nie, żądanie powoda nie narusza zasad współżycia społecznego, a świadczenie nie czyni im zadość.
Uzasadnienie
Sąd uznał, że pozwana podnosiła cenę sprzedaży nieruchomości, zachowując się nielojalnie wobec spółki, a żądanie zwrotu zaliczki jest uzasadnione wobec niedojścia do skutku umowy.
Strony
| Nazwa | Typ | Rola |
|---|---|---|
| Syndyk Masy Upadłości (...) spółki z ograniczoną odpowiedzialnością w upadłości likwidacyjnej w P. | inne | powód |
| D. K. | osoba_fizyczna | pozwana |
Przepisy (16)
Główne
k.c. art. 410 § 1
Kodeks cywilny
Przepis regulujący instytucję nienależnego świadczenia.
k.c. art. 405
Kodeks cywilny
Przepis określający skutki nienależnego świadczenia - obowiązek zwrotu wzbogacenia.
k.c. art. 410 § 2
Kodeks cywilny
Określa przypadki, gdy świadczenie jest nienależne (np. brak podstawy prawnej, nieziszczenie się celu świadczenia).
Pomocnicze
k.c. art. 389
Kodeks cywilny
Definicja umowy przedwstępnej.
k.c. art. 390
Kodeks cywilny
Skutki prawne umowy przedwstępnej, w tym roszczenie o naprawienie szkody.
k.c. art. 710
Kodeks cywilny
Definicja umowy użyczenia.
k.c. art. 693 § 1
Kodeks cywilny
Definicja umowy dzierżawy.
k.c. art. 409
Kodeks cywilny
Okoliczności wyłączające obowiązek zwrotu korzyści (zużycie, utrata).
k.c. art. 5
Kodeks cywilny
Klauzula generalna o zakazie nadużywania prawa podmiotowego.
k.c. art. 411
Kodeks cywilny
Okoliczności wyłączające obowiązek zwrotu świadczenia (np. świadomość braku zobowiązania, zadośćuczynienie zasadom współżycia).
k.p.c. art. 98
Kodeks postępowania cywilnego
Zasada odpowiedzialności za wynik procesu w zakresie kosztów.
k.p.c. art. 102
Kodeks postępowania cywilnego
Możliwość odstąpienia od obciążania strony kosztami w szczególnie uzasadnionych wypadkach.
k.p.c. art. 233 § 1
Kodeks postępowania cywilnego
Zasada swobodnej oceny dowodów.
k.p.c. art. 385
Kodeks postępowania cywilnego
Oddalenie apelacji.
k.p.c. art. 386 § 6
Kodeks postępowania cywilnego
Wiążący charakter oceny prawnej i wskazań sądu drugiej instancji przy ponownym rozpoznaniu sprawy.
u.p.u.n. art. 127 § 1
Ustawa Prawo upadłościowe i naprawcze
Przepis dotyczący możliwości dochodzenia roszczeń przez syndyka masy upadłości.
Argumenty
Skuteczne argumenty
Kwota 80.000 zł stanowiła zaliczkę na poczet umowy sprzedaży, a nie czynsz dzierżawny. • Nie doszło do zawarcia umowy dzierżawy ani umowy sprzedaży. • Pozwana nie udowodniła istnienia wierzytelności z tytułu czynszu, bezumownego korzystania ani odszkodowania. • Pozwana powinna była liczyć się z obowiązkiem zwrotu zaliczki.
Odrzucone argumenty
Kwota 80.000 zł stanowiła czynsz dzierżawny. • Istniała umowa dzierżawy między stronami. • Pozwana jest zwolniona z obowiązku zwrotu na podstawie art. 409 k.c. z uwagi na zużycie korzyści. • Żądanie zwrotu narusza zasady współżycia społecznego (art. 5 k.c.). • Świadczenie czyni zadość zasadom współżycia społecznego (art. 411 pkt 2 k.c.). • Zarzut potrącenia wierzytelności z tytułu czynszu, bezumownego korzystania lub odszkodowania.
Godne uwagi sformułowania
kwota 80.000 zł wpłacona na rzecz D. K. powinna zostać zwrócona upadłej spółce • podstawą dokonania na jej rzecz zapłaty kwoty 80.000 zł było korzystanie przez upadłą spółkę z gruntów stanowiących jej własność • nie może być poczytana za umowę dzierżawy • kwota 80.000 zł zapłacona pozwanej w połowie 2008 r. była zbyt duża, aby mogła stanowić czynsz dzierżawny • kwota 80.000 zł stała się świadczeniem nienależnym, podlegającym - co do zasady - zwrotowi • nie można mówić o istnieniu wierzytelności pozwanej wynikającej ze stosunku dzierżawy • tytuł prawny do korzystania przez spółkę (...) z nieruchomości pozwanej stanowiła zawarta z pozwaną umowa użyczenia gruntu • kwota 80.000 zł uiszczona przez spółkę (...) na rzecz pozwanej miała charakter zaliczki wpłaconej na poczet ceny sprzedaży nieruchomości
Skład orzekający
Wiesława Kaźmierska
przewodniczący
Halina Zarzeczna
sprawozdawca
Dariusz Rystał
członek
Informacje dodatkowe
Wartość precedensowa
Siła: Średnia
Powoływalne dla: "Interpretacja przepisów dotyczących nienależnego świadczenia, umowy przedwstępnej, użyczenia oraz oceny zarzutów potrącenia w kontekście braku udowodnienia wierzytelności."
Ograniczenia: Konkretny stan faktyczny sprawy, dotyczący specyficznej transakcji sprzedaży nieruchomości i związanych z nią wpłat.
Wartość merytoryczna
Ocena: 6/10
Sprawa dotyczy zwrotu dużej kwoty pieniędzy w kontekście nieudanej transakcji nieruchomościowej, co jest częstym problemem w obrocie gospodarczym. Pokazuje, jak ważne jest precyzyjne określenie tytułu prawnego wpłat i skutków braku realizacji umowy.
“Czy zaliczka na zakup ziemi może stać się czynszem dzierżawnym? Sąd Apelacyjny rozstrzyga spór o 80 tys. zł.”
Dane finansowe
WPS: 80 000 PLN
zwrot nienależnego świadczenia: 80 000 PLN
koszty zastępstwa procesowego: 2700 PLN
Twój asystent do analizy prawnej.
Zadaj pytanie prawne, zleć analizę orzecznictwa i przepisów, lub poproś o projekt pisma — AI przeszuka 1,4 mln orzeczeń i aktualne akty prawne.
- Analiza orzecznictwa i przepisów
- Drafting pism i dokumentów
- Odpowiedzi na pytania prawne
- Pogłębiona analiza z doktryny
Pełny tekst orzeczenia
Oryginalna treść postanowienia (niezmieniona). Otwiera się jako osobna strona.