Jak policjant uzyskuje wyrównanie ekwiwalentu za niewykorzystany urlop po wyroku TK?
Policjant, który otrzymał ekwiwalent za niewykorzystany urlop według niekonstytucyjnego przelicznika 1/30 uposażenia, ma prawo do wyrównania na podstawie wyroku TK z 30 października 2018 r. (K 7/15). Wyrównanie uzyskuje się w trybie administracyjnym — składając wniosek do komendanta, a w razie odmowy — skargę do WSA. Ekwiwalent należy przeliczyć według wynagrodzenia za dzień roboczy (współczynnik 1/21), również za okres przed 6 listopada 2018 r.
1. Dlaczego stary przelicznik 1/30 był niekonstytucyjny?
Trybunał Konstytucyjny wyrokiem K 7/15 orzekł, że art. 115a ustawy o Policji w zakresie ustalania ekwiwalentu w wysokości 1/30 miesięcznego uposażenia jest niezgodny z art. 66 ust. 2 konstytucja w zw. z art. 31 ust. 3 konstytucja. TK wskazał, że świadczeniem ekwiwalentnym za przepracowany dzień urlopu jest wynagrodzenie za jeden dzień roboczy. Przelicznik 1/30 zaniżał wartość urlopu, ponieważ miesiąc liczy średnio 21 dni roboczych, a nie 30. NSA potwierdził, że „niekonstytucyjny przepis stracił moc obowiązującą i nie może być podstawą orzekania w procesie stosowania prawa niezależnie od tego, czy rozstrzygnięcie dotyczy stanu faktycznego sprzed ogłoszenia orzeczenia Trybunału" → III OSK 7459/21.
2. Jaką drogą dochodzić wyrównania — administracyjną czy cywilną?
Sprawy o wypłatę ekwiwalentu za niewykorzystany urlop rozstrzygane są w drodze decyzji administracyjnej. NSA wprost potwierdził, że odmowa wypłaty następuje decyzją, a więc kontrola należy do sądownictwa administracyjnego. III OSK 3926/21 — organ ma obowiązek wydać rozstrzygnięcie, a sąd może uchylić decyzję odmowną. Tryb cywilny nie wchodzi w rachubę, ponieważ roszczenie nie jest roszczeniem o zapłatę w ścisłym sensie cywilnym, lecz żądaniem realizacji prawa do świadczenia publicznoprawnego.
3. Czy przepisy przejściowe blokują wyrównanie za okres przed 6 listopada 2018 r.?
Nowelizacja z 2020 r. wprowadziła art. 9 ust. 1 ustawy nowelizującej, który zdawał się ograniczać stosowanie nowego współczynnika 1/21 do policjantów zwolnionych od 6 listopada 2018 r. Organy Policji masowo odmawiały wyrównania za okres sprzed tej daty. NSA konsekwentnie odrzuca taką wykładnię. „nieprawidłowa jest literalna wykładnia art. 9 ust. 1 ustawy nowelizującej, która uniemożliwia zastosowanie zgodnych z Konstytucją RP zasad obliczania ekwiwalentu" → III OSK 6371/21. Sąd uznał, że pojęcie „zasad" w przepisie intertemporalnym odnosi się do norm kształtujących prawo do urlopu, a nie do samego przelicznika. „nie można przyjąć, aby art. 9 ust. 1 ww. ustawy stanowił przeszkodę do stosowania art. 115a ustawy o Policji w brzmieniu obowiązującym od 1 października 2020 r." → III OSK 835/23.
4. Co z zarzutem „wtórnej niekonstytucyjności"?
Stosowanie przez organy starego przelicznika 1/30 na podstawie przepisów przejściowych prowadziłoby do tzw. wtórnej niekonstytucyjności — powtórzenia rozwiązań już uznanych za niekonstytucyjne. NSA wielokrotnie podkreślał, że „zabieg taki implicite prowadzi do wtórnej niekonstytucyjności, czyli powtarzania przez ustawodawcę rozwiązań normatywnych już raz uznanych za niekonstytucyjne" → III OSK 6371/21. WSA w Krakowie dodał, że „prawo to gwarantowane jest w art. 66 ust. 2 Konstytucji w sposób bezwarunkowy" → III SA/Kr 1456/21.
5. Czy roszczenie się przedawnia?
Kluczowa kwestia: bieg terminu przedawnienia rozpoczyna się dopiero od daty wejścia w życie wyroku TK, a nie od daty zwolnienia ze służby. III OSK 6464/21 — bieg terminu rozpoczął się 6 listopada 2018 r. WSA w Gdańsku wcześniej uznał, że „nie można przyjąć, że przedawniło się roszczenie, które dotychczas nie istniało" → III SA/Gd 189/19.
6. Czy brak nowelizacji zwalnia organ z obowiązku wypłaty?
Nie. NSA stanowczo podkreślił, że sytuacja prawna jednostki nie może być uzależniona od sprawności parlamentu. „Sytuacja prawna jednostki, która była adresatem niekonstytucyjnej regulacji, nie może być bowiem uzależniona od woli i sprawności parlamentu w wykonaniu orzeczenia Trybunału Konstytucyjnego" → III OSK 1657/21. Sądy mają obowiązek dokonywać prokonstytucyjnej wykładni prawa i rekonstruować normę zgodnie z Konstytucją, nawet gdy ustawodawca zwleka z nowelizacją. „sędziowie w sprawowaniu wymiaru sprawiedliwości są niezawiśli i podlegają wyłącznie Konstytucji oraz ustawom" → III OSK 1606/23.
Źródła: K 7/15 (TK, 30.10.2018); III OSK 7459/21 (NSA, 14.2.2024); III OSK 6371/21 (NSA, 9.1.2024); III OSK 835/23 (NSA, 25.6.2024); III OSK 3926/21 (NSA, 13.3.2024); III OSK 6464/21 (NSA, 23.1.2024); III OSK 1657/21 (NSA, 2.2.2023); III OSK 1606/23 (NSA, 3.9.2024); III SA/Kr 1456/21 (WSA Kraków, 8.2.2022); III SA/Gd 189/19 (WSA Gdańsk, 23.5.2019); III OSK 5547/21 (NSA, 27.10.2023). Przepisy: art. 115a ustawy o Policji; art. 66 ust. 2 konstytucja; art. 31 ust. 3 konstytucja; art. 190 ust. 4 konstytucja; art. 9 ust. 1 ustawy nowelizującej z 14.8.2020.
Uwaga: art. 115a ustawy o Policji nie jest zindeksowany w bazie przepisów — powołanie opiera się na treści orzeczeń sądowych, które cytują ten przepis wprost.