V KK 104/22Wyłączenie sędziego sąd najwyższy
Podsumowanie
Przejdź do pełnego tekstuWniosek o wyłączenie sędziego Małgorzaty Bednarek od udziału w sprawie kasacyjnej o sygn. akt V KK 104/22 został złożony przez obrońcę skazanych P. B. i A. P. na podstawie art. 41 § 1 k.p.k. w zw. z art. 42 § 1 i 4 k.p.k. oraz art. 6 ust. 1 EKPC. Obrońca argumentował, że bezstronność sędziego należy postrzegać również w wymiarze instytucjonalnym, związanym z prawidłowością procedury jego powołania. Podkreślił, że nowelizacja ustawy o KRS z 2017 r. zmieniła sposób powoływania członków rady, co budzi wątpliwości co do niezależności i bezstronności tego organu, a w konsekwencji sędziów powołanych z jego rekomendacji. Sąd Najwyższy, rozpatrując wniosek, odniósł się do przepisów ustawy o Sądzie Najwyższym wprowadzonych nowelizacją z 2022 r., w tym art. 29 § 5, dopuszczającego badanie spełnienia wymogów bezstronności i niezawisłości sędziego. Stwierdził, że procedura ta nie wyklucza złożenia wniosku o wyłączenie sędziego na podstawie art. 41 § 1 k.p.k. Analizując dalej, Sąd Najwyższy przywołał swoje wcześniejsze orzecznictwo (m.in. postanowienie V KO 37/22, uchwałę I KZP 2/22) oraz orzecznictwo ETPC (wyrok w sprawie Reczkowicz przeciwko Polsce), które kwestionują niezależność i bezstronność sędziów powołanych przez KRS ukształtowaną po nowelizacji z 2017 r. Sąd uznał, że wątpliwości natury konwencyjnej i konstytucyjnej, dotyczące braku instytucjonalnych gwarancji bezstronności, uzasadniają uwzględnienie wniosku. Wskazał, że wyłączenie sędziego jest jedyną możliwością zapewnienia stronie postępowania składu sądu, który nie budzi takich zastrzeżeń, a także zapobieżenia negatywnym skutkom prawnym, takim jak wznowienie postępowania czy odpowiedzialność odszkodowawcza państwa. W konsekwencji, Sąd Najwyższy postanowił wyłączyć sędziego Małgorzatę Bednarek od udziału w sprawie.
Przeanalizuj tę sprawę w pełnym kontekście orzecznictwa.
Analiza orzecznictwa · odpowiedzi na pytania · badanie przepisów · drafting pism.
Zagadnienia prawne (3)
Czy wniosek o wyłączenie sędziego Sądu Najwyższego złożony na podstawie art. 41 § 1 k.p.k. jest dopuszczalny w świetle przepisów ustawy o Sądzie Najwyższym wprowadzonych nowelizacją z 2022 r.?Ratio decidendi
Odpowiedź sądu
Tak, złożenie wniosku o wyłączenie sędziego Sądu Najwyższego w trybie art. 41 § 1 k.p.k. jest dopuszczalne, mimo istnienia odrębnej procedury badającej bezstronność sędziego SN na gruncie ustawy o Sądzie Najwyższym.
Uzasadnienie
Sąd Najwyższy uznał, że procedura badająca bezstronność sędziego SN na gruncie ustawy o Sądzie Najwyższym i procedura wyłączenia sędziego na podstawie Kodeksu postępowania karnego, mimo pewnych elementów wspólnych, są odrębnymi procedurami prawnymi i nie wykluczają się wzajemnie.
Czy sędzia Sądu Najwyższego powołany na wniosek Krajowej Rady Sądownictwa ukształtowanej w trybie określonym przepisami ustawy z dnia 8 grudnia 2017 r. o zmianie ustawy o KRS, może być uznany za niezależnego i bezstronnego w rozumieniu art. 6 ust. 1 EKPC?Ratio decidendi
Odpowiedź sądu
Nie, udział w procedurze powoływania sędziów organu, jakim jest Krajowa Rada Sądownictwa w składzie ukształtowanym nowelą z 2017 r., który nie jest niezależny od władzy wykonawczej i ustawodawczej, skutkuje tym, że osoba powołana na urząd sędziego orzekając w określonej sprawie nie stanowi niezależnego i bezstronnego sądu ustanowionego ustawą w rozumieniu art. 6 ust. 1 EKPC.
Uzasadnienie
Sąd Najwyższy, opierając się na orzecznictwie ETPC (wyrok w sprawie Reczkowicz przeciwko Polsce) oraz własnym orzecznictwie (m.in. uchwała I KZP 2/22), stwierdził, że wadliwość procedury powołania sędziego SN przez KRS ukształtowaną po nowelizacji z 2017 r. rodzi uzasadnione wątpliwości co do jego bezstronności i niezależności, co uzasadnia wyłączenie sędziego od udziału w sprawie.
Czy wniosek o wyłączenie sędziego powinien uwzględniać szerszy aspekt gwarancyjny instytucji wyłączenia, obejmujący zapewnienie stronie dostępu do niezależnego i bezstronnego sądu?Ratio decidendi
Odpowiedź sądu
Tak, przepis art. 41 k.p.k. należy interpretować mając w polu widzenia szczególny aspekt gwarancyjny instytucji wyłączenia sędziego, tj. szerzej niż tylko w aspekcie istnienia obaw o stronniczość konkretnego sędziego; mianowicie słuszne jest również baczenie na konieczność zapewnienia stronie postępowania karnego dostępu do niezależnego i bezstronnego sądu.
Uzasadnienie
Sąd Najwyższy podkreślił, że celem instytucji wyłączenia sędziego jest nie tylko zapobieganie stronniczości, ale także zapewnienie dostępu do niezależnego i bezstronnego sądu, co może obejmować sądową kontrolę standardu niezależności i bezstronności sądu gwarantowanego przez Konstytucję RP, Kartę Praw Podstawowych UE oraz EKPC.
Rozstrzygnięcie
Strony
| Nazwa | Typ | Rola |
|---|---|---|
| P. B. | osoba_fizyczna | skazany |
| A. P. | osoba_fizyczna | skazany |
| Małgorzata Bednarek | osoba_fizyczna | sędzia |
Przepisy (11)
Główne
k.p.k. art. 41 § § 1
Kodeks postępowania karnego
Przepis należy interpretować szerzej niż tylko w aspekcie istnienia obaw o stronniczość konkretnego sędziego, uwzględniając konieczność zapewnienia stronie dostępu do niezależnego i bezstronnego sądu.
Pomocnicze
k.p.k. art. 42 § § 1
Kodeks postępowania karnego
k.p.k. art. 42 § § 4
Kodeks postępowania karnego
uSN art. 29 § § 5
Ustawa o Sądzie Najwyższym
Dopuszcza badanie spełnienia przez sędziego SN wymogów bezstronności i niezawisłości, ale nie wyklucza złożenia wniosku o wyłączenie sędziego w trybie art. 41 § 1 k.p.k.
uSN art. 29 § § 6
Ustawa o Sądzie Najwyższym
uSN art. 25 § § 21
Ustawa o Sądzie Najwyższym
Ustawa o zmianie ustawy o Sądzie Najwyższym oraz innych ustaw
Ustawa z dnia 8 grudnia 2017 r. o zmianie ustawy o Krajowej Radzie Sądownictwa oraz niektórych innych ustaw
k.p.k. art. 439 § § 1
Kodeks postępowania karnego
k.p.k. art. 540 § § 3
Kodeks postępowania karnego
Konstytucja RP art. 45 § ust. 1
Konstytucja Rzeczypospolitej Polskiej
Argumenty
Skuteczne argumenty
Wadliwość procedury powołania sędziego przez KRS ukształtowaną po nowelizacji z 2017 r. budzi wątpliwości co do jego bezstronności i niezależności. • Niezależność i bezstronność sędziego należy oceniać również w wymiarze instytucjonalnym, związanym z procedurą powołania. • Orzecznictwo ETPC (Reczkowicz przeciwko Polsce) oraz SN (V KO 37/22, I KZP 2/22) potwierdza brak niezależności i bezstronności sędziów powołanych w wadliwym trybie. • Wyłączenie sędziego jest konieczne dla zapewnienia stronie dostępu do niezależnego i bezstronnego sądu oraz uniknięcia negatywnych skutków prawnych (wznowienie postępowania, odpowiedzialność odszkodowawcza).
Godne uwagi sformułowania
bezstronność biorącego udział w sprawie sędziego, stanowiąca gwarancję procesową wysłowioną m.in. poprzez art. 41 § 1 k.p.k. należy postrzegać również w wymiarze instytucjonalnym • aktualizuje się domniemanie braku instytucjonalnych gwarancji stanowiących „wstępny warunek bezstronności” • nie jawią się jako pozbawione racji wywody zawarte w pierwszym piśmie obrońcy • nie tylko wspomniane postanowienie zabezpieczające Wiceprezes TSUE przemawiało za skierowaniem wniosku nie do Izby Kontroli Nadzwyczajnej i Spraw Publicznych, a do Izby Karnej Sądu Najwyższego • nie było powodów, by odstąpić od wyrażonego w powołanym postanowieniu poglądu, że przepis art. 41 k.p.k. należy interpretować mając w polu widzenia szczególny aspekt gwarancyjny instytucji wyłączenia sędziego, tj. szerzej niż tylko w aspekcie istnienia obaw o stronniczość konkretnego sędziego • nie tylko wspomniane postanowienie zabezpieczające Wiceprezes
Skład orzekający
Jacek Błaszczyk
przewodniczący
Małgorzata Bednarek
sędzia wyłączony
Twój asystent do analizy prawnej.
Zadaj pytanie prawne, zleć analizę orzecznictwa i przepisów, lub poproś o projekt pisma — AI przeszuka polskie orzecznictwo i aktualne akty prawne.
- Analiza orzecznictwa i przepisów
- Drafting pism i dokumentów
- Odpowiedzi na pytania prawne
- Pogłębiona analiza z doktryny
Powiązane przepisy
Powiązane tematy
Pełny tekst orzeczenia
Oryginalna treść postanowienia (niezmieniona). Otwiera się jako osobna strona.