V CSK 651/14
Podsumowanie
Przejdź do pełnego tekstuSprawa dotyczyła powództwa I. J. przeciwko Centrum Onkologii Sp. z o.o. o zapłatę 225.000 zł z tytułu nienależnego świadczenia. Powódka twierdziła, że umowy pożyczek zawarte przez jej męża, B. J., z pozwaną spółką są nieważne. Sąd Okręgowy w Ś. oddalił powództwo, uznając umowy za ważne i nieprzekraczające zwykłego zarządu majątkiem wspólnym małżonków. Sąd Apelacyjny zmienił ten wyrok, zasądzając dochodzoną kwotę, ponieważ uznał umowy za nieważne z powodu naruszenia art. 210 § 1 k.s.h. (brak uchwały zgromadzenia wspólników o ustanowieniu pełnomocnika) oraz art. 36 k.r.o. (brak zgody małżonka na czynność przekraczającą zwykły zarząd). Sąd Najwyższy, rozpoznając skargę kasacyjną pozwanej, uchylił zaskarżony wyrok w części uwzględniającej powództwo i przekazał sprawę do ponownego rozpoznania. Sąd Najwyższy wskazał na naruszenie art. 177 § 1 pkt 1 k.p.c. poprzez niezastosowanie wniosku o zawieszenie postępowania do czasu zakończenia postępowania o podział majątku wspólnego, które obejmuje wierzytelność będącą przedmiotem sporu. Ponadto, Sąd Najwyższy zwrócił uwagę na brak dostatecznego rozważenia kwestii legitymacji procesowej powódki do dochodzenia wierzytelności z tytułu nienależnego świadczenia, podkreślając, że zobowiązanym do zwrotu jest bezpośredni odbiorca świadczenia, a uprawnionym – ten, kto je spełnił.
Przeanalizuj tę sprawę w pełnym kontekście orzecznictwa.
Analiza orzecznictwa · odpowiedzi na pytania · badanie przepisów · drafting pism.
Wartość praktyczna
Siła precedensu: WysokaKwestie legitymacji procesowej w sprawach o nienależne świadczenie, wpływ postępowań o podział majątku wspólnego na inne postępowania, zasady reprezentacji spółek z o.o. i czynności przekraczające zwykły zarząd majątkiem wspólnym.
Dotyczy specyficznej sytuacji prawnej związanej z podziałem majątku wspólnego i nieważnością umów spółki.
Zagadnienia prawne (3)
Czy umowy pożyczek zawarte przez jednego z małżonków z osobą prawną, której jest on wspólnikiem i członkiem zarządu, są ważne, jeśli nie uzyskano zgody drugiego małżonka lub uchwały zgromadzenia wspólników?
Odpowiedź sądu
Sąd Apelacyjny uznał umowy za nieważne z powodu naruszenia art. 210 § 1 k.s.h. (brak uchwały zgromadzenia wspólników o ustanowieniu pełnomocnika) oraz art. 36 k.r.o. (brak zgody małżonka na czynność przekraczającą zwykły zarząd). Sąd Najwyższy uchylił wyrok, wskazując na potrzebę ponownego rozważenia tych kwestii, w tym legitymacji procesowej powódki.
Uzasadnienie
Sąd Apelacyjny oparł nieważność na braku wymaganej uchwały zgromadzenia wspólników o ustanowieniu pełnomocnika do zawarcia umowy oraz na uznaniu pożyczek za czynność przekraczającą zwykły zarząd majątkiem wspólnym, wymagającą zgody drugiego małżonka. Sąd Najwyższy zwrócił uwagę na potrzebę rozważenia kwestii legitymacji procesowej powódki oraz wpływu toczącego się postępowania o podział majątku wspólnego.
Czy wniosek o zawieszenie postępowania w sprawie o zapłatę wierzytelności powinien zostać uwzględniony, gdy toczy się postępowanie o podział majątku wspólnego, który obejmuje tę wierzytelność?Ratio decidendi
Odpowiedź sądu
Sąd Najwyższy uznał, że wniosek o zawieszenie postępowania powinien zostać uwzględniony, ponieważ zaskarżony wyrok został wydany z naruszeniem art. 177 § 1 pkt 1 k.p.c. poprzez jego niezastosowanie.
Uzasadnienie
Sąd Najwyższy stwierdził, że nie można wykluczyć, iż wierzytelność zostanie przyznana w postępowaniu o podział majątku innemu małżonkowi, a wartość tej wierzytelności zostanie uwzględniona w rozliczeniach. Nie można też pominąć wpływu postępowania o ustalenie nierównych udziałów w majątku wspólnym. Sąd Najwyższy odróżnił tę sytuację od przypadków, gdy można dochodzić udziału w wierzytelności przed działem spadku.
Czy powódka, która nie była stroną umów pożyczek, ma legitymację procesową do dochodzenia zwrotu nienależnego świadczenia powstałego w wyniku nieważności tych umów?Ratio decidendi
Odpowiedź sądu
Sąd Najwyższy wskazał, że Sąd Apelacyjny nie rozważył dostatecznie kwestii legitymacji procesowej powódki, podkreślając, że zobowiązanym do zwrotu nienależnego świadczenia jest jego bezpośredni odbiorca, a uprawnionym – ten, kto je spełnił.
Uzasadnienie
Sąd Najwyższy odwołał się do art. 410 § 2 k.c. i przyjął, że zubożony może żądać zwrotu nienależnego świadczenia, a wzbogacony jest zobowiązany, jeżeli przysporzenie przybrało postać świadczenia. Wskazał, że przytoczone przez Sąd Apelacyjny orzeczenia nie dotyczą sytuacji wierzytelności z tytułu nienależnego świadczenia i zostały ograniczone do sytuacji, gdy nie toczy się sprawa o dział spadku.
Strony
| Nazwa | Typ | Rola |
|---|---|---|
| I. J. | osoba_fizyczna | powódka |
| Centrum Onkologii Spółka z o.o. w P. | spółka | pozwana |
Przepisy (18)
Główne
k.s.h. art. 210 § § 1
Kodeks spółek handlowych
Wymaga uchwały zgromadzenia wspólników o ustanowieniu pełnomocnika do zawarcia umowy, zapobiegając konfliktowi interesów.
Pomocnicze
k.c. art. 58 § § 1
Kodeks cywilny
Naruszenie przepisów KSH powoduje nieważność umowy.
k.c. art. 410 § § 2
Kodeks cywilny
Określa krąg podmiotów uprawnionych i zobowiązanych w przypadku nienależnego świadczenia.
k.c. art. 1038 § § 1
Kodeks cywilny
Reguluje częściowy podział majątku wspólnego, wymagając ważnych powodów.
k.r.o. art. 36 § § 2
Kodeks rodzinny i opiekuńczy
Dotyczy czynności przekraczających zakres zwykłego zarządu majątkiem wspólnym i wymogu zgody drugiego małżonka (w brzmieniu sprzed 19 września 2005 r.).
k.r.o. art. 46
Kodeks rodzinny i opiekuńczy
Reguluje podział majątku wspólnego.
k.s.h. art. 15 § § 1
Kodeks spółek handlowych
Dotyczy reprezentacji spółki.
k.s.h. art. 17 § § 1
Kodeks spółek handlowych
Dotyczy reprezentacji spółki.
k.s.h. art. 204
Kodeks spółek handlowych
k.s.h. art. 228
Kodeks spółek handlowych
k.p.c. art. 177 § § 1
Kodeks postępowania cywilnego
Określa przesłanki zawieszenia postępowania.
k.p.c. art. 39813 § § 2
Kodeks postępowania cywilnego
k.p.c. art. 684
Kodeks postępowania cywilnego
k.p.c. art. 619
Kodeks postępowania cywilnego
k.p.c. art. 567 § § 3
Kodeks postępowania cywilnego
k.p.c. art. 39815 § § 1
Kodeks postępowania cywilnego
k.p.c. art. 108 § § 2
Kodeks postępowania cywilnego
k.p.c. art. 39821
Kodeks postępowania cywilnego
Argumenty
Skuteczne argumenty
Naruszenie art. 177 § 1 pkt 1 k.p.c. poprzez niezastosowanie wniosku o zawieszenie postępowania do czasu zakończenia postępowania o podział majątku wspólnego. • Niewystarczające rozważenie kwestii legitymacji procesowej powódki do dochodzenia zwrotu nienależnego świadczenia. • Nieważność umów pożyczek z powodu naruszenia art. 210 § 1 k.s.h. (brak uchwały zgromadzenia wspólników o ustanowieniu pełnomocnika). • Nieważność umów pożyczek z powodu naruszenia art. 36 k.r.o. (brak zgody małżonka na czynność przekraczającą zwykły zarząd).
Odrzucone argumenty
Argumenty Sądu Okręgowego o ważności umów pożyczek. • Argumenty pozwanej, że osoby podpisujące umowy działały w charakterze pełnomocników. • Argumenty pozwanej, że umowy pożyczek nie były czynnościami przekraczającymi zakres zwykłego zarządu.
Godne uwagi sformułowania
nie można wykluczyć, że należąca do majątku wspólnego dochodzona w niniejszej sprawie wierzytelność zostanie przyznana w postępowaniu o podział majątku B. J., a przysługująca I. J. odpowiadająca jej udziałowi w majątku wspólnym wartość tej wierzytelności – uwzględniona w rozliczeniach związanych z podziałem majątku wspólnego. • nie można odeprzeć zarzutu skarżącej, że zaskarżony wyrok został wydany z naruszeniem art. 177 § 1 pkt 1 k.p.c. • nie rozważył także w dostatecznym stopniu – co trafnie podniesiono w skardze kasacyjnej – kwestii legitymacji powódki do dochodzenia wierzytelności z tytułu nienależnego świadczenia powstałego na skutek nieważności umów pożyczek, których nie była ona stroną. • Zobowiązanym do zwrotu nienależnego świadczenia może być tylko jego bezpośredni odbiorca, zaś uprawnionym tylko spełniający to świadczenie.
Skład orzekający
Hubert Wrzeszcz
przewodniczący-sprawozdawca
Irena Gromska-Szuster
członek
Zbigniew Kwaśniewski
członek
Informacje dodatkowe
Wartość precedensowa
Siła: Wysoka
Powoływalne dla: "Kwestie legitymacji procesowej w sprawach o nienależne świadczenie, wpływ postępowań o podział majątku wspólnego na inne postępowania, zasady reprezentacji spółek z o.o. i czynności przekraczające zwykły zarząd majątkiem wspólnym."
Ograniczenia: Dotyczy specyficznej sytuacji prawnej związanej z podziałem majątku wspólnego i nieważnością umów spółki.
Wartość merytoryczna
Ocena: 7/10
Sprawa dotyczy złożonych kwestii związanych z nieważnością umów, podziałem majątku wspólnego i legitymacją procesową, co jest interesujące dla prawników specjalizujących się w prawie cywilnym i rodzinnym.
“Czy można odzyskać pieniądze z nieważnej pożyczki, jeśli nie było się stroną umowy? Sąd Najwyższy analizuje legitymację procesową.”
Dane finansowe
WPS: 225 000 PLN
zapłata: 225 000 PLN
Sektor
finanse
Twój asystent do analizy prawnej.
Zadaj pytanie prawne, zleć analizę orzecznictwa i przepisów, lub poproś o projekt pisma — AI przeszuka 1,4 mln orzeczeń i aktualne akty prawne.
- Analiza orzecznictwa i przepisów
- Drafting pism i dokumentów
- Odpowiedzi na pytania prawne
- Pogłębiona analiza z doktryny
Pełny tekst orzeczenia
Oryginalna treść postanowienia (niezmieniona). Otwiera się jako osobna strona.