# Wznowienie postępowania karnego z powodu nowych dowodów — kryteria *Data publikacji: 2026-05-21 · obszar prawa: karne · Wersja HTML: https://lexedit.ai/odpowiedzi/karne-wznowienie-postepowania-nowy-dowod* ## Krótka odpowiedź (TL;DR) Wznowienie postępowania karnego na podstawie [art. 540 § 1 pkt 2 k.p.k.](https://lexedit.ai/przepisy/kodeks-postepowania-karnego/art-540) wymaga jednoczesnego spełnienia dwóch kryteriów: dowód musi być „nowy" (nieznany sądowi i stronie przed uprawomocnieniem orzeczenia) oraz musi wskazywać na wysokie prawdopodobieństwo, że po wznowieniu zapadnie orzeczenie odmienne. Samo zgłoszenie nowych faktów nie wystarczy — muszą one wiarygodnie podważyć istotne ustalenia faktyczne prawomocnego wyroku. Orzecznictwo SN konsekwentnie stosuje ścisłą wykładnię tych przesłanek, oddalając większość wniosków. --- ## 1. Czym jest „nowy dowód" w rozumieniu [art. 540 § 1 pkt 2 k.p.k.](https://lexedit.ai/przepisy/kodeks-postepowania-karnego/art-540)? Pojęcie „nowego dowodu" (podstawa *propter nova*) nie ogranicza się wyłącznie do nieznanych wcześniej źródeł dowodowych. Obejmuje również nieznany środek dowodowy (np. zeznanie nowego świadka) oraz nowe fakty wynikające z dowodów już przeprowadzonych, jeśli ujawniły się dopiero po zakończeniu postępowania. SN w sprawie „nowe dowody rozumieć należy nie tylko nieznane przedtem źródło dowodowe (...), lecz także nieznany środek dowodowy" ([I KO 69/22](https://lexedit.ai/orzeczenia/i-ko-69-22/wznowienie-postepowania-karnego-nowe-dowody-269044)) wyjaśnił, że nowe fakty to również okoliczności, które obecnie wynikają ze znanych uprzednio dowodów, lecz ich znaczenie ujawniło się dopiero po uprawomocnieniu wyroku. Z kolei w „Ciężar wykazania nowości faktu lub dowodu spoczywa na wnioskodawcy" ([I KO 90/22](https://lexedit.ai/orzeczenia/i-ko-90-22/wznowienie-postepowania-karnego-nowe-dowody-426326)) SN podkreślił, że to na wnioskodawcy ciąży obowiązek wykazania, że powoływany dowód był nieznany przed datą uprawomocnienia się orzeczenia. ## 2. Kryterium nowości — dowody znane stronie wykluczone Od 1 lipca 2015 r. nowe fakty lub dowody mogą stanowić podstawę wznowienia tylko wówczas, gdy nie były uprzednio znane **nie tylko sądowi, ale również stronie**. W „To, że wnioski dowodowe strony zostały oddalone, nie czyni tych dowodów nieznanymi sądowi, a tym bardziej stronie, wedle konstrukcji zwanej propter nova" ([I KO 45/22](https://lexedit.ai/orzeczenia/i-ko-45-22/wznowienie-postepowania-karnego-nowe-dowody-674827)) SN kategorycznie stwierdził, że oddalenie wniosku dowodowego w toku postępowania nie czyni dowodu nieznanym stronie. Podobnie w „przepis art. 540 § 1 pkt 2 k.p.k. nie pozwala na uznanie dowodu za nowy w zależności od fazy postępowania jurysdykcyjnego, w której taki dowód został zgłoszony" ([III KO 85/18](https://lexedit.ai/orzeczenia/iii-ko-85-18/wznowienie-postepowania-nowe-dowody-sad-najwyzszy-520590)) SN oddalił wniosek, gdyż dowody wskazane jako nowe były już znane lub mogły być znane sądowi niższej instancji. Przyjęcie odmiennego poglądu — jak zauważył SN — prowadziłoby do wypaczenia instytucji wznowienia postępowania. ## 3. Wysokie prawdopodobieństwo odmiennego rozstrzygnięcia Nowy dowód musi nie tylko być nowy, ale też wskazywać na wysokie prawdopodobieństwo błędności prawomocnego wyroku. W „postępowanie karne podlega wznowieniu nie w razie ujawnienia się po wydaniu wyroku jakichkolwiek nowych faktów lub dowodów (...) ale jedynie wtedy, gdy nowe fakty lub dowody wiarygodnie podważają prawdziwość dokonanych, istotnych ustaleń faktycznych" ([IV KO 22/17](https://lexedit.ai/orzeczenia/iv-ko-22-17/wznowienie-postepowania-karnego-nowe-dowody-2148289)) SN wyraźnie zaznaczył, że nie wystarczy zgłoszenie jakichkolwiek nowych faktów — konieczne jest wykazanie, że podważają one istotne ustalenia faktyczne. W „nie wskazuje on na wysokie prawdopodobieństwo błędności prawomocnego wyroku (...) ani tego, że w wyniku wznowienia postępowania zapadnie w tym zakresie orzeczenie odmienne od poprzedniego" ([IV KO 42/12](https://lexedit.ai/orzeczenia/iv-ko-42-12/wznowienie-postepowania-nowy-dowod-sad-najwyzszy-218331)) SN dodał, że nawet gdyby dowód był nowy, niepewność co do jego treści i przydatności nie pozwala na wznowienie. SN w [II KO 2/16](https://lexedit.ai/orzeczenia/ii-ko-2-16/zasadzenie-zadoscuczynienia-za-niesluszne-aresztowanie-2205253) podkreślił ponadto, że postępowanie wznowieniowe nie służy poszukiwaniu nowych dowodów, lecz jedynie procesowej weryfikacji okoliczności przedstawionych we wniosku. ## 4. Prywatna opinia biegłego a dowód nowy Prywatna opinia biegłego, sporządzona na podstawie materiału znanego sądom obu instancji, nie stanowi dowodu nowego. W „nowo sporządzoną opinię biegłego, przygotowaną w oparciu o ten sam materiał dowodowy, prezentującą tylko inne oceny dotyczące ustalonych wcześniej faktów nie można uznać za dowód nowy" ([III KO 7/20](https://lexedit.ai/orzeczenia/iii-ko-7-20/wznowienie-postepowania-prywatna-opinia-bledem-618981)) SN uznał, że opinia prywatna nie posiada waloru procesowego, chyba że opiera się na nowych metodach badawczych, dostępnych dzięki rozwojowi naukowo-technicznemu. Podobnie w „nowe fakty lub dowody muszą być przy tym tego rodzaju, by wskazywały na wysokie prawdopodobieństwo błędności wyroku skazującego" ([V KO 62/23](https://lexedit.ai/orzeczenia/v-ko-62-23/wznowienie-postepowania-karnego-oddalone-nowe-dowody-495908)) SN podkreślił, że dokumentacja medyczna i zeznania, które były już analizowane przez sądy niższych instancji, nie spełniają kryterium nowych, istotnych dowodów. ## 5. Odmienna ocena dowodu w innym postępowaniu nie jest nowym dowodem Często skazani powołują się na wyroki innych spraw, w których ten sam świadek został uznany za niewiarygodny. SN konsekwentnie odrzuca tę argumentację. W „odmienna ocena tego samego dowodu w toku innego postępowania nie może być uznana za nowy fakt lub dowód" ([I KO 90/22](https://lexedit.ai/orzeczenia/i-ko-90-22/wznowienie-postepowania-karnego-nowe-dowody-426326)) SN wyraźnie stwierdził, że odmienna ocena wiarygodności tego samego świadka w innej sprawie nie tworzy podstawy do wznowienia. Wątpliwości co do wiarygodności świadka, które były już znane sądom orzekającym, nie spełniają kryterium nowości. ## 6. Przykłady skutecznego wznowienia — kiedy SN uwzględnia wniosek Mimo restrykcyjnego podejścia, SN wznowił postępowanie w sprawach, w których nowe dowody rzeczywiście podważyły kluczowe ustalenia. W [I KO 69/22](https://lexedit.ai/orzeczenia/i-ko-69-22/wznowienie-postepowania-karnego-nowe-dowody-269044) SN wznowił postępowanie po ujawnieniu zeznań świadka A.C., który przyznał się do fałszowania dokumentów i wskazał na rolę pokrzywdzonego — co rzucało zupełnie nowe światło na okoliczności sprawy. Podobnie w „nowe fakty i dowody nieznane Sądom rozpoznającym sprawę" ([V KO 20/15](https://lexedit.ai/orzeczenia/v-ko-20-15/wznowienie-postepowania-niepodleglosciowy-charakter-dzialalnosci-2065729)) SN wznowił postępowanie w sprawie z okresu PRL, gdy publikacje historyczne i zeznania świadków z IPN wskazały na niepodległościowy, a nie kryminalny charakter działalności skazanego. W [V KO 62/12](https://lexedit.ai/orzeczenia/v-ko-62-12/wznowienie-postepowania-wyrok-z-1948-ipn-461805) nowe dowody z akt IPN podważyły ustalenia, że działalność skazanego miała charakter pospolity, co również doprowadziło do wznowienia. --- **Źródła:** - [art. 540 § 1 pkt 2 k.p.k.](https://lexedit.ai/przepisy/kodeks-postepowania-karnego/art-540) - I KO 69/22 (SN, 28.03.2023) - I KO 45/22 (SN, 14.07.2022) - I KO 90/22 (SN, 18.07.2023) - III KO 85/18 (SN, 06.09.2018) - III KO 7/20 (SN, 25.02.2020) - IV KO 22/17 (SN, 15.11.2017) - IV KO 42/12 (SN, 11.09.2012) - II KO 2/16 (SN, 16.03.2016) - V KO 62/23 (SN, 07.02.2024) - V KO 20/15 (SN, 23.04.2015) - V KO 62/12 (SN, 06.12.2012) ## Źródła (orzeczenia) - [I KO 69/22](https://lexedit.ai/orzeczenia/i-ko-69-22/wznowienie-postepowania-karnego-nowe-dowody-269044) — Sąd Najwyższy — wyrok z 2023-03-28 > „nowe dowody rozumieć należy nie tylko nieznane przedtem źródło dowodowe (np. świadek, biegły), lecz także nieznany środek dowodowy" - [I KO 90/22](https://lexedit.ai/orzeczenia/i-ko-90-22/wznowienie-postepowania-karnego-nowe-dowody-426326) — Sąd Najwyższy — wyrok z 2023-07-18 > „Ciężar wykazania nowości faktu lub dowodu spoczywa na wnioskodawcy" - [I KO 45/22](https://lexedit.ai/orzeczenia/i-ko-45-22/wznowienie-postepowania-karnego-nowe-dowody-674827) — Sąd Najwyższy — wyrok z 2022-07-14 > „To, że wnioski dowodowe strony zostały oddalone, nie czyni tych dowodów nieznanymi sądowi, a tym bardziej stronie, wedle konstrukcji zwanej propter nova" - [III KO 85/18](https://lexedit.ai/orzeczenia/iii-ko-85-18/wznowienie-postepowania-nowe-dowody-sad-najwyzszy-520590) — Sąd Najwyższy — wyrok z 2018-09-06 > „przepis art. 540 § 1 pkt 2 k.p.k. nie pozwala na uznanie dowodu za nowy w zależności od fazy postępowania jurysdykcyjnego, w której taki dowód został zgłoszony" - [IV KO 22/17](https://lexedit.ai/orzeczenia/iv-ko-22-17/wznowienie-postepowania-karnego-nowe-dowody-2148289) — Sąd Najwyższy — wyrok z 2017-11-15 > „postępowanie karne podlega wznowieniu nie w razie ujawnienia się po wydaniu wyroku jakichkolwiek nowych faktów lub dowodów nieznanych przedtem sądowi, czy też zgłoszenia jakichkolwiek wątpliwości co do trafności zapadłego rozstrzygnięcia, ale jedynie wtedy, gdy nowe fakty lub dowody wiarygodnie podważają prawdziwość dokonanych, istotnych ustaleń faktycznych" - [IV KO 42/12](https://lexedit.ai/orzeczenia/iv-ko-42-12/wznowienie-postepowania-nowy-dowod-sad-najwyzszy-218331) — Sąd Najwyższy — wyrok z 2012-09-11 > „nie wskazuje on na wysokie prawdopodobieństwo błędności prawomocnego wyroku w zakresie trzech przypisanych skazanemu (wskazanych we wniosku) przestępstw ani tego, że w wyniku wznowienia postępowania zapadnie w tym zakresie orzeczenie odmienne od poprzedniego" - [II KO 2/16](https://lexedit.ai/orzeczenia/ii-ko-2-16/zasadzenie-zadoscuczynienia-za-niesluszne-aresztowanie-2205253) — Sąd Okręgowy w Słupsku — wyrok z 2017-03-07 - [III KO 7/20](https://lexedit.ai/orzeczenia/iii-ko-7-20/wznowienie-postepowania-prywatna-opinia-bledem-618981) — Sąd Najwyższy — wyrok z 2020-02-25 > „nowo sporządzoną opinię biegłego, przygotowaną w oparciu o ten sam materiał dowodowy, prezentującą tylko inne oceny dotyczące ustalonych wcześniej faktów nie można uznać za dowód nowy" - [V KO 62/23](https://lexedit.ai/orzeczenia/v-ko-62-23/wznowienie-postepowania-karnego-oddalone-nowe-dowody-495908) — Sąd Najwyższy — wyrok z 2024-02-07 > „Nowe fakty lub dowody muszą być przy tym tego rodzaju, by wskazywały na wysokie prawdopodobieństwo błędności wyroku skazującego" - [V KO 20/15](https://lexedit.ai/orzeczenia/v-ko-20-15/wznowienie-postepowania-niepodleglosciowy-charakter-dzialalnosci-2065729) — Sąd Najwyższy — wyrok z 2015-04-23 > „nowe fakty i dowody nieznane wcześniej Sądom rozpoznającym sprawę" - [V KO 62/12](https://lexedit.ai/orzeczenia/v-ko-62-12/wznowienie-postepowania-wyrok-z-1948-ipn-461805) — Sąd Najwyższy — wyrok z 2012-12-06 ## Przepisy - [art. 540 § 1 pkt 2 k.p.k.](https://lexedit.ai/przepisy/kodeks-postepowania-karnego/art-540) — Kodeks postępowania karnego --- **Lexedit** — agent AI do researchu prawnego po polskim prawie: 1,4 mln orzeczeń (SN, NSA, WSA, sądy apelacyjne), 100 tys. aktów prawnych z wersjami historycznymi. Każde cytowanie w memo jest klikalne i weryfikowane względem treści źródła. Wypróbuj: https://lexedit.ai/research Więcej odpowiedzi: https://lexedit.ai/odpowiedzi · Indeks dla agentów AI: https://lexedit.ai/llms.txt