I ACA 448/16
Podsumowanie
Przejdź do pełnego tekstuSprawa dotyczyła powództwa Gminy Miejskiej K. przeciwko J. M. o zapłatę kwoty ponad 114 tys. zł z tytułu bezumownego korzystania z części nieruchomości. Pozwany wnosił o oddalenie powództwa, podnosząc zarzuty przedawnienia, doliczania podatku VAT, a także argumentując, że był samoistnym posiadaczem w dobrej wierze i że dochodzenie należności po tak długim czasie narusza zasady współżycia społecznego. Gmina rozszerzyła następnie żądanie pozwu. Sąd Okręgowy w Krakowie zasądził od pozwanego kwotę ponad 130 tys. zł. Pozwany zaskarżył ten wyrok apelacją, zarzucając m.in. naruszenie przepisów postępowania (pominięcie dowodu z przesłuchania pozwanego) oraz prawa materialnego (błędne ustalenie charakteru posiadania jako złej wiary i brak zastosowania art. 5 k.c.). Sąd Apelacyjny w Krakowie, rozpoznając apelację, uznał ją za zasadną. Sąd drugiej instancji przyjął ustalony przez Sąd Okręgowy stan faktyczny, ale zmienił ocenę prawną. Kluczowe dla rozstrzygnięcia było ustalenie, że pozwany nie był posiadaczem samoistnym, lecz zależnym w dobrej wierze, który wszedł w posiadanie gruntu za zgodą organu administracji publicznej. Sąd Apelacyjny podkreślił, że brak samoistności posiadania był już podstawą prawomocnego oddalenia wniosku o zasiedzenie. Ponadto, sąd uznał, że pozwany miał uzasadnione przekonanie o nieodpłatności korzystania z gruntu, a Gmina nie wykazała jego złej wiary. W związku z tym, Sąd Apelacyjny zmienił zaskarżony wyrok, umarzając postępowanie w części żądania za okres od lutego do maja 2004 r. i oddalając powództwo w pozostałym zakresie, zasądzając jednocześnie od Gminy na rzecz pozwanego zwrot kosztów procesu.
Przeanalizuj tę sprawę w pełnym kontekście orzecznictwa.
Analiza orzecznictwa · odpowiedzi na pytania · badanie przepisów · drafting pism.
Wartość praktyczna
Siła precedensu: WysokaUstalenie charakteru posiadania (samoistne vs. zależne) w kontekście roszczeń o bezumowne korzystanie, zastosowanie art. 5 k.c. w przypadku braku odszkodowania po wywłaszczeniu, obowiązek przeprowadzenia dowodu z przesłuchania strony z wadą słuchu.
Konkretne okoliczności sprawy, w tym historia wywłaszczenia i zgoda administracyjna na korzystanie z gruntu, mogą ograniczać bezpośrednie zastosowanie w innych sprawach.
Zagadnienia prawne (4)
Czy posiadacz zależny w dobrej wierze, który wszedł w posiadanie nieruchomości za zgodą właściciela, jest zobowiązany do zapłaty wynagrodzenia za bezumowne korzystanie z gruntu?Ratio decidendi
Odpowiedź sądu
Nie, posiadacz zależny w dobrej wierze, który korzystał z nieruchomości za zgodą właściciela i miał uzasadnione przekonanie o nieodpłatności tego korzystania, nie jest zobowiązany do zapłaty wynagrodzenia.
Uzasadnienie
Sąd Apelacyjny uznał pozwanego za posiadacza zależnego w dobrej wierze, który wszedł w posiadanie gruntu za zgodą organu administracji publicznej. Brak było dowodów na złą wiarę pozwanego lub jego obowiązek zapłaty. Gmina nie wykazała, aby pozwany został wezwany do opuszczenia nieruchomości lub uiszczenia opłat.
Czy rozszerzenie powództwa o kwotę stanowiącą wynagrodzenie za bezumowne korzystanie z gruntu, dokonane po upływie rocznego terminu od zwrotu nieruchomości, jest dopuszczalne?
Odpowiedź sądu
W przypadku roszczeń o wynagrodzenie za bezumowne korzystanie z gruntu, weryfikacja żądania zgłoszonego pierwotnie przez właściciela w toku procesu nie jest traktowana jako rozszerzenie powództwa na nowe roszczenie w rozumieniu przepisów o przedawnieniu, tak jak w przypadku roszczeń odszkodowawczych.
Uzasadnienie
Sąd Apelacyjny, odnosząc się marginalnie do zarzutu przedawnienia, wskazał na odmienność sytuacji prawnej w tej sprawie od spraw dotyczących roszczeń odszkodowawczych, gdzie stosuje się art. 363 §2 k.c. Wysokość wynagrodzenia za bezumowne korzystanie ustalana jest na podstawie stawek z okresu korzystania, a weryfikacja żądania w toku procesu nie jest zmianą na nowe roszczenie.
Czy żądanie od pozwanego zapłaty za bezumowne korzystanie z nieruchomości, w sytuacji gdy nie otrzymał on odszkodowania ani nieruchomości zamiennej w wyniku wywłaszczenia, narusza zasady współżycia społecznego (art. 5 k.c.)?Ratio decidendi
Odpowiedź sądu
Tak, żądanie zapłaty od pozwanego, który nie otrzymał odszkodowania ani nieruchomości zamiennej w wyniku wywłaszczenia, może być uznane za nadużycie prawa w rozumieniu art. 5 k.c., jeśli jest rażąco niesprawiedliwe i sprzeczne z zasadą zaufania obywatela do organów władzy publicznej.
Uzasadnienie
Sąd Apelacyjny uznał, że w sytuacji braku odszkodowania lub nieruchomości zamiennej dla pozwanego (lub jego ojca) w wyniku wywłaszczenia, żądanie zapłaty od Gminy (następcy prawnego) jawi się jako rażąco niesprawiedliwe i sprzeczne z zasadą zaufania obywatela do organów władzy publicznej, co stanowi nadużycie prawa.
Czy sąd powinien przeprowadzić dowód z przesłuchania strony, jeśli strona ma wadę słuchu?
Odpowiedź sądu
Tak, sąd powinien przeprowadzić dowód z przesłuchania strony, nawet jeśli ma ona wadę słuchu, stosując odpowiednie środki techniczne lub analogicznie przepisy dotyczące przesłuchania osób niemych lub głuchych.
Uzasadnienie
Sąd Apelacyjny uznał za nieprawidłowe odstąpienie przez Sąd Okręgowy od przesłuchania pozwanego jedynie z powodu jego niedosłuchu, wskazując na konieczność stosowania art. 271 §2 k.p.c. lub analogii do przesłuchania osób z innymi wadami mowy lub słuchu.
Strony
| Nazwa | Typ | Rola |
|---|---|---|
| Gmina Miejska K. | organ_państwowy | powódka |
| J. M. | osoba_fizyczna | pozwany |
Przepisy (13)
Główne
k.c. art. 224 § 1
Kodeks cywilny
Dotyczy roszczeń właściciela przeciwko samoistnemu posiadaczowi w dobrej wierze. Sąd Apelacyjny uznał, że pozwany nie był samoistnym posiadaczem, a jego posiadanie miało charakter zależny.
k.c. art. 5
Kodeks cywilny
Dotyczy nadużycia prawa podmiotowego. Sąd Apelacyjny uznał żądanie Gminy za nadużycie prawa w kontekście braku odszkodowania lub nieruchomości zamiennej dla pozwanego.
k.p.c. art. 386 § 1
Kodeks postępowania cywilnego
Podstawa do zmiany lub uchylenia wyroku przez sąd drugiej instancji. Sąd Apelacyjny zmienił wyrok Sądu Okręgowego.
Pomocnicze
k.c. art. 225
Kodeks cywilny
Dotyczy roszczeń właściciela o wynagrodzenie za korzystanie z rzeczy przez posiadacza samoistnego w złej wierze lub posiadacza zależnego. Sąd Apelacyjny uznał, że pozwany był posiadaczem zależnym w dobrej wierze.
k.c. art. 230
Kodeks cywilny
Rozciąga skutki dotyczące samoistnego posiadacza na posiadacza zależnego. Sąd Apelacyjny stosował go w kontekście dobrej wiary pozwanego.
k.c. art. 7
Kodeks cywilny
Domniemanie dobrej wiary posiadacza. Sąd Apelacyjny wskazał, że ciężar wykazania złej wiary spoczywał na powodowej Gminie.
k.c. art. 336
Kodeks cywilny
Definicja posiadania samoistnego i zależnego. Sąd Apelacyjny rozstrzygnął, że pozwany był posiadaczem zależnym.
k.c. art. 710
Kodeks cywilny
Dotyczy umowy użyczenia. Sąd Apelacyjny rozważał, czy stosunek prawny łączący strony miał charakter zbliżony do użyczenia.
k.p.c. art. 227
Kodeks postępowania cywilnego
Dotyczy dopuszczalności dowodu. Sąd Apelacyjny uznał, że dowód z przesłuchania pozwanego był istotny.
k.p.c. art. 233 § 1
Kodeks postępowania cywilnego
Dotyczy oceny dowodów przez sąd. Sąd Apelacyjny uznał, że Sąd Okręgowy prawidłowo ustalił stan faktyczny.
k.p.c. art. 271 § 2
Kodeks postępowania cywilnego
Dotyczy przesłuchania strony niemego lub głuchego. Sąd Apelacyjny uznał, że przepis ten powinien być stosowany również do osób z wadą słuchu.
u.z.t.w.n. art. 10
Ustawa o zasadach i trybie wywłaszczania nieruchomości
Dotyczy przyznania nieruchomości zamiennej lub odszkodowania w przypadku wywłaszczenia. Sąd Apelacyjny podkreślił brak przyznania tych świadczeń pozwanemu.
u.k.s.c. art. 113 § 1
Ustawa o kosztach sądowych w sprawach cywilnych
Podstawa do nakazania ściągnięcia opłaty od strony, która była zwolniona z jej uiszczenia.
Argumenty
Skuteczne argumenty
Pozwany był posiadaczem zależnym w dobrej wierze, korzystającym z nieruchomości za zgodą właściciela. • Brak jest podstaw do zapłaty wynagrodzenia za bezumowne korzystanie, gdyż pozwany miał uzasadnione przekonanie o nieodpłatności korzystania z gruntu. • Żądanie zapłaty przez Gminę, która nie wypłaciła odszkodowania ani nie przyznała nieruchomości zamiennej w wyniku wywłaszczenia, stanowi nadużycie prawa (art. 5 k.c.). • Naruszenie przepisów postępowania poprzez zaniechanie przeprowadzenia dowodu z przesłuchania pozwanego z uwagi na wadę słuchu.
Odrzucone argumenty
Roszczenie Gminy o zapłatę za bezumowne korzystanie z nieruchomości. • Ustalenie przez Sąd Okręgowy, że pozwany był posiadaczem w złej wierze i nie miał tytułu prawnego do nieruchomości.
Godne uwagi sformułowania
Pozwany był posiadaczem zależnym w dobrej wierze. • Żądanie od pozwanego na rzecz następcy prawnego podmiotu prawa, na rzecz którego nastąpiło wywłaszczenie bez przyznania nieruchomości zamiennej i odszkodowania, jawi się jako rażąco niesprawiedliwe i sprzeczne z zasadą zaufania obywatela do organów władzy publicznej, a wobec tego stanowiące nadużycie prawa w rozumieniu art. 5 k.c. • Odstąpienie od przesłuchania strony li tylko z powodu jej niedosłuchu było oczywiście nieprawidłowe w świetle art. 271 §2 k.p.c.
Skład orzekający
Andrzej Struzik
przewodniczący
Marek Boniecki
sprawozdawca
Jerzy Bess
członek
Informacje dodatkowe
Wartość precedensowa
Siła: Wysoka
Powoływalne dla: "Ustalenie charakteru posiadania (samoistne vs. zależne) w kontekście roszczeń o bezumowne korzystanie, zastosowanie art. 5 k.c. w przypadku braku odszkodowania po wywłaszczeniu, obowiązek przeprowadzenia dowodu z przesłuchania strony z wadą słuchu."
Ograniczenia: Konkretne okoliczności sprawy, w tym historia wywłaszczenia i zgoda administracyjna na korzystanie z gruntu, mogą ograniczać bezpośrednie zastosowanie w innych sprawach.
Wartość merytoryczna
Ocena: 7/10
Sprawa pokazuje, jak ważne jest prawidłowe ustalenie charakteru posiadania i dobrej wiary, a także jak prawo chroni obywatela przed nadużyciami ze strony władzy publicznej, zwłaszcza w kontekście historycznych wywłaszczeń.
“Gmina przegrywa sprawę o miliony: posiadacz zależny w dobrej wierze wygrywa z urzędem!”
Dane finansowe
WPS: 130 561 PLN
Sektor
nieruchomości
Twój asystent do analizy prawnej.
Zadaj pytanie prawne, zleć analizę orzecznictwa i przepisów, lub poproś o projekt pisma — AI przeszuka 1,4 mln orzeczeń i aktualne akty prawne.
- Analiza orzecznictwa i przepisów
- Drafting pism i dokumentów
- Odpowiedzi na pytania prawne
- Pogłębiona analiza z doktryny
Pełny tekst orzeczenia
Oryginalna treść postanowienia (niezmieniona). Otwiera się jako osobna strona.