VI ACa 1846/13
Podsumowanie
Przejdź do pełnego tekstuSprawa dotyczyła roszczenia o zachowek, wniesionego przez G. K. i P. L. przeciwko T. Ś., który otrzymał w drodze darowizny cały spadek po ojcu, K. Ś. Sąd Okręgowy w Warszawie zasądził na rzecz każdego z powodów kwoty po 57 088 zł tytułem zachowku. Pozwany w apelacji zarzucał naruszenie art. 5 k.c. przez brak jego zastosowania, naruszenie art. 233 § 1 k.p.c. oraz błąd w ustaleniach faktycznych. Sąd Apelacyjny w Warszawie, rozpoznając apelację, podzielił ustalenia faktyczne Sądu Okręgowego, w tym wartość darowanego lokalu mieszkalnego na 342 528 zł. Oddalił jednak zarzuty naruszenia prawa procesowego, uznając je za bezzasadne. Sąd Apelacyjny stwierdził, że choć pozwany podnosił argumenty oparte na art. 5 k.c. (zasady współżycia społecznego), to jednak nie można uznać, aby żądanie powodów stanowiło nadużycie prawa, zwłaszcza w kontekście ich trudnej sytuacji materialnej. Kluczową dla rozstrzygnięcia okazała się jednak kwestia prawna dotycząca obliczenia udziału spadkowego. Sąd Apelacyjny uznał, że Sąd Okręgowy błędnie pominął przy obliczaniu udziału spadkowego żonę spadkodawcy, która odrzuciła spadek. Zgodnie z art. 992 k.c., przy ustalaniu udziału spadkowego uwzględnia się także spadkobierców, którzy spadek odrzucili. W związku z tym, udział spadkowy powodów powinien wynosić ¼, a nie 1/3, co skutkowało obniżeniem należnego im zachowku do kwoty 40 566 zł na rzecz każdego z nich. Sąd Apelacyjny zmienił zaskarżony wyrok w tym zakresie, obniżając zasądzone kwoty, a w pozostałej części apelację oddalił. Rozstrzygnięcie o kosztach postępowania apelacyjnego nastąpiło przy uwzględnieniu stopnia wygranej pozwanego.
Przeanalizuj tę sprawę w pełnym kontekście orzecznictwa.
Analiza orzecznictwa · odpowiedzi na pytania · badanie przepisów · drafting pism.
Wartość praktyczna
Siła precedensu: WysokaInterpretacja art. 992 k.c. w kontekście obliczania zachowku, gdy spadkobierca odrzucił spadek. Granice stosowania art. 5 k.c. w sprawach o zachowek.
Każda sprawa o zachowek ma indywidualny charakter, a zastosowanie art. 5 k.c. wymaga oceny konkretnych okoliczności.
Zagadnienia prawne (2)
Czy żądanie zapłaty sumy pieniężnej odpowiadającej wysokości zachowku stanowi nadużycie prawa podmiotowego w rozumieniu art. 5 k.c., zwłaszcza gdy jedynym składnikiem spadku jest nieruchomość mieszkalna, która służy zaspokojeniu potrzeb mieszkaniowych zobowiązanego do zapłaty zachowku?
Odpowiedź sądu
Nie, w niniejszej sprawie żądanie powodów nie stanowi nadużycia prawa w rozumieniu art. 5 k.c. Choć dopuszczalna jest obrona oparta na art. 5 k.c. w sprawach o zachowek, zakres zastosowania tego przepisu powinien być wąski. Ocena sądu nie powinna pomijać, że prawa do zachowku służą urzeczywistnieniu obowiązków moralnych spadkodawcy wobec najbliższych. Obniżenie wysokości zachowku może mieć miejsce jedynie w przypadkach zupełnie wyjątkowych.
Uzasadnienie
Sąd Apelacyjny uznał, że choć pozwany podnosił argumenty oparte na art. 5 k.c., to nie można uznać żądania powodów za nadużycie prawa. Podkreślono, że zachowek służy realizacji obowiązków moralnych spadkodawcy. Wskazano, że sytuacje jaskrawo niesprawiedliwe, uzasadniające zastosowanie art. 5 k.c., obejmują m.in. przypadki, gdy roszczenie o zachowek nie zapewnia uprawnionemu realnej korzyści, a w spadku jest tylko nieruchomość mieszkalna służąca zaspokojeniu potrzeb mieszkaniowych zobowiązanego. W tej sprawie, mimo trudnej sytuacji materialnej stron, pozwany mógł zaspokoić swoje potrzeby mieszkaniowe poprzez sprzedaż większego mieszkania i zakup mniejszego, a uzyskana różnica mogłaby posłużyć do spłaty zachowku.
Jak należy obliczyć udział spadkowy stanowiący podstawę do obliczania zachowku, uwzględniając spadkobierców, którzy spadek odrzucili?Ratio decidendi
Odpowiedź sądu
Przy ustalaniu udziału spadkowego stanowiącego podstawę do obliczania zachowku uwzględnia się także spadkobierców niegodnych oraz spadkobierców, którzy spadek odrzucili, natomiast nie uwzględnia się spadkobierców, którzy zrzekli się dziedziczenia albo zostali wydziedziczeni.
Uzasadnienie
Sąd Apelacyjny stwierdził, że Sąd Okręgowy błędnie pominął przy obliczaniu udziału spadkowego żonę spadkodawcy, która odrzuciła spadek. Zgodnie z art. 992 k.c., spadkobiercy, którzy odrzucili spadek, są uwzględniani przy ustalaniu udziału spadkowego stanowiącego podstawę obliczenia zachowku. W związku z tym, udział spadkowy powodów powinien być niższy, co skutkowało obniżeniem zasądzonej kwoty zachowku.
Strony
| Nazwa | Typ | Rola |
|---|---|---|
| G. K. | osoba_fizyczna | powód |
| P. L. | osoba_fizyczna | powód |
| T. Ś. | osoba_fizyczna | pozwany |
| K. Ś. | osoba_fizyczna | spadkodawca |
| A. Ś. | osoba_fizyczna | żona spadkodawcy |
| K. | osoba_fizyczna | zstępny pozwanego |
| M. | osoba_fizyczna | zstępna pozwanego |
Przepisy (12)
Główne
k.c. art. 991 § § 1 i 2
Kodeks cywilny
Określa krąg osób uprawnionych do zachowku oraz wysokość przypadającego im zachowku (dwie trzecie lub połowa wartości udziału spadkowego).
k.c. art. 1000
Kodeks cywilny
Przysługuje przeciwko osobie obdarowanej roszczenie o zapłatę sumy pieniężnej potrzebnej do pokrycia zachowku albo do jego uzupełnienia, jeżeli uprawniony nie otrzymał należnego mu zachowku od spadkobiercy.
k.c. art. 992
Kodeks cywilny
Przy ustalaniu udziału spadkowego stanowiącego podstawę do obliczania zachowku uwzględnia się także spadkobierców niegodnych oraz spadkobierców, którzy spadek odrzucili, natomiast nie uwzględnia się spadkobierców, którzy zrzekli się dziedziczenia albo zostali wydziedziczeni.
Pomocnicze
k.c. art. 1008
Kodeks cywilny
Skutki wydziedziczenia nie obejmują zstępnych wydziedziczonego.
k.c. art. 1011
Kodeks cywilny
Zstępni wydziedziczonego są uprawnieni do zachowku, chociażby przeżył on spadkodawcę.
k.c. art. 5
Kodeks cywilny
Nie można czynić ze swego prawa użytku, który by był sprzeczny z zasadami współżycia społecznego lub z przeznaczeniem tego prawa.
k.p.c. art. 233 § § 1
Kodeks postępowania cywilnego
Sąd ocenia wiarygodność i moc dowodów według własnego przekonania, na podstawie wszechstronnego rozważenia zebranego materiału.
k.p.c. art. 227
Kodeks postępowania cywilnego
Przedmiotem dowodu są fakty istotne dla rozstrzygnięcia.
k.p.c. art. 381
Kodeks postępowania cywilnego
Sąd drugiej instancji może pominąć nowe fakty i dowody, jeżeli strona mogła je powołać w postępowaniu przed sądem pierwszej instancji.
k.p.c. art. 386 § § 1
Kodeks postępowania cywilnego
Sąd drugiej instancji zmienia zaskarżony wyrok, jeżeli uzna, że zachodzi naruszenie prawa materialnego.
k.p.c. art. 385
Kodeks postępowania cywilnego
Sąd drugiej instancji oddala apelację, jeżeli jest ona bezzasadna.
k.p.c. art. 100
Kodeks postępowania cywilnego
W razie wzajemnego zniesienia się skutków, o których mowa w art. 98 i 99, lub w razie uwzględnienia powództwa tylko w części, koszty będą zniesione lub stosunkowo rozdzielone.
Argumenty
Skuteczne argumenty
Błędne obliczenie udziału spadkowego przez Sąd Okręgowy z uwagi na pominięcie spadkobiercy, który odrzucił spadek (art. 992 k.c.).
Odrzucone argumenty
Naruszenie art. 5 k.c. przez brak zastosowania i uznanie, że żądanie zachowku nie jest nadużyciem prawa. • Naruszenie art. 233 § 1 k.p.c. przez pominięcie części materiału dowodowego. • Naruszenie art. 227 k.p.c. w zw. z art. 233 § 1 k.p.c. przez niedokonanie wszechstronnego rozważenia materiału dowodowego. • Błąd w ustaleniach faktycznych przez pominięcie niewłaściwego zachowania powodów wobec spadkodawcy.
Godne uwagi sformułowania
roszczenie o zachowek staje się wymagalne z chwilą określenia przez Sąd jego wysokości według cen z daty orzekania. • zakres zastosowania art. 5 k.c. w sprawach o zachowek powinien być wąski. • prawa osoby uprawnionej do zachowku służą urzeczywistnieniu obowiązków moralnych, jakie spadkodawca ma wobec swoich najbliższych. • nie można czynić ze swego prawa użytku, który by był sprzeczny z zasadami współżycia społecznego lub z przeznaczeniem tego prawa. • przy ustalaniu udziału spadkowego stanowiącego podstawę do obliczania zachowku uwzględnia się także spadkobierców niegodnych oraz spadkobierców, którzy spadek odrzucili.
Skład orzekający
Jacek Sadomski
przewodniczący
Teresa Mróz
sędzia
Jolanta Pyźlak
sędzia-sprawozdawca
Informacje dodatkowe
Wartość precedensowa
Siła: Wysoka
Powoływalne dla: "Interpretacja art. 992 k.c. w kontekście obliczania zachowku, gdy spadkobierca odrzucił spadek. Granice stosowania art. 5 k.c. w sprawach o zachowek."
Ograniczenia: Każda sprawa o zachowek ma indywidualny charakter, a zastosowanie art. 5 k.c. wymaga oceny konkretnych okoliczności.
Wartość merytoryczna
Ocena: 7/10
Sprawa dotyczy kwestii zachowku, który jest często problematyczny w praktyce, a także porusza temat stosowania klauzuli zasad współżycia społecznego (art. 5 k.c.) w kontekście dziedziczenia.
“Czy można obniżyć zachowek, jeśli spadkobierca potrzebuje mieszkania? Sąd Apelacyjny wyjaśnia.”
Dane finansowe
WPS: 100 000 PLN
zachowek: 40 566 PLN
zachowek: 40 566 PLN
Sektor
nieruchomości
Twój asystent do analizy prawnej.
Zadaj pytanie prawne, zleć analizę orzecznictwa i przepisów, lub poproś o projekt pisma — AI przeszuka 1,4 mln orzeczeń i aktualne akty prawne.
- Analiza orzecznictwa i przepisów
- Drafting pism i dokumentów
- Odpowiedzi na pytania prawne
- Pogłębiona analiza z doktryny
Pełny tekst orzeczenia
Oryginalna treść postanowienia (niezmieniona). Otwiera się jako osobna strona.