EPU i e-sąd — jak działa elektroniczne postępowanie upominawcze, opłaty i sprzeciw

Sprawa o zapłatę faktury, niespłaconej pożyczki czy zaległego czynszu najczęściej zaczyna się nie od klasycznego pozwu, lecz od elektronicznego postępowania upominawczego (EPU) — trybu, w którym pozew wnosi się przez internet, a sąd wydaje nakaz zapłaty bez rozprawy. Potocznie sąd rozpoznający te sprawy nazywa się e-sądem.

EPU jest tańsze i szybsze niż zwykły proces, ale ma sztywne granice: nadaje się tylko do części roszczeń, a każdy nakaz można obalić prostym sprzeciwem. Ten przewodnik pokazuje, kiedy EPU się opłaca, ile kosztuje i co dzieje się po sprzeciwie — od strony wierzyciela i od strony pozwanego.

Co to jest EPU i kiedy warto

EPU to odrębny tryb postępowania cywilnego, w którym całą sprawę prowadzi się elektronicznie: powód składa pozew online, dołącza (opisuje) dowody bez konieczności ich załączania na tym etapie, a sąd — jeżeli roszczenie nie budzi wątpliwości — wydaje nakaz zapłaty. Do EPU stosuje się przepisy o postępowaniu upominawczym, z odrębnościami wynikającymi z art. 505(28) § 1 k.p.c.

Tryb ten warto rozważyć, gdy:

• roszczenie jest pieniężne i w miarę bezsporne (faktura, umowa pożyczki, czynsz, rata),
• zależy Ci na niższej opłacie od pozwu (1/4 opłaty zwykłej — o tym niżej),
• chcesz szybko uzyskać tytuł, który po uprawomocnieniu pozwala ruszyć do komornika.

EPU jest natomiast nietrafionym wyborem tam, gdzie spodziewasz się realnego sporu — jeśli pozwany wniesie sprzeciw, nakaz upada, a Ty i tak trafisz do zwykłego procesu, tyle że po drodze.

Jakie sprawy nadają się do EPU

Granice EPU są ustawowe i wąskie:

• Tylko roszczenia pieniężne. Nakaz zapłaty nie może być wydany, gdy roszczenie jest inne niż pieniężne (art. 505(28) § 2 k.p.c.).
• Tylko roszczenia „świeże". W EPU można dochodzić wyłącznie roszczeń, które stały się wymagalne w okresie trzech lat przed dniem wniesienia pozwu (art. 505(29a) k.p.c.). Starsze należności trzeba dochodzić w zwykłym trybie.
• Nie, gdy doręczenie za granicę. Nakaz nie może być wydany, gdy doręczenie pozwanemu miałoby nastąpić za granicą (art. 505(28) § 2 k.p.c.).

W pozostałym zakresie obowiązują zasady postępowania upominawczego — z odrębnościami przewidzianymi dla EPU (art. 505(28) § 1 k.p.c.).

Ile kosztuje pozew w EPU

Największa przewaga kosztowa EPU to obniżona opłata sądowa. W EPU pobiera się 1/4 opłaty, jaką pobrano by od takiego samego pozwu w zwykłym trybie (art. 19 ust. 2 pkt 2 u.k.s.c.), przy czym:

• opłata nie może być niższa niż 30 zł (art. 20 ust. 1 u.k.s.c.),
• jej końcówkę zaokrągla się w górę (art. 21 u.k.s.c.).

Dla wartości przedmiotu sporu powyżej 20 000 zł oznacza to efektywnie 1,25% tej wartości. W praktyce:

Wartość przedmiotu sporu	Opłata w zwykłym trybie	Opłata w EPU (1/4)
10 000 zł	500 zł	125 zł
50 000 zł	2 500 zł	625 zł

Wysokość opłaty w swojej sprawie policzysz w kalkulatorze opłaty w EPU.

Co dzieje się po sprzeciwie

Sprzeciw w EPU jest wyjątkowo odformalizowany — do sprzeciwu nie dołącza się dowodów (art. 505(35) k.p.c.). Skutek jest jednak dotkliwy dla powoda: nakaz zapłaty traci moc w części zaskarżonej sprzeciwem (art. 505 § 2 k.p.c.), a sąd umarza postępowanie w zakresie, w którym nakaz utracił moc (art. 505(36) k.p.c.).

Inaczej niż w zwykłym postępowaniu upominawczym sprawa nie trafia automatycznie na rozprawę. To powód decyduje, czy będzie dochodził roszczenia ponownie — tym razem w zwykłym trybie, z pełnym materiałem dowodowym. Uiszczona w EPU opłata nie przepada: jeżeli powód wniesie pozew o to samo roszczenie w zwykłym trybie, zalicza się ją na poczet opłaty od nowego pozwu (art. 505(37) § 2 k.p.c.).

Koszty zastępstwa procesowego w EPU

W EPU stawki minimalne pełnomocnika są niższe niż w zwykłym procesie — określa je tabela z § 3 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości (od 60 zł do 7200 zł, w zależności od wartości przedmiotu sprawy). Po skutecznym wniesieniu sprzeciwu, gdy sprawa toczy się dalej na zasadach ogólnych, stawkę ustala się według zasad ogólnych (§ 3 ust. 2 rozporządzenia).

Dla obu stron ma to praktyczny wymiar: przegrana już po przejściu sprawy do zwykłego trybu wiąże się z wyższymi kosztami zastępstwa strony przeciwnej niż zakończenie sprawy na etapie samego EPU. Konkretne stawki policzysz w kalkulatorze kosztów zastępstwa procesowego.

Perspektywa pozwanego — sprzeciw

Jeśli to Ty otrzymałeś nakaz zapłaty z e-sądu, kluczowy jest termin dwóch tygodni od doręczenia nakazu. Wniesienie sprzeciwu w terminie obala nakaz w zaskarżonej części — a w EPU do sprzeciwu nie dołącza się nawet dowodów (art. 505(35) k.p.c.). Jak to zrobić krok po kroku, opisujemy we wzorze sprzeciwu od nakazu zapłaty.

Zanim ruszysz do sądu — wezwanie do zapłaty

Po stronie wierzyciela dobrą praktyką (a często i wymogiem dowodowym) jest wcześniejsze wezwanie do zapłaty. To pismo, które przy świadczeniu bezterminowym czyni roszczenie wymagalnym, a w pozwie stanowi dowód próby pozasądowego rozwiązania sporu. Gotowy schemat znajdziesz we wzorze wezwania do zapłaty.

---

Artykuł ma charakter przeglądowy i nie stanowi porady prawnej. Stan prawny na dzień publikacji.