TL;DR
Sąd Najwyższy wstrzymuje wykonanie kary na czas rozpoznania kasacji wyłącznie wyjątkowo — gdy z pobieżnej analizy kasacji wynika niemal pewna jej zasadność (zwłaszcza z uwagi na bezwzględną przyczynę odwoławczą lub oczywistą wadliwość wyroku), a wykonanie kary przed rozpoznaniem spowodowałoby dla skazanego wyjątkowo dolegliwe i w zasadzie nieodwracalne skutki. Samo wniesienie kasacji nigdy nie wystarcza.
1. Charakter wyjątkowy instytucji — zasada bezzwłocznej wykonalności
Podstawą prawną jest art. 532 § 1 k.p.k., który stanowi, że SN „może" wstrzymać wykonanie zaskarżonego orzeczenia — przepis ten nie formułuje przesłanek, lecz jest wyjątkiem od zasady bezzwłocznego wykonalności prawomocnych orzeczeń (art. 9 § 1 k.k.w.). SN wielokrotnie podkreślał, że instytucja ta „ma niewątpliwie charakter wyjątkowy" i „nie podlega wykładni rozszerzającej". W postanowieniu „wstrzymanie wykonania orzeczenia ma niewątpliwie charakter wyjątkowy, wprowadza bowiem odstępstwo od zasady niezwłocznej wykonalności prawomocnych orzeczeń" → IV KK 520/24. Podobnie w „wstrzymanie wykonania orzeczenia winno być uzasadnione szczególnymi i jednoznacznymi w swej wymowie okolicznościami" → III KK 553/22. Prawomocny wyrok korzysta z domniemania prawidłowości (res iudicata pro veritate accipitur).
2. Oczywista zasadność zarzutów kasacyjnych — kluczowa przesłanka
SN wymaga, by zarzuty kasacyjne wskazywały na ich „oczywistą zasadność" lub by prawdopodobieństwo uwzględnienia kasacji było „nieomal zbliżone do pewności". W „skorzystanie z rozwiązania przewidzianego w art. 532 § 1 k.p.k. może mieć miejsce tylko wówczas, gdy charakter zarzutów kasacyjnych wskazuje na oczywistą ich zasadność" → II KK 417/18. W „prawdopodobieństwo uwzględnienia kasacji musiałoby być nieomal zbliżone do pewności, oczywistości" → IV KK 520/24. Gdy zarzuty dotyczą rażącego naruszenia prawa procesowego, ale nie są „wręcz rzucające się w oczy", SN odmawia wstrzymania — jak w II KK 417/18, gdzie SN stwierdził, że argumentacja obrońców „nie jest tego rodzaju, aby można było mówić o ewidentnej, a więc 'wręcz rzucającej się w oczy', wadliwości kwestionowanego wyroku".
3. Bezwzględna przyczyna odwoławcza — najsilniejszy argument
Zarzut z art. 439 § 1 pkt 2 k.p.k. (nienależyte obsadzenie sądu) jest jednym z najczęstszych powodów uwzględnienia wniosku. W II KK 23/25 SN wskazał, że wstępna ocena zarzutu bezwzględnej przyczyny odwoławczej z art. 439 § 1 pkt 2 k.p.k. „wskazuje na znaczne prawdopodobieństwo zasadności kasacji w tym zakresie". Jednak sama bezwzględna przyczyna odwoławcza nie wystarczy — trzeba wykazać też nieodwracalne skutki. W II KK 23/22 SN stwierdził „wysokie prawdopodobieństwo uchylenia zaskarżonego wyroku" z powodu art. 439 § 1 pkt 2 k.p.k., ale odmówił wstrzymania, bo obrońca „nie wykazał szczególnych i wyjątkowych okoliczności prowadzących do wniosku, że wykonanie kary pozbawienia wolności orzeczonej wobec P. Ł. mogłoby wywołać nieodwracalne, niekorzystne dla skazanego skutki".
4. Nieodwracalne i wyjątkowo dolegliwe skutki — druga niezbędna przesłanka
SN łączy dwie przesłanki: oczywistą zasadność kasacji oraz ryzyko nieodwracalnych skutków. W „wykonywanie lub wykonanie orzeczenia, przed rozpoznaniem skargi kasacyjnej spowodowałoby dla osoby skazanej wyjątkowo dolegliwe skutki i w zasadzie nieodwracalne skutki" → IV KK 520/24. W I KK 77/25 SN wstrzymał wykonanie wyroku łącznego, bo „wykonania tej kary przed rozpoznaniem kasacji doprowadziłoby do nieodwracalnych skutków dla skazanej" — połączono kary z warunkowym zawieszeniem i orzeczono karę łączną bez zawieszenia, mimo niespełnienia warunków. Z kolei w IV KK 2/24 SN wstrzymał wykonanie kary 1 roku i 2 miesięcy pozbawienia wolności, bo skazany „wykonał blisko połowę orzeczonej kary", a prokurator poparł wniosek — SN uznał, że „w pełni zasadne było skorzystanie z dobrodziejstwa względnej suspensywności kasacji".
5. Czego SN nie traktuje jako przesłanki — sytuacja osobista i rodzinna
Okoliczności osobiste i rodzinne skazanego nie mogą stanowić podstawy wstrzymania wykonania przez SN — te kwestie należą do prawa karnego wykonawczego (odroczenie, przerwa). W „okoliczności dotyczące sytuacji osobistej, czy rodzinnej strony, nie mogą być podnoszone jako przesłanki do wstrzymania wykonania orzeczenia" → IV KK 520/24. Podobnie w V KK 5/25 SN podkreślił, że „sama dolegliwość wykonania kary nie jest wystarczającym powodem do wstrzymania jej wykonania". Lapidarny wniosek bez argumentacji również nie pomaga — jak w „wniosek o wstrzymanie wykonania zaskarżonego orzeczenia w niezwykle lapidarny sposób, bez szczegółowej argumentacji" → III KK 553/22.
6. Stanowisko prokuratora i ryzyko odbycia kary przed rozpoznaniem kasacji
Poparcie wniosku przez prokuratora istotnie wzmacnia szanse skazanego. W IV KK 2/24 SN wprost wskazał, że „oskarżyciel publiczny w odpowiedzi na kasację postulował jej częściowe uwzględnienie oraz poparł wniosek o wstrzymanie wykonania orzeczenia". Ryzyko odbycia większości lub całości krótkoterminowej kary przed rozpoznaniem kasacji również przemawia za wstrzymaniem — w IV KK 85/23 SN uwzględnił wniosek, dostrzegając „ryzyko odbycia jeszcze przed rozpoznaniem kasacji większości kary roku pozbawienia wolności", przy czym zastrzegł, że „fakt wstrzymania wykonania zaskarżonego kasacją wyroku w żadnym razie nie może być rozumiany jako przesądzający o zasadności kasacji".
Źródła: II KK 23/25 (SN, 4.2.2025), I KK 77/25 (SN, 4.3.2025), IV KK 520/24 (SN, 14.2.2025), IV KK 2/24 (SN, 14.3.2024), IV KK 85/23 (SN, 9.5.2023), II KK 468/24 (SN, 13.12.2024), II KK 417/18 (SN, 22.11.2018), II KK 23/22 (SN, 25.2.2022), III KK 553/22 (SN, 28.12.2022), V KK 5/25 (SN, 11.2.2025); art. 532 § 1 k.p.k., art. 9 § 1 k.k.w., art. 439 § 1 pkt 2 k.p.k..